Galaktyka Bodego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Galaktyka Bodego
Ilustracja
Galaktyka spiralna M81
Odkrywca Johann Elert Bode
Data odkrycia 31 grudnia 1774
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór Wielka Niedźwiedzica
Typ Sb
Rektascensja 09h 55m 33,17s
Deklinacja +69° 03′ 55,1″
Odległość 11,77 +/- 0,2 mln ly (3,61 +/- 0.06 Mpc[1])
Przesunięcie ku czerwieni –0,000140 ± 0,000040
Jasność obserwowana 6,9m
Rozmiary kątowe 24' × 13,2'
Charakterystyka fizyczna
Wymiary 84 × 46 kly
Satelity galaktyki Holmberg IX
Alternatywne oznaczenia
Patrz w tekście

Ursa major constelation PP3 map PL.jpg
Gwiazdozbiór Wielkiej Niedźwiedzicy

Galaktyka Bodego (znana również jako Messier 81, M81 lub NGC 3031) – galaktyka spiralna, położona w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy. Galaktyka ta należy do Grupy galaktyk M81. Dzięki swojej bliskości względem Ziemi, dużemu rozmiarowi oraz aktywnemu jądru (w którym znajduje się supermasywna czarna dziura o masie 70 milionów mas Słońca)[2] Messier 81 była obszernie badana przez profesjonalnych astronomów. Duże rozmiary galaktyki i jej relatywnie duża jasność czynią ją ponadto popularnym celem obieranym przez amatorskich astronomów[3].

Odkrycie[edytuj]

Odkrył ją 31 grudnia 1774 roku berliński astronom Johann Elert Bode[4]. W sierpniu 1779 niezależnie odkryta przez Pierre’a Méchaina[4]. W katalogu Messiera od 9 lutego 1781[4].

Charakterystyka[edytuj]

M81 jest odległa od nas o 12 milionów lat świetlnych[5]. Wymiary galaktyki wynoszą ok. 84 × 46 tys. lat świetlnych. Jest jedną z najjaśniejszych galaktyk spiralnych widocznych na półkuli północnej[6].

M81 może być obserwowana nawet przez małe teleskopy. Przy bardzo sprzyjających warunkach można ją zobaczyć gołym okiem[4].

M81 znajduje się w odległości jedynie 150 tys. lat świetlnych od innej galaktyki należącej do katalogu Messiera – M82. W ciągu ostatnich kilkudziesięciu milionów lat miało miejsce spotkanie z galaktyką Cygaro. W wyniku tego zbliżenia powstały siły pływowe, które spowodowały wzmocnienie fal gęstości i wzrost częstości narodzin nowych gwiazd w okolicach tych fal. Zbliżenie do M82 mogło również wytworzyć długie i proste pasma pyłu widoczne wzdłuż jednej strony jądra galaktyki[6].

Badania prowadzone w 1994 dowiodły, że M81 w porównaniu z innymi galaktykami zawiera małe ilości ciemnej materii[4].

Grupa M81[edytuj]

M81 (z lewej) i M82 (z prawej). M82 jest jedną z dwóch galaktyk, na które silnie oddziałuje grawitacja M81. Druga galaktyka, NGC 3077, znajduje się poza górną krawędzią przedstawionego obrazu.

Messier 81 jest największą galaktyką w tzw. grupie M81, czyli grupie 34 galaktyk w konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy[7]. Znajdując się w odległości ok. 11,7 mln lat świetlnych (3,6 Mpc) od Ziemi, grupa M81 jest najbliższym sąsiadem naszej grupy galaktyk[7] w całej Supergromadzie Lokalnej.

Interakcje grawitacyjne pomiędzy M81 i M82 oraz NGC 3077[8] wyrwały gazy wodoru ze wszystkich trzech galaktyk, tworząc w grupie gazowe struktury w kształcie włókien[8]. Ponadto te interakcje sprawiły, że gaz międzygwiazdowy wpadł do centrów M82 i NGC 3077, prowadząc do intensywnego powstawania gwiazd lub aktywności gwiezdnej w tym rejonie[8].

Supernowe[edytuj]

28 marca 1993 astronom-amator Francisco Garcia Diaz z Lugo w Hiszpanii odkrył supernową SN 1993J. Osiągnęła ona jasność obserwowaną 10,5m[4].

Oznaczenia alternatywne[edytuj]

  • UGC 5318
  • [B93] 13
  • [BAZ94] 3
  • [DML87] 630
  • 2E 0951.4+6918
  • 2E 2195
  • 1ES 0951+69.3
  • EXO 0951.3+6917
  • HIJASS J0955+69A
  • ICRF J095533.1+690355
  • IERS B0951+693
  • IRAS F09514+6918
  • IRAS 09514+6918
  • K79 28A
  • KPG 218a
  • LEDA 28630
  • [M98c] 095127.6+691813
  • MCG+12-10-010
  • RBS 808
  • RORF 0951+693
  • RX J095532+69038
  • RX J0955.5+6903
  • RX J095533.4+690353
  • 1RXP J095532.8+690354
  • 1RXS J095534.7+690338
  • SPB 115
  • TC 714
  • [VDD93] 99
  • [VV2000c] J095533.2+690355
  • [VV2003c] J095533.2+690355
  • [VV2006] J095533.2+690355
  • [VV98c] J095533.2+690355
  • Z 333 - 7
  • Z 0951.4+6918

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-basic?Ident=M81&submit=SIMBAD+search
  2. N. Devereux, H. Ford, Z. Tsvetanov, J. Jocoby. STIS Spectroscopy of the Central 10 Parsecs of M81: Evidence for a Massive Black Hole. „The Astronomical Journal”. 125 (3), s. 1226–1235, 2003. DOI: 10.1086/367595. Bibcode2003AJ....125.1226D. 
  3. S. J. O'Meara: The Messier Objects. 1998. ISBN 0-521-55332-6.
  4. a b c d e f Messier 81 w SEDS.org (ang.)
  5. Według danych z satelity Hipparcos (ESA), wcześniej podawano liczbę 10,6 mln lat świetlnych.
  6. a b Praca zbiorowa: Encyklopedia Wszechświat. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 304. ISBN 978-83-01-14848-5.
  7. a b I. D. Karachentsev. The Local Group and Other Neighboring Galaxy Groups. „The Astronomical Journal”. 129 (1), s. 178–188, 2005. DOI: 10.1086/426368. arXiv:astro-ph/0410065 (ang.). Bibcode2005AJ....129..178K. 
  8. a b c M. S. Yun, P. T. P. Ho, K. Y. Lo. A high-resolution image of atomic hydrogen in the M81 group of galaxies. „Nature”. 372 (6506), s. 530–532, 1994. DOI: 10.1038/372530a0. PMID: 7990925. Bibcode1994Natur.372..530Y. 

Linki zewnętrzne[edytuj]

… • Poprzedni obiektGalaktyka BodegoNastępny obiekt • …

… • NGC 3028NGC 3029NGC 3030Galaktyka BodegoNGC 3032NGC 3033NGC 3034 • …