Katalog Messiera

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy katalogu astronomicznego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Grafika przedstawiająca wszystkie 110 obiektów z katalogu Messiera
Gromada kulista M80 w Skorpionie

Katalog Messierakatalog astronomiczny zawierający obiekty na niebie, którego pierwsza wersja została opublikowana przez Charles’a Messiera w 1774. Pomysł skatalogowania obiektów nasunął się astronomowi podczas przygotowań do obserwacji powrotu komety Halleya (w tamtych czasach miała nadlecieć w roku 1759, obecnie czekamy na jej wizytę 28 lipca 2061). Messier natknął się przy tej okazji na Mgławicę Kraba (M1) i zauważył, że z wyglądu można ją pomylić z kometami. Wkrótce znalazł więcej dziwnych mglistych obiektów (nie ustalił, czym były, bo nie istniały wtedy jeszcze odpowiednie ku temu narzędzia). Ponumerował je, dodając z przodu literę M, co miało mu posłużyć do celów praktycznych[1]. Ostateczna wersja Messiera wydana w 1784 zawiera 103 obiekty. Od tego czasu jeszcze 7 innych obiektów, odkrytych później przez Messiera i jego przyjaciela Pierre’a Méchaina, zostało dodanych do listy, ostatni w 1966[2].

Katalog zawiera 57 gromad gwiazd, 40 galaktyk, 1 pozostałość po supernowej (Mgławica Kraba), 4 mgławice planetarne, 7 mgławic rozmytych i 1 gwiazdę podwójną. Osiem z tych obiektów leży w Wielkiej Niedźwiedzicy[3]. Każdy obiekt w katalogu jest oznaczony pierwszą literą nazwiska jego twórcy („M”) oraz kolejnym numerem[4].

Messier był poszukiwaczem komet. Patrząc przez teleskop, dostatecznie bliskie komety można odróżnić od gwiazd tym, że wyglądają jak niewyraźne plamki. Za to gwiazdy są tak daleko, że w sprawnie działającym teleskopie widoczne są tylko jako punkty światła.

Messierowi i innym astronomom przeszkadzało to, że na niebie w swoich teleskopach widzieli inne niewyraźne plamki, które jednak nie mogły być kometami, gdyż nigdy nie zmieniały swojej pozycji. To znaczyło, że te obiekty nie mogły krążyć po orbicie wokółsłonecznej dookoła Słońca, tak jak komety.

W roku 1771 Charles Messier podjął się skatalogowania wszystkich niewyraźnych plamek widzianych na niebie przez ówczesne teleskopy. Miał na celu zmniejszenie ilości fałszywych odkryć i ułatwienie pracy poszukiwaczom komet. Pierwsza wersja katalogu została opublikowana w 1774, a ostateczna w 1784. Wszystkie obserwacje Messier prowadził w Paryżu, przez co cały katalog obejmuje obiekty położone nie dalej niż 40 stopni deklinacji południowej.

Messier w swojej epoce mógł tylko snuć hipotezy co do prawdziwej natury i odległości obiektów w swoim katalogu. Pełne zrozumienie ich właściwości wymagało ogromnego postępu w konstrukcji i technologii użycia teleskopów i nastąpiło dopiero w pierwszej połowie XX wieku. Dzisiaj wiemy, że obiekty Messiera to mgławice, galaktyki i gromady gwiazd.

Od czasów Messiera odkryto dziesiątki tysięcy innych podobnych obiektów na niebie. Jednak obiekty Messiera są wśród nich najjaśniejsze i najlepiej widoczne – po prostu dlatego, że Messier musiał je znaleźć w XVIII wieku dysponując prymitywnym jak na dzisiejsze czasy teleskopem. Z tego powodu obiekty Messiera są bardzo często obserwowane przez amatorów astronomii używających tanich, łatwo dostępnych teleskopów lub czasem lornetek; w kilku przypadkach obserwacji dokonuje się nawet nieuzbrojonym okiem. Dlatego też katalog ten jest dalej popularny i każdy zawarty w nim obiekt, chociaż może mieć inną, bardziej systematyczną nazwę, jest powszechnie określany numerem w katalogu Messiera.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Michał Baranowski. Zjawy z katalogu Messiera. „Wiedza i Życie”. 960 (12), s. 22-23, 2014-12-01. Warszawa: Prószyński Media. ISSN 0137-89292014-12-01. 
  2. Hartmut Frommert, Christine Kronberg: The Additional Messier Objects (ang.). Students for the Exploration and Development of Space (SEDS), 2005-03-31. [dostęp 2017-01-12].
  3. Encyklopedia Wszechświata. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 69. ISBN 978-83-01-14848-5.
  4. Milena Ratajczak: Kosmos. Mgławice planetarne. T. 8. Poznań: Oxford Educational Sp. z o.o., 2010, s. 5. ISBN 978-83-252-1359-6.

Linki zewnętrzne[edytuj]