Jaskinia Niedźwiedzia (Sudety)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Zobacz też: inne obiekty o nazwie Jaskinia Niedźwiedzia.
Jaskinia Niedźwiedzia
Wnętrze jaskini
Wnętrze jaskini
Plan jaskini
Plan Jaskinia Niedźwiedzia
Państwo  Polska
Położenie Gmina Stronie Śląskie
w pobliżu wsi Kletno
Właściciel Skarb Państwa
(Zakład Usług Turystycznych
"Jaskinia Niedźwiedzia" w Kletnie)
Długość około 4100 m
Deniwelacja 118 m (-30m, +88 m)
Wysokość otworów 800, 807 m n.p.m.
Wysokość otworów
nad dnem doliny
10 i 15 m
Ekspozycja otworów ku NW
Data odkrycia 14 października 1966
Odkrywca Roman Kińczyk
Ochrona
i dostępność
rezerwat
Położenie na mapie Sudetów
Mapa lokalizacyjna Sudetów
Jaskinia Niedźwiedzia
Jaskinia Niedźwiedzia
Ziemia 50°14′03″N 16°50′03″E/50,234167 16,834167
Strona internetowa jaskini
Stalaktyty w jaskini
Szkielet niedźwiedzia jaskiniowego odnaleziony w jaskini
Naturalne wejście do jaskini

Jaskinia Niedźwiedzia – najdłuższa jaskinia całych Sudetów, położona w Masywie Śnieżnika, w dolinie Kleśnicy, w pobliżu wsi Kletno. Odkryta podczas eksploatacji kamieniołomu marmuru w 1966 roku, w obrębie wzniesienia Stroma (1166 m n.p.m.).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Odkrycie[edytuj | edytuj kod]

Jaskinię odkryto 14 października 1966 roku podczas eksploatacji wyrobiska "Kletno III" przez Bystrzyckie Zakłady Kamienia Budowlanego wydobywającego w tej okolicy marmur metodą odkrywkową. Około godziny 13.00 wykonano odstrzał, po którym odsłonił się dwumetrowy otwór o soczewkowatym kształcie. Wiertacz strzałowy Roman Kińczyk z Lądka-Zdroju wraz z jednym z pracujących tu więźniów zajrzeli pierwsi do otworu jaskini i znaleźli w nim kości. Duża ilość szczątków nasunęła odkrywcom przypuszczenie o zbiorowym grobie. Powiadomiono natychmiast kierownictwo zakładu i geologa z pobliskiego uzdrowiska. Trzy dni później dokonano pierwszych fachowych oględzin. Łączną długość korytarzy i sal na dwóch poziomach oszacowano na ok. 200 m. Liczne kości stwierdzone w namuliskach okazały się być szczątkami prehistorycznych ssaków[1].

W tej sytuacji decyzją Ministra Budownictwa i Materiałów Budowlanych przerwano eksploatację kamieniołomu, a teren przekazano do dyspozycji naukowców. W 1967 r. Instytut Geograficzny Uniwersytetu Wrocławskiego opracował plan badań jaskini. Kierownictwo badań objął ówczesny rektor Uniwersytetu Wrocławskiego, prof. dr Alfred Jahn. Latem 1967 r. prowadzone były wykopaliska paleontologiczne. 4 grudnia grupa grotołazów z Akademickiego Klubu Turystycznego pod kierownictwem dra Mariana Puliny przekopała korytarz prowadzący do dalszych ciągów jaskiniowych o bardzo bogatej i barwnej szacie naciekowej.

W latach 1968-1969 prowadzono dalszą eksplorację, w trakcie której odkryto tzw. "Stare piętro wrocławskie", położone za Salą Blokową oraz silnie naruszone tektonicznie partie z Korytarzem Wodnym. Po przekopaniu namuliska w Sali Lwa Jaskiniowego łączna długość korytarzy jaskini wzrosła do ok. 800 m, zaś różnica poziomów do ok. 50 m[2].

W grudniu 2011 roku, w Korytarzu Kryształowym, członkowie Sekcji Grotołazów Wrocław oraz Sekcji Speleologicznej Niedźwiedzie odkryli nowe partie jaskini (Gang Zdzicha). W kwietniu 2012 roku, odkryta została kontynuacja Gangu Zdzicha obfitująca w bardzo trudne do pokonania zaciski. 2 maja 2012 roku dokonano kolejnego, spektakularnego odkrycia – po przejściu skrajnie trudnego zacisku (Gilotyna) znaleziona została ogromna sala o długości około 115 m, szerokości około 30 m i wysokości do 30 m, którą nazwano Salą Mastodonta. Występują w niej wielkie i różnorodne formy naciekowe: stalaktyty, stalagmity, stalagnaty, żyrandole, kopuły, kaskady i draperie[3]. 8 września 2012 roku zostały odkryte dalsze, położone na południe od Sali Mastodonta partie, których długość przekracza 1000 metrów. Jaskinia posiada w dalszym ciągu olbrzymi potencjał eksploracyjny. Podczas praktycznie każdego wejścia, speleolodzy znajdują w jaskini nowe korytarze. Badania geofizyczne pozwalają przypuszczać, że możliwa jest kontynuacja ciągów Jaskini Niedźwiedziej pod kopułą Śnieżnika Kłodzkiego aż na stronę Republiki Czeskiej, do Doliny Morawy[4].

Opis jaskini[edytuj | edytuj kod]

Otwór wejściowy na wysokości 800 m n.p.m. Rozłożone horyzontalnie korytarze mają łączną długość ponad 4 km i rozwinęły się się na 3 poziomach.

Radon (Rn) to promieniotwórczy gaz, który osiąga w tej jaskini stężenie do 4,16 kBq/m³[5]. DNA organizmów z jaskiń jest narażone na większą częstotliwość mutacji. W innych jaskiniach stężenie radonu osiąga wartości 3 razy wyższe.

Jaskinia Niedźwiedzia jest najdłuższą i posiadającą największą deniwelację jaskinią Sudetów. Korytarze jaskini pokryte są licznymi formami naciekowymi. Okazałe stalaktyty, stalagmity, stalagnaty, kaskady, kopuły, misy martwicowe oraz draperie naciekowe są uważane za jedne z najciekawszych elementów szaty naciekowej w polskich jaskiniach[6].

W latach 2011-2014 speleolodzy z Kletna i Wrocławia odkryli nowe partie Jaskini Niedźwiedziej, ich wielkość znacznie przewyższa znaną do tej pory, „starą” część jaskini.

Kopalne szczątki zwierzęce[edytuj | edytuj kod]

W latach 1967-1970 w jaskini przeprowadzono szczegółowe badania archeologiczne eksplorując warstwę 10-15 cm namuliska znajdującego się w jaskini. Ogółem wydobyto 20 000 szczątków kostnych zwierząt plejstoceńskich, których analiza pozwoliła stwierdzić obecność takich gatunków jak niedźwiedź jaskiniowy, lew jaskiniowy, wilk, hiena jaskiniowa, lis, kuna oraz pomniejsze ssaki[7]. Prawie 90% znalezionych szczątków należało do niedźwiedzia jaskiniowego głównie samic. W jaskini wydobyto 5 prawie kompletnych czaszek i 18 czaszek zdekompletowanych w wyniku uszkodzeń, a także kompletny niedźwiedzi szkielet. Stosunek liczby samców do samic wynosił w całym wydobytym materiale średnio 0,86[8]. Kolekcja szczątków niedźwiedzia jaskiniowego jest najbogatszą tego typu znalezioną na terenie Polski.

Zbiory szczątków zwierzęcych wykopanych w jaskini niedźwiedziej przechowywane są w Zakładzie Paleozoologii Uniwersytetu Wrocławskiego, a niewielka część tego materiału znajduje się również w zbiorach Muzeum w Kłodzku oraz eksponowana jest w budynku ekspozycyjnym przylegającym do jaskini niedźwiedziej oraz w samej jaskini[9].

Rezerwat[edytuj | edytuj kod]

Jaskinia Niedźwiedzia leży na terenie rezerwatu przyrody Jaskinia Niedźwiedzia (powierzchnia 89 ha), utworzonego w 1977 w celu ochrony jaskini, lasu rosnącego w otulinie oraz zjawisk krasowych.

Rezerwat porasta bór bukowo-świerkowy z domieszką jodły i modrzewi oraz roślinami wapieniolubnymi w runie, takimi jak tojad smukły, ostróżka wyniosła, sesleria tatrzańska, driakiew lśniąca i inne.

Udostępnianie[edytuj | edytuj kod]

Partie środkowe (około 700 m) są dostępne dla turystów od 1983 roku, a ich największą atrakcją są nacieki wewnątrz jaskini. Dolne partie zostały po raz pierwszy zaprezentowane szerszej publiczności dzięki powstaniu filmu w 2003 r.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Praca zbiorowa 1989 ↓, s. 11-20.
  2. Igielski Władysław: Jaskinia Niedźwiedzia w masywie Śnieżnika. Atrakcja naukowa i turystyczna, w: "Wierchy" R. 37 (1968), Kraków 1969, s. 116-120
  3. [1]
  4. Oficjalna strona Sekcji Speleologicznej Niedźwiedzie. mastodont.pl. [dostęp 2014-09-10].
  5. Tadeusz Andrzej Przylibski Radon w powietrzu jaskiń i innych podziemnych obiektów turystycznych, Politechnika Wrocławska, Wydział Górniczy, Zakład Geologii i Wód Mineralnych,
  6. Informacja na stronie wartozwiedzic.pl
  7. Praca zbiorowa 1989 ↓, s. 256-279.
  8. Praca zbiorowa 1989 ↓, s. 271-274.
  9. Praca zbiorowa 1989 ↓, s. 259.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Praca Zbiorowa: Jaskinia Niedźwiedzia w Kletnie. Badania i udostępnianie. Wrocław: Polska Akademia Nauk Oddział we Wrocławiu, 1989. ISBN 83-04-03037-3.
  • Jaskinie Sudetów praca zbiorowa pod red. Mariana Puliny, Polskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk o Ziemi, Warszawa 1996, ISBN 83-900997-9-9
  • Jaskinia Niedźwiedzia w Kletnie. 40 lat eksploracji, badań, ochrony i turystyki praca zbiorowa pod red. Wojciecha Ciężkowskiego, Wydawnictwo "Maria", Wrocław-Kletno 2006, ISBN 83-60478-16-3