Imre Nagy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy węgierskiego polityka. Zobacz też: Imre Nagy – pięcioboista.
Imre Nagy
Nagy Imre
Nagy Imre igazolványkép.jpg
Data i miejsce urodzenia 7 czerwca 1896
Kaposvár, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 16 czerwca 1958
Budapeszt, Węgierska Republika Ludowa
Premier Węgier
Okres od 4 lipca 1953
do 18 kwietnia 1955
Przynależność polityczna Komunistyczna Partia Węgier
Poprzednik Mátyás Rákosi
Następca András Hegedüs
Premier Węgier
Okres od 24 października 1956
do 4 listopada 1956
Przynależność polityczna Węgierska Partia Pracujących
Poprzednik András Hegedüs
Następca János Kádár

Imre Nagy (wym. [imrɛ nɒɟ], w uproszczeniu /imre nodź/; ur. 7 czerwca 1896 w Kaposvárze, zm. 16 czerwca 1958[1]) – komunistyczny polityk węgierski, premier Węgier podczas rewolucji węgierskiej 1956.

Życiorys[edytuj]

Pochodził z chłopskiej rodziny, ojciec był stangretem, a matka pokojówką. Po rezygnacji z nauki w 1912 został ślusarzem[2]. Podczas I wojny światowej jako żołnierz armii austro-węgierskiej początkowo walczył i został ranny na froncie włoskim, a następnie przeniesiony na front wschodni w 1915 dostał się do niewoli rosyjskiej. W obozie jenieckim na Syberii stał się komunistą i po rewolucji październikowej walczył w szeregach Armii Czerwonej. Działał podczas krótkotrwałego istnienia Węgierskiej Republiki Rad. Od 1929 na emigracji w ZSRR, podczas terroru Wielkiej Czystki był agentem NKWD (pseudonim „Wołodia”), co pozwoliło mu przetrwać jako jednemu z nielicznych działaczy Węgierskiej Republiki Rad[3]. W trakcie II wojny światowej wraz z działaczami takimi jak Ernő Gerő i Mátyás Rákosi prowadził akcję szkoleniową pośród węgierskich jeńców wojennych w ZSRR i propagandową pośród jeszcze walczących oddziałów węgierskich. Dzięki staraniom grupy w październiku 1944 roku na stronę radziecką wraz z grupą oficerów przeszedł generał Béla Miklós[4].

Od 1944 w rządzie węgierskim z ramienia Komunistycznej Partii Węgier (następnie Węgierska Partia Pracujących) jako minister rolnictwa. W latach 1953–1955 był premierem Węgier. W 1955 roku usunięto go z partii i pozbawiono stanowisk partyjnych i państwowych[5].

Po wybuchu powstania węgierskiego, 24 października 1956 ponownie wyznaczono go na stanowisko premiera. Dzień wcześniej 300 tys. demonstrantów (głównie studentów) domagało się powołania Nagya na urząd premiera, uniezależnienia się od Związku Radzieckiego, wprowadzenia wolności słowa i pracy oraz przeprowadzenia wolnych wyborów[6]. 1 listopada Nagy ogłosił neutralność Węgier i wystąpienie z Układu Warszawskiego[6]. Oprócz tego anulował system jednopartyjny i rozwiązał policję polityczną Államvédelmi Hatóság (AVH)[7]. 4 listopada Armia Czerwona wkroczyła na Węgry, tworząc jednocześnie wierny Moskwie rząd Jánosa Kádára. Imre Nagy i jego współpracownicy schronili się w jugosłowiańskiej ambasadzie[7]. Część wprowadzonych przez Nagya reform uległa zahamowaniu, ale przywrócenie stalinizmu na Węgrzech było niemożliwe za sprawą rozluźnienia kontroli nad społeczeństwem i dopuszczenia wewnętrznej krytyki w Węgierskiej Partii Pracujących[7].

W kwietniu 1957 Imre Nagya przywieziono do Węgier i aresztowano. Po tajnym procesie skazano go na karę śmierci i stracono przez powieszenie 16 czerwca 1958[7][1]. Imre Nagya pochowano w anonimowym grobie[8]. Podczas rządów komunistycznych stał się symbolem oporu przeciw prosowieckiej dyktaturze. 16 czerwca 1989 roku odbył się uroczysty pogrzeb Imre Nagya, w którym wzięło udział około 250 tys. ludzi[8]. Nagya formalnie zrehabilitowano 6 lipca 1989 roku[8].

Powstał o nim film Niepochowany (węg. A temetetlen halott; reżyseria: Márta Mészáros), gdzie w rolę głównego bohatera wcielił się polski aktor Jan Nowicki[9].

Przypisy

  1. a b Nagy Imre. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-09-25].
  2. Piotr Gontarczyk: Nowe kłopoty z historią: publicystyka z lat 2005-2008. Prohibita, 2008, s. 107.
  3. Johanna Granville: Imre Nagy aka ‘Volodya’ – A Dent in the Martyr’s Halo?. Cold War International History Project Bulletin, 1995, s. 28, 33-34.
  4. Wacław Felczak: Historia Węgier. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1966.
  5. Państwa bloku wschodniego po II wojnie światowej. W: Oxford Wielka Historia Świata. T. 29: XX wiek Świat i Polska po II wojnie światowej – Dekolonizacja – Lata siedemdziesiąte – Filozofia. Poznań: Oxford Educational, s. 14. ISBN 978-83-7425-832-6.
  6. a b Tomasz Leszkowicz: W rocznicę wybuchu rewolucji węgierskiej. histmag.org, 2006-10-23. [dostęp 2017-09-25].
  7. a b c d 59. rocznica wybuchu Rewolucji Węgierskiej. dzieje.pl, 2015-10-23. [dostęp 2017-09-25].
  8. a b c Węgry. rok1989.pl. [dostęp 2017-09-25].
  9. A temetetlen halott w bazie filmpolski.pl

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]