Köln (1930)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Köln
Köln
Historia
Stocznia Marynarki w Wilhelmshaven Niemcy
Położenie stępki 7 sierpnia 1926
Wodowanie 25 sierpnia 1928
 Reichsmarine
Wejście do służby 15 stycznia 1930
 Kriegsmarine
Wycofanie ze służby 6 kwietnia 1945
Los okrętu zatopiony 30 marca 1945, złomowany
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność standardowa: 6650 t
pełna: 8130 t[1]
Długość 174 m
Szerokość 15,2 m
Zanurzenie 6,42 m
Prędkość 32 węzły
Zasięg 7300 Mm przy 17 w (teoretyczny)
Załoga 514-850
Napęd
4 turbiny parowe o mocy łącznej 68 000 KM, 6 kotłów parowych oraz 2 silniki wysokoprężne o mocy 1800 KM, 2 śruby
Uzbrojenie
9 dział 149 (3xIII)
6 dział 88 mm plot (3xII)
8 dział 37 mm plot (4xII)
8 działek 20 mm plot (8xI)
12 wt 533 mm (4xIII), 120 min – stan na 1936-40
Wyposażenie lotnicze
2 wodnosamoloty (1935-38)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Kölnniemiecki krążownik lekki typu K z okresu międzywojennego i II wojny światowej. Jako jedyny okręt tego typu przetrwał wojnę (zatopiony w porcie przez nalot w marcu 1945). Nazwę tę nosiły także inne okręty, m.in. dwa wcześniejsze krążowniki z okresu I wojny światowej.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Budowę okrętu rozpoczęto pod oznaczeniem: krążownik "D" lub Ersatz Arcona (dla zastąpienia starego krążownika "Arcona"). Stępkę pod budowę położono 7 sierpnia 1926 w Stoczni Marynarki (Reichsmarinewerft) w Wilhelmshaven, kadłub wodowano 23 maja 1928. Nadano mu tradycyjną dla niemieckich krążowników nazwę od miasta Kolonii, a w ceremonii wodowania uczestniczył m.in. burmistrz Kolonii Konrad Adenauer (ciekawostką jest, że jako jedyny z niemieckich międzywojennych krążowników nie nosił nazwy krążownika zatopionego w oceanicznych działaniach rajderskich podczas I wojny światowej)[2]. Maszyny dla krążownika wykonały zakłady Blohm und Voss w Hamburgu[1] Okręt wszedł do służby 15 stycznia 1930, zastępując wycofany równocześnie krążownik pancernopokładowy "Amazone" (zamiast "Arcony"). Koszt budowy wynosił 36 milionów Reichsmark. Na próbach okręt osiągnął maksymalną prędkość 32,5 w, największą spośród okrętów typu K, przy mocy 68 485 KM[1].

Początkowo okręt w latach 1930-31 miał dwa eksperymentalne dwudziałowe stanowiska armat przeciwlotniczych 88 mm C/25 na nadbudówce rufowej, w osi podłużnej okrętu, lecz okazały się nieudane i zamieniono je na dwa, a następnie cztery pojedyncze działa 88 mm L/45, jak na pozostałych okrętach[3]. Podczas remontu w grudniu 1934 podobnie, jak na innych okrętach typu, zamieniono je na na trzy nowe dwudziałowe stanowiska dział 88 mm C/32[2]. Podobnie, jak pozostałe okręty typu, w drugiej połowie lat 30. otrzymał też lekkie uzbrojenie przeciwlotnicze: 4 podwójne stanowiska półautomatycznych armat 37 mm SK C/30 i prawdopodobnie 8 pojedynczych działek 20 mm C/30 (brak konkretnych danych co do "Kölna" w publikacjach)[3]. Według niektórych źródeł, w 1935 testowano na "Kölnie" pierwszy niemiecki radar morski GEMA, następnie zdemontowany[1].

Information icon.svg Osobny artykuł: Krążowniki lekkie typu K.

Służba[edytuj | edytuj kod]

Przez kilka miesięcy "Köln" przechodził jeszcze próby morskie i poprawki. Próby i etap zgrywania mechanizmów i załogi zakończono 19 lipca 1930[2]. Używany był następnie do szkolenia kadr niemieckiej marynarki i uczestniczył w licznych manewrach floty, głównie na Morzu Północnym i Bałtyku. Wchodził w skład Sił Zwiadowczych (Aufklärungsstreitkräfte), z przerwami na kierowanie go do zadań szkolnych. Między 28 października a 5 grudnia 1930 odbył pierwszą wizytę zagraniczną, na Teneryfę i do Vigo w Hiszpanii (wraz z "Karlsruhe"). W styczniu 1932 odbył wizytę w Las Palmas. 13 września 1932 z "Köln" wrzucono do morza urnę z prochami zmarłego admirała Hansa Zenkera[4]. Od grudnia 1932 do grudnia 1933 odbył rejs przez Morze Śródziemne i Kanał Sueski do Holenderskich Indii Wschodnich, Australii, Fidżi, Nowej Brytanii (Rabaul), Guam, Japonii, Chin i z powrotem[4]. Przepłynął wówczas 37.000 mil morskich[2]. W czerwcu 1934, kwietniu 1936 i maju 1939 odwiedził Portugalię. Oprócz tego, brał udział w bliższych wizytach zagranicznych do Danii i Norwegii.

Od lipca 1936 do października 1937 "Köln" pełnił z przerwami na remonty służbę patrolową na wodach ogarniętej wojną domową Hiszpanii w ramach Komitetu Nieinterwencji (w rzeczywistości wspomagając razem z innymi okrętami niemieckimi blokadę Republiki). Na wodach hiszpańskich służył w okresach: lipiec-sierpień 1936, październik-listopada 1936, styczeń-marzec 1937 i czerwiec 1937, sierpień-październik 1937. Wiosną 1938 z krążownika zdemontowano katapultę z wodnosamolotem, jako przygotowanie do modernizacji wzmacniającej kadłub na wzór "Karlsruhe", której ostatecznie nie przeprowadzono (planowano ją na kwiecień-grudzień 1940)[4]. 23 marca 1939 wziął udział w aneksji przez Niemcy Kłajpedy[2].

"Köln" miał zostać skierowany do działań przeciwko flocie polskiej po wybuchu II wojny światowej, lecz na skutek wycofania najsilniejszych polskich niszczycieli do Wielkiej Brytanii w ramach planu Pekin, niemieckie krążowniki zostały jeszcze 30 sierpnia odwołane z Bałtyku na Morze Północne. Po wybuchu wojny, pierwszą operacją bojową "Kölna" był udział w stawianiu obronnych zagród minowych na Morzu Północnym od 3 do 18 września 1939 (operacja Westwall)[2][5]. Między 8 a 10 października uczestniczył w wypadzie na Morze Północne z pancernikiem "Gneisenau", lecz bez kontaktu z przeciwnikiem (zespół był jedynie atakowany nieskutecznie przez lotnictwo)[2]. 12-13 grudnia wziął udział w wypadzie lekkich sił na Dogger Bank, będąc jedynym z trzech krążowników, który nie został podczas tej akcji storpedowany przez brytyjski okręt podwodny. Po uszkodzeniu krążownika "Nürnberg" w tej akcji, "Köln" został okrętem flagowym dowódcy Sił Zwiadowczych (adm. Lütjensa, następnie adm. Schmundta), które jednak przez kilka następnych miesięcy nie wykazywały aktywności[4].

Następnie "Köln" wziął udział w ataku na Norwegię w kwietniu 1940. Transportując żołnierzy, miał on zająć Bergen, jako okręt flagowy 3. grupy, w skład której wchodził m.in. krążownik "Königsberg". Po napotkaniu w nocy na 9 kwietnia 1940 norweskich okrętów patrolowych, "Köln" podał się za brytyjski krążownik, dzięki czemu Niemcy uzyskali początkowy element zaskoczenia i zdołali dokonać desantu bez większych problemów[4]. "Köln" uniknął następnie trafień norweskich baterii nadbrzeżnych ostrzeliwujących zespół, a wieczorem 9 kwietnia powrócił z torpedowcami do Niemiec, unikając nalotu brytyjskiego następnego dnia (w którym zatonął "Königsberg").

Poza dwoma operacjami stawiania min na Morzu Północnym 16 i 18 maja 1940, wobec ograniczenia użycia dużych okrętów przez Niemców, "Köln" głównie bazował na tyłowym obszarze Bałtyku i używany był do celów szkolnych. Pod koniec 1940 zdjęto mu dwa rufowe aparaty torpedowe[1]. Od 28 marca 1941 prowadzono na nim testy jednego z pierwszych śmigłowców - Flettner Fl 282 Kolibri, startującego z drewnianej platformy o powierzchni 15 m² umieszczonej na wyższej wieży rufowej ("B"). Platformę po testach zdemontowano[4].

Köln zatopiony w porcie Wilhelmshaven – zdjęcie z 7 maja 1945

Po ataku na ZSRR, we wrześniu 1941 "Köln" wszedł w skład północnej grupy niemieckiej Floty Bałtyckiej (Baltenflotte), utworzonej w celu przeciwdziałania ewentualnym próbom przedarcia się okrętów floty radzieckiej do Szwecji (wraz z pancernikiem "Tirpitz" i krążownikami "Nürnberg" i "Admiral Scheer"). 12-13 października ostrzeliwał baterie nadbrzeżne na wyspie Dago (operacja Ostpreussen, z torpedowcami Т-2, Т-5, Т-7, Т-8 i trałowcami), lecz bez większych efektów, a sam został tylko lekko trafiony odłamkiem (wystrzelono 285 pocisków, a następnego dnia 256 pocisków)[4]. Został wówczas zauważony przez radziecki okręt podwodny Szcz-323, który jednak nie zdołał przeprowadzić ataku[2]. "Köln" powrócił po tym do zadań szkolnych. W związku z zamiarem powrotu do wykorzystania bojowego, od 6 lutego do 23 maja 1942 był remontowany w Wilhelmshaven[2]. Przeszedł modernizację urządzeń napędowych, otrzymał także radar FuMO 21 na dachu nadbudówki dziobowej, w miejsce dalmierza[4]. Zdjęto mu dwa podwójne działka 37 mm i dwa działka 20 mm, lecz dodano dwa poczwórnie sprzężone działka 20 mm Flakvierling 38[1].

Między 9 a 13 lipca 1942 "Köln" został przebazowany okręt do Norwegii, stawiając po drodze zagrodę minową w Skagerraku. Od 6 sierpnia stacjonował w Narwiku. Jednakże, z powodu ograniczonej dzielności morskiej i zasięgu, został on użyty tylko do jednej bezskutecznej akcji przeciw konwojowi PQ-14 w dniach 10-11 września 1942 (okręty niemieckie odwołano z powodu braku danych z rozpoznania). Nie wziął on udziału w akcji przeciw konwojowi JW-51 "bitwie noworocznej", a w lutym 1943 wycofano go do Niemiec i 17 lutego 1943 odstawiono do rezerwy w Kilonii[2]. W styczniu 1944 okręt przeholowano do Królewca na remont

1 lipca 1944 okręt przywrócono do służby[2], wzmacniając przy tym lekką artylerię przeciwlotniczą. Planowano zainstalować 4 działka 40 mm FlaK-28 (Bofors) i 8 podwójnie sprzężonych 20 mm LM-44, lecz nie jest jasne, czy ten plan wypełniono - według niektórych relacji w grudniu 1944 nie miał wciąż działek 40 mm[4]. Po remoncie w Królewcu, został ponownie użyto bojowo, do postawienia 90 min w Skagerraku 11-12 października 1944, po czym został przebazowany do Oslofjordu w południowej Norwegii. 13 grudnia 1944 odniósł uszkodzenia wałów napędowych na skutek bliskich wybuchów bomb podczas nalotu brytyjskich Beaufighterów i jego prędkość spadła do 15 węzłów. Artyleria przeciwlotnicza "Kölna" zgłosiła zestrzelenie 5 samolotów[2]. 31 grudnia krążownik jeszcze był celem nieskutecznego bombardowania przez ciężkie bombowce Avro Lancaster. W styczniu 1945 został wycofany na remont do Niemiec i 14 stycznia został dokowany w Wilhelmshaven. Podczas nalotu amerykańskiego 30 marca dok został uszkodzony i "Köln" osiadł na płytkim dnie, w dalszym ciągu służąc jako bateria lekkiej artylerii przeciwlotniczej wzmacniająca obronę portu. Być może także jego działa 15 cm ostrzeliwały oddziały polskie, które zajęły Wilhelmshaven 6 maja (dywizja generała Maczka)[5]. 5 kwietnia 1945 okręt skreślono z listy floty, a 2 maja dodatkowo wrak uszkodzono materiałami wybuchowymi[2]. Po wojnie okręt złomowano, prace zakończyły się dopiero w 1956[4][5].

Dowódcy[edytuj | edytuj kod]

  • Kapitän zur See Ludwig von Schröder (15.01.1930-27.09.1932)
  • Kapitän zur See Otto Schniewind (28.09.1932-21.03.1934)
  • Kapitän zur See Werner Fuchs (21.03.1934-30.09.1935)
  • Kapitän zur See Otto Backenköhler (01.10.1935-15.10.1937)
  • Kapitän zur See Theodor Burchardi (15.10.1937-14.01.1940)
  • Kapitän zur See Ernst Kratzenberg (15.01.1940-28.05.1941)
  • Kapitän zur See Friedrich Hüffmeier (29.05.1941-28.03.1942)
  • Korvettenkapitän Hellmuth Strobel (29.03.1942-24.05.1942)
  • Kapitän zur See Martin Baltzer (25.05.1942-12.12.1942)
  • Kapitän zur See Hans Karl Meyer (13.12.1942-17.02.1943)
  • Kapitän zur See Hellmuth Strobel (01.04.1944- styczeń 1945)
  • Korvettenkapitän Fritz-Henning Brandes (styczeń 1945-05.04.1945)

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 (ros.) S.W. Patjanin, A.W. Daszjan i in., Kriejsiera Wtoroj mirowoj. Ochotniki i zaszczitniki (Крейсера Второй мировой. Охотники и защитники), Moskwa: Kollekcja - Juza - Eksmo, 2007, ISBN 5-699-19130-5, s.122-124
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 S.Trubicyn (op.cit.)
  3. 3,0 3,1 Siegfried Breyer, Die K-Kreuzer (I), Marine-Arsenal Band 11, 1990, ISBN 3-7909-0370-1
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 4,9 W. Kofman (op.cit.)
  5. 5,0 5,1 5,2 Siegfried Breyer, Die K-Kreuzer (II), Marine-Arsenal Band 13, 1990, ISBN 3-7909-0396-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • (ros.) Siergiej B. Trubicyn (С.Б.Трубицын): "Legkije krejsera Giermanii (1921-1945 gg.). Czast I: Emden, Koenigsberg, Karlsruhe i Koln" (Лёгкие крейсера Германии (1921-1945 гг.) Часть I: 'Эмден', 'Кенигсберг', 'Карлсруэ' и 'Кельн' ), seria Bojewyje Korabli Mira (Боевые корабли мира), Sankt Petersburg, 2003
  • (ros.) Władmir Kofman (Владимир Кофман): "Giermanskie legkije krejsera Wtoroj Mirowoj wojny" (Германские легкие крейсера Второй Мировой войны), Moskwa, 1996

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]