Kalka (językoznawstwo)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kalka językowa (fr. calque linguistique), in. odbitka językowa[1][2]zapożyczenie językowe, bezpośrednie przetłumaczenie wyrazu lub całego zwrotu z jednego języka na inny, często bez uwzględnienia istniejących rodzimych określeń na to samo pojęcie czy rzecz[1].

Kalka językowa pojawia się często przy nauce języka obcego i próbie przeniesienia zasad gramatycznych własnego języka na obcy, np. niegramatyczne angielskie zdanie I'll call to you (zamiast I'll call you) powstaje wskutek bezpośredniego odwzorowania polskiego Zadzwonię DO ciebie.

Przykłady[edytuj | edytuj kod]

  • Polskie słowo Rzeczpospolita jest kalką łacińskiego określenia Res Publica (rzecz publiczna); w staropolszczyźnie oznaczało one każde państwo o ustroju republikańskim (obecnie wyparte w tym znaczeniu przez słowo republika).
  • Sama nazwa odbitka językowa jest o tyle osobliwa, że stanowi zarówno opis pojęcia, jak i przykład opisywanego pojęcia. Jest ona bowiem odbitką językową z języków romańskich (np. hiszp. calco semántico)[potrzebny przypis].
  • Pojęcie mapa drogowa jest często spotykaną w mediach kalką ang. road map, którą zaleca się zastępować takimi określeniami, jak: „plan”, „strategia” czy „harmonogram”[3][4].
  • Czasem zamiast rodzimego określenia klucz elektrolityczny spotyka się tłumaczenie mostek solny[5], będące kalką językową z ang. salt bridge[potrzebny przypis].
  • Spotykane na portalach internetowych wyrażenie scena zbrodni[6][7][8] jest kalką angielskiego wyrażenia crime scene, którego rodzimym polskim odpowiednikiem jest miejsce zbrodni[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Polsko-węgierska encyklopedia, Samorząd Narodowości Polskiej w XVII dzielnicy Budapesztu, 2016, s. 2392 [dostęp 2019-01-06].
  2. Sylwia Firyn, Aspekty tłumaczenia neologizmów niemieckich z końca XX wieku na język polski, Uniwersytet Gdański, s. 31, DOI10.12775/RP.2018.002, ISSN 1896-4362 [dostęp 2019-01-06].
  3. Maciej Malinowski: Mapa drogowa wejścia Polski do strefy euro. W: Porady językowe [on-line]. Obcy język polski. [dostęp 2018-11-02].
  4. Jan Miodek: Full time z Chrystusem. Polskatimes.pl, 2008-08-29. [dostęp 2018-11-02].
  5. Mostek solny. W: Encyklopedia PWN [on-line]. PWN. [dostęp 2018-11-02].
  6. Telepata wskazał masowy grób. Zbrodni nie popełniono. GazetaPrawna.pl, 2011-06-08. [dostęp 2018-11-02].
  7. Największa scena zbrodni na świecie. WolneMedia, 2010-11-27. [dostęp 2018-11-02].
  8. Tatuowanie sceny zbrodni na piersi to nie najrozsądniejszy pomysł. Gizmodo. [dostęp 2018-11-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-04-26)].
  9. crime scene. W: Tłumacz, translator, słownik angielski, niemiecki, rosyjski, polski [on-line]. Translatica. [dostęp 2018-11-02].