Kapitol

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy rzymskiego wzgórza. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Kapitol
ilustracja
Państwo  Włochy
Położenie na mapie Rzymu
Mapa lokalizacyjna Rzymu
Kapitol
Kapitol
Położenie na mapie Lacjum
Mapa lokalizacyjna Lacjum
Kapitol
Kapitol
Położenie na mapie Włoch
Mapa lokalizacyjna Włoch
Kapitol
Kapitol
Ziemia41°53′36″N 12°28′59″E/41,893333 12,483056
Plac na Kapitolu – Piazza del Campidoglio i pomnik Marka Aureliusza
Plac na Kapitolu – Piazza del Campidoglio i pomnik Marka Aureliusza

Kapitol (łac. Mons Capitolinus, wł. Campidoglio) – wzgórze w Rzymie na północny zachód od Palatynu i Forum Romanum, o dwóch wierzchołkach. Nazwę wywodzi się tradycyjnie od czaszki ludzkiej (caput = głowa) odkrytej przy kładzeniu fundamentów pod główną świątynię. Nie należało do pierwotnej osady palatyńskiej ani do tzw. Septimonium (miasta siedmiu wzgórz). Według tradycji kiedy Latynowie osiedlili się na Palatynie, a Sabinowie z Cures (czyli Kwiryci) na Kwirynale, Kapitol został wybrany na miejsce wzniesienia zamku (arx) na wierzchołku północnym i głównej świątyni na wierzchołku południowym.

Starożytna zabudowa Kapitolu[edytuj | edytuj kod]

U stóp Kapitolu kończyła się Via Sacra. Od początków Rzymu Kapitol był twierdzą i sanktuarium oraz symbolem miasta. Stała na nim świątynia triady bóstw Jowisza Kapitolińskiego, Junony i Minerwy, której wzniesienie tradycyjnie przypisuje się królowi Rzymu, Tarkwiniuszowi Starszemu. Poświęcenia świątyni dokonał jednakże dopiero konsul w roku 509 p.n.e., Marcus Horatius. W świątyni przechowywano księgi sybillińskie. Nowo wybrani konsulowie składali w niej ofiary przed objęciem urzędowania, a wodzowie odbywający triumf składali ofiary Jowiszowi. Oprócz głównej świątyni znajdowały się na Kapitolu rozliczne inne przybytki: Venus Ericina, bogini Mens, Fides Publica, Junony Monety, Saturna, Izydy. wokół których wybudowano wiele mniejszych świątyń i ołtarzy. U stóp wzgórza, od strony wschodniej, znajdowało się także tabularium (obecnie w tym miejscu znajduje się pałac Senatorski). Od strony południowo-wschodniej Skała Tarpejska – miejsca straceń w czasach republiki rzymskiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Legenda o gęsiach kapitolińskich[edytuj | edytuj kod]

Kapitol był jedyną częścią miasta, która oparła się najazdowi Galów z doliny Padu, w roku 390 p.n.e. Galowie postanowili zdobyć wzgórze nocą. Wybrali w tym celu najbardziej strome podejście i moment, kiedy obrońcy zmęczeni długotrwałymi walkami i głodem zasnęli. O zbliżaniu się wroga ostrzegły gęsi, ptaki poświęcone bogini Junonie. Atak został odparty. Obrońcy nie tylko obronili wzgórze, ale wyparli wroga z Rzymu. Na pamiątkę tego zdarzenia, starożytni Rzymianie obnieśli jedną z gęsi w lektyce. Psy, które zasnęły wraz z ludźmi zostały ukarane (jednego z nich powieszono). Część zabudowań (w tym świątynia Jowisza Kapitolińskiego) spłonęła w 69 r.n.e. w czasie wojny domowej Wespazjana i Witeliusza. Odbudowy podjął się Domicjan.

Pomnik Marka Aureliusza
Koń na Kapitolu (wejście na Kapitol) - akwarela Stanisława Masłowskiego z 1904 roku (Muzeum Narodowe w Warszawie)

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

W średniowieczu tak podupadł, że pasterze wypasali na nim owce, ale już w 1143 przeniesiono tam zarząd miejski nowej Republiki Rzymskiej. Zbudowano pałac senatorski, przeznaczony dla obrad senatu oraz pałac Konserwatorów (Palazzo dei Conservatori), w którym urządzono siedzibę sądu. Po raz pierwszy budowla wzniesiona na Kapitolu miała fasadę skierowaną na zachód (pałac Senatorów) a nie w kierunku Forum Romanum.

W miejscu świątyni Junony, już w VI wieku zbudowano kościół Santa Maria in Capitolio. W X wieku był w posiadaniu benedyktynów, którzy zbudowali obok swoje opactwo.

W czasach republiki, w 1250 r. został przebudowany i otrzymał wezwanie Matki Bożej Ołtarza Niebiańskiego. Jest to bazylika podzielona kolumnami z starożytnych budowli na trzy nawy. Złocony sufit pochodzi z XVI wieku. Najbardziej znana jest figurka Dzieciątka Jezus – Santo Bambino.

XV wiek[edytuj | edytuj kod]

W 1471 Sykstus IV podarował Kapitol miastu i umieścił w pałacu Konserwatorów część zbiorów pochodzących z Pałacu Laterańskiego dając początek Muzeum Kapitolińskiemu.

Od strony Placu Weneckiego prowadzono na wzgórze nowe wejście – 123 stopnie ułożone w strome schody biegnące prosto w kierunku kościoła, zostało sfinansowane w 1348 r. przez Colę di Rienzo.

XVI wiek[edytuj | edytuj kod]

Rozwiązanie urbanistyczne wejścia i całego placu zostało zaprojektowane w 1536 przez Michała Anioła. Plac zyskał bardziej regularny kształt trapezu, ujednolicono elewacje budynków. Rozpoczętą przebudowę kontynuowali, po śmierci Michała Anioła, Giacomo della Porta i Girolamo Rainaldi. Prace zakończono dopiero pod koniec XVII wieku, wprowadzając nieco zmian do renesansowych założeń.

Widok z Kapitolu w kierunku Koloseum i kościoła św. Franciszki Rzymianki oraz Bazylikę Kosmy i Damiana

Plac ukształtowany jako trapez, wyłożony jest kostką kamienną. Na ciemnym tle, białe kamienie tworzą gwiazdę. W środku niej ustawiono na cokole zaprojektowanym przez Michała Anioła, konny pomnik Marka Aureliusza.

W roku 1536 na podstawie projektu Michała Anioła oddane zostało drugie, znacznie łagodniejsze wejście (tzw. Cordonata), prowadzące stopniami zabezpieczonymi renesansową balustradą na plac Kapitoliński (wł. Piazza del Campidoglio). U podnóża schodów stoją dwie rzeźby lwów wykonane z czarnego bazaltu. W połowie podejścia ustawiono statuę Coli di Rienzo, zamordowanego w 1354 r. dokładnie w tym miejscu. Na szczycie schodów umieszczono rzeźby przedstawiające DioskurówKastora i Polluksa.

XVII wiek[edytuj | edytuj kod]

W XVII wieku, po drugiej stronie pałacu Senatorskiego stanął budynek Palazzo Nuovo, zamykając plac od strony północnej.

XX wiek[edytuj | edytuj kod]

W roku 1981 oryginał pomnika Marka Aureliusza został przeniesiony do Pallazo Nuovo w celu przeprowadzenia prac konserwatorskich, a na placu ustawiono jego kopię. Renesansowo-barokowy budynek na wprost schodów, to pałac Senatorski. Do wejścia prowadzą dwa biegi stopni z balustradą złożoną z tralek. W niszy pomiędzy nimi umieszczono posąg Minerwy, obok dwie leżące postacie, personifikację Nilu ze sfinksem – symbol Cesarstwa wschodniorzymskiego i Tybru z wilczycą – symbol Cesarstwa zachodniorzymskiego. Nad pałacem dominuje wieża zegarowa. Mieści się w nim Rada Miejska.

W pomieszczeniach pałacu Konserwatorów i Nowym mieści się Muzeum Kapitolińskie. Łączy je położona niżej otwarta galeria, utworzona z pozostałości tabularium. Taras usytuowany za pałacem Senatorskim to doskonały punkt widokowy na Forum Romanum.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Mała encyklopedia kultury antycznej, PWN Warszawa 1990
  2. Sari Gilbert, Michael Brouse, Przewodnik National Geographic – Rzym, G+J RBA Sp. z o.o.& Co. Spółka Komandytowa, 2002, ss. 38-40, ​ISBN 83-88132-81-4