Kartuzi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kartuzi
Dewiza: Stat crux dum volvitur orbis (Krzyż trwa, podczas gdy świat się zmienia)
Herb zakonu
Pełna nazwa Zakon Kartuzów
Nazwa łacińska Ordo Carthusiensis
Skrót zakonny OCart.
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Założyciel Święty Brunon
Data założenia 1084
Data zatwierdzenia 1176
Liczba członków 376 (1991)
Strona internetowa
La Grande Chartreuse
Kartuzi w refektarzu (obraz Francisca de Zurbarána, ok. 1655)

Kartuzikatolicki zakon męski i żeński o bardzo surowej regule, założony w 1084 roku przez św. Brunona z Kolonii. Reguła zakonna, zwana „Consuetudines Cartusiae”, została spisana przez piątego przeora Wielkiej Kartuzji, Guigo I już po śmierci założyciela. Nazwa pochodzi od zlatynizowanej nazwy pierwszej siedziby Kartuzów – La Grande Chartreuse pod Grenoble we Francji (łac. Carthusia).

Charakterystyka[edytuj]

Zakon Kartuzów jest jedynym zakonem w Kościele katolickim, którego reguła nie zmieniła się od prawie 1000 lat[potrzebny przypis]. W zakonie obowiązują niezmienione od wieków zasady zachowywania; milczenia, modlitwy, postu, pracy i przebywania w samotności przez większą część dnia. W średniowieczu mnisi zajmowali się głównie przepisywaniem ksiąg i studiowaniem pism ojców kościoła. Kartuskie klasztory słynęły ze wspaniałych bibliotek, a kartuscy mnisi uchodzili za najlepiej wykształconych. W strukturze zgromadzenia zachowany jest podział na 3 grupy: mnichów chórowych (ojców), braci konwersów (składających śluby monastyczne) oraz braci donatów, zwanych również laikami (bracia żyjący wg reguły zakonnej, lecz bez ślubów monastycznych). Formacja mnichów trwa 7 lat, w tym czasie mnisi podejmują studia teologiczne (profesorowie przyjeżdżają z wykładami do klasztoru), każdy mnich niezależnie od chóru może podjąć studia teologiczne. Nieustanny rozwój duchowy i intelektualny jest wpisany w regułę zakonną. Każdy kartuski mnich dąży do osiągnięcia doskonałości duchowej i całkowitego oddania się Bogu poprzez szereg praktyk charakterystycznych tylko dla zakonu Kartuzów, (Drabina Guigona II). Mnisi kartuscy przez całe życie zachowują post od pokarmów mięsnych, a w każdy piątek, jak również w wigilię uroczystych świąt poszczą o chlebie i wodzie. Kartuzi posiadają własny kalendarz liturgiczny. Językiem liturgicznym jest średniowieczna łacina. Msze Święte sprawowane są w prastarym rycie kartuskim. Ryt ten posiada wiele elementów wspólnych z liturgią bizantyjską. Zakon kartuzów jako jedyny zachował tzw. małe officium ku czci Najświętszej Maryi Panny, które zawsze poprzedza poszczególne części rozbudowanej liturgii godzin. Officium w całości jest śpiewane. Kartuzi bardzo dużą wagę przywiązują do tradycji i zachowania wierności swojej regule. Aby zachować wewnętrzne skupienie i ciszę, mnisi nie używają telefonów komórkowych, radia, telewizji ani internetu. Informacje ze świata przekazywane są mnichom przez przeora. Mnisi opuszczają klasztor jedynie w ostateczności, nie chcą aby świat zewnętrzny burzył ich wewnętrzny pokój. Klasztor kartuzów zwykle położony jest na uboczu, otoczony murem nazywany jest kartuzją, mnisi żyją samotnie w oddzielnych eremach z ogrodem. Eremy odmiennie niż eremy kamedulskie połączone są ze sobą krużgankami tworząc jedną klasztorną całość. Życie wspólnotowe oparte jest na wspólnych modlitwach w kościele oraz świątecznych rekreacjach na których zbiera się cała wspólnota. Raz w tygodniu mnisi udają się razem na spacer. Najbardziej czczonymi świętymi zakonu są św. Brunon, św. Hugo, św. Antelm, św. Stefan. Maksymą kartuzów jest zdanie Stat crux dum volvitur orbis!

Plan dnia kartuza:

  • 23:50 pobudka
  • 00:00 Godzina czytań i Jutrznia z małego officium w celi
  • 00:30 Godzina czytań i Jutrznia w kościele
  • 03:30 Sen
  • 06:50 Pobudka
  • 07:00 Pryma poprzedzona prymą z małego officium
  • 07:30 Anioł Pański, modlitwa
  • 08:00 Tercja poprzedzona tercją z małego officium
  • 08:15 Msza Św. konwentualna, dziękczynienie, czytania duchowe, modlitwa
  • 10:30 Prace ręczne lub studiowanie pism.
  • 11:15 Seksta poprzedzona sekstą z małego officium, pierwszy posiłek, lekka praca lub rekreacja
  • 13:15 Anioł Pański, nona poprzedzona noną z małego officium
  • 13:30 Prace ręczne lub studiowanie pism
  • 15:30 Nieszpory z małego officium
  • 15:45 Nieszpory, drugi posiłek, czytanie duchowne,modlitwa
  • 18:15 Modlitwa
  • 18:45 Anioł Pański, kompleta poprzedona kompletą z małego officium
  • 19:15 Sen

Habit kartuza składa się z tuniki przepasanej pasem z białej skóry oraz z długiego szkaplerza z kapturem (szkaplerz jest nazywany przez kartuzów „kukullą”). Przód i tył „kukulli” są połączone z sobą po bokach za pomocą dwóch pasów materiału, które stanowią znak ślubów zakonnych, złożona kukula ma kształt krzyża. Nowicjusze w czasie liturgii noszą czarny długi płaszcz z kapturem.

Współcześnie na świecie są 24 kartuzje (pięć należy do zakonu żeńskiego), w których łącznie przebywa 370 mnichów i 66 mniszek. Większość kartuzji znajduje się w Europie, poza nią istnieją w Ameryce Południowej (Argentyna i Brazylia), a także (jedna) w USA (w stanie Vermont). Powstała również nowa fundacja w Korei Południowej.

Obecnie wśród kartuzów jest czterech Polaków po ślubach wieczystych oraz kilku nowicjuszy. Wspólnotą w której przebywa najwięcej Polaków jest Kartuzja w Parkminster (Wielka Brytania).

W XX w. powstała nowa Wspólnota monastyczna od Betlejem, od Wniebowzięcia Najświętszej Dziewicy Maryi i od świętego Brunona, która mimo nazwy jest zupełnie oddzielnym zgromadzeniem zakonnym choć także o pustelniczym charyzmacie.

Kartuzi w Polsce[edytuj]

W Polsce kartuzi byli obecni od XIII wieku:

W kulturze masowej[edytuj]

Kartuzi produkują likier Chartreuse o specyficznej recepturze, którego nazwa pochodzi od ich siedziby La Chartreuse.

W 2006 roku wszedł na ekrany kin (w Polsce 2 lutego 2007) film Philippa Groninga Wielka cisza, opowiadający o życiu kartuzów w Wielkiej Kartuzji La Grande Chartreuse; w filmie oprócz śpiewów, krótkich rozmów oraz dźwięków otoczenia brak podkładu dźwiękowego.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. Legnica. Zarys monografii miasta, Legnica-Wrocław 1998, Wydawnictwo DKTS Silesia

Linki zewnętrzne[edytuj]