Józef Szczepański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Józef Andrzej Szczepański
Ziutek
Ilustracja
Józef Szczepański ps. Ziutek
podporucznik podporucznik
Data i miejsce urodzenia 30 listopada 1922
Łęczyca
Data i miejsce śmierci 10 września 1944
Warszawa
Przebieg służby
Jednostki batalion Parasol
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
powstanie warszawskie
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (od 1941, dwukrotnie)

Józef Andrzej Szczepański, ps. „Ziutek” (ur. 30 listopada 1922 w Łęczycy[1], zm. 10 września 1944 w Warszawie) – polski poeta, powstaniec warszawski, żołnierz batalionu „Parasol” Armii Krajowej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Grób Józefa Szczepańskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Przed wojną i w czasie okupacji mieszkał przy ul. Targowej, później przy Długiej 10.

Ukończył Gimnazjum im. Władysława IV, małą maturę zdał w 1939. Uczył się na tajnych kompletach organizowanych przez dyrektora Gimnazjum im. Władysława IV dra Zygmunta Usarka, jednak nauki nie ukończył[2].

Był harcerzem 17 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej przed 1939 i w okresie konspiracji[2].

We wrześniu 1939 ewakuował się z rodziną na wschód, powrócił do Warszawy w końcu 1942, w czasie tworzenia Grup Szturmowych Szarych Szeregów, do których wciągnęli go koledzy. Następnie był żołnierzem oddziału/kompanii „Agat” – „Pegaz” i „Parasol”[2], absolwentem Szkoły Podchorążych Piechoty Rezerwy „Agricola” w stopniu plutonowego podchorążego (kwiecień 1944).

Był uczestnikiem licznych akcji bojowych, m.in. zamachu na generała SS Wilhelma Koppego w Krakowie (Akcja Koppe). Gdy wybuchło powstanie warszawskie, był dowódcą drużyny w „Parasolu”. Uczestniczył w walkach na Woli w rejonie ul. Wolskiej, Żytniej, pl. Kercelego i cmentarzy wolskich, wolski pałacyk Michla (właściwie kamienicę Karola Michlera przy ul. Wolskiej 40) uwiecznił w powstańczej piosence batalionu. Przez ruiny getta przedostał się na Stare Miasto. Tam, dowiadując się o sowieckich oddziałach, które zatrzymały się na przedpolu Pragi, napisał wiersz Czerwona zaraza.

1 września został ciężko ranny w czasie osłaniania ewakuacji oddziałów powstańczych ze Starego Miasta (przy ul. Barokowej). Przeniesiono go kanałami do Śródmieścia, do szpitala powstańczego przy ul. Marszałkowskiej 75 (inne źródła mówią o szpitalu na ul. Mokotowskiej lub ul. Czackiego). Zmarł 10 września 1944[3].

Dwukrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych, a pośmiertnie Virtuti Militari V klasy, pośmiertnie awansowany do stopnia podporucznika. Jego mogiła powstańcza znajdowała się przy ul. Marszałkowskiej 71.

5 grudnia 1945 został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie – kwatera Parasola.

Poezja[edytuj | edytuj kod]

Jego twórczość to kronika walk „Parasola”. Pisał w czasie trwania walk powstańczych, pod wrażeniem chwili. Jest autorem piosenek Pałacyk Michla, Parasola Piosenka Szturmowa (inny tytuł Chłopcy silni jak stal) i znanego wiersza o wymowie antysowieckiej Czerwona zaraza (29 sierpnia, ostatni napisany przed śmiercią).

Poza tym napisał: Wiersz do pamiętnika, Już nie wróci twój chłopiec, Hymn, W Parasolu (20 sierpnia), Do Rafała (wiersz dedykowany Stanisławowi Leopoldowi Rafałowi, nauczycielowi Szarych Szeregów poległemu w obronie Starówki 25 sierpnia), Dziś idę walczyć, Mamo! (inny tytuł: Do Matki, pierwodruk 24 sierpnia w Głosie Starego Miasta).

W roku 2012, w ramach projektu Fundacji Sztafeta „Ziutkowi na urodziny”, skomponowano muzykę do 10 wierszy oraz stworzono spójną aranżację wszystkich utworów, włączając istniejące już piosenki. W projekcie wzięli udział m.im Tomasz Budzyński i Armia, Dariusz Budkiewicz i De Press oraz młodzież z Teatru Muzycznego Od Czapy, prowadzonego przez Fundację Sztafeta pod kierunkiem Małgorzaty Godlewskiej, we współpracy z Muzeum Powstania Warszawskiego, Instytutem Pamięci Narodowej oraz Januszem Szczepańskim, młodszym bratem „Ziutka” i powstańcami z batalionu „Parasol”[4].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Szczepański w utworach muzycznych[edytuj | edytuj kod]

  • 2016 – na płycie „sierpień” zespołu rockowego Fabryka wydanego nakładem Narodowego Centrum Kultury znalazły się dwa utwory z tekstami Józefa Szczepańskiego - Dziś idę walczyć Mamo! i cover Pałacyk Michla.[6]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jarosław Szarek, Bard „Parasola”, „Dziennik Polski”, 2008, 1 sierpnia, s. 26.
  2. a b c Grzegorz Nowik: Straż nad Wisłą. Warszawa: Wydawnictwo Rytm, 2002, s. 1307, 1683. ISBN 83-88794-55-8.
  3. wg Grzegorza Nowika – 11 września (za: Grzegorz Nowik: Straż nad Wisłą. Warszawa: Wydawnictwo Rytm, 2002, s. 1683. ISBN 83-88794-55-8.
  4. Projekt Fundacji Sztafeta „Ziutkowi na urodziny” (pol.). [dostęp 2013-07-26].
  5. Uchwała Nr XLVII/1235/2005 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 11 kwietnia 2005 r. w sprawie nadania nazwy rondu w Dzielnicy Wola m. st. Warszawy. „Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego Nr 96 poz. 2637”, 30 kwietnia 2005. 
  6. Nowa płyta Fabryki "sierpień", „Do Rzeczy”, 3 listopada 2016 [dostęp 2017-01-16] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jarosław Szarek, Bard „Parasola”, „Dziennik Polski”, 2008, 1 sierpnia, s. 26
  • Hubert Kossowski, Władysławiak, żołnierz, poeta, „Nowa Gazeta Praska”, 2008, 16 kwietnia, s. 7
  • Polski Słownik Biograficzny, Warszawa-Kraków, 2011, tom 47, strony 338-339
  • Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939-1945 T.2. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1987, s. 173–174. ISBN 83-211-0758-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]