Galaktyka Bodego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Galaktyka Bodego
Ilustracja
Galaktyka spiralna M81 (HST)
Odkrywca Johann Elert Bode
Data odkrycia 31 grudnia 1774
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór Wielka Niedźwiedzica
Typ Sb
Rektascensja 09h 55m 33,17s
Deklinacja +69° 03′ 55,1″
Odległość 11,77 +/- 0,2 mln ly (3,61 +/- 0,06 Mpc[1])
Przesunięcie ku czerwieni –0,000140 ± 0,000040
Jasność obserwowana 6,9m
Rozmiary kątowe 24' × 13,2'
Charakterystyka fizyczna
Wymiary 84 × 46 kly
Satelity galaktyki Holmberg IX
Alternatywne oznaczenia
Patrz w tekście

Ursa major constelation PP3 map PL.jpg
Gwiazdozbiór Wielkiej Niedźwiedzicy

Galaktyka Bodego (znana również jako Messier 81, M81 lub NGC 3031) – galaktyka spiralna, położona w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy. Galaktyka ta należy do Grupy galaktyk M81. Dzięki swojej bliskości względem Ziemi, dużemu rozmiarowi oraz aktywnemu jądru (w którym znajduje się supermasywna czarna dziura o masie 70 milionów mas Słońca[2]) Messier 81 była obszernie badana przez profesjonalnych astronomów. Duże rozmiary galaktyki i jej relatywnie duża jasność czynią ją ponadto popularnym celem obieranym przez amatorskich astronomów[3].

Odkrycie[edytuj | edytuj kod]

Odkrył ją 31 grudnia 1774 roku berliński astronom Johann Elert Bode[4]. W sierpniu 1779 niezależnie odkryta przez Pierre’a Méchaina[4]. W katalogu Messiera od 9 lutego 1781[4].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

M81 jest odległa od nas o 12 milionów lat świetlnych[5]. Wymiary galaktyki wynoszą ok. 84 × 46 tys. lat świetlnych. Jest jedną z najjaśniejszych galaktyk spiralnych widocznych na półkuli północnej[6].

M81 może być obserwowana nawet przez małe teleskopy. Przy bardzo sprzyjających warunkach można ją zobaczyć gołym okiem[4].

M81 znajduje się w odległości jedynie 150 tys. lat świetlnych od innej galaktyki należącej do katalogu Messiera – M82, zwanej też galaktyką Cygaro. W ciągu ostatnich kilkudziesięciu milionów lat miało miejsce spotkanie tych galaktyk. W wyniku tego zbliżenia powstały siły pływowe, które spowodowały wzmocnienie fal gęstości i wzrost częstości narodzin nowych gwiazd w okolicach tych fal. Zbliżenie do M82 mogło również wytworzyć długie i proste pasma pyłu widoczne wzdłuż jednej strony jądra galaktyki[6].

Badania prowadzone w 1994 dowiodły, że M81 w porównaniu z innymi galaktykami zawiera małe ilości ciemnej materii[4].

Grupa M81[edytuj | edytuj kod]

M81 (z lewej) i M82 (z prawej). M82 jest jedną z dwóch galaktyk, na które silnie oddziałuje grawitacja M81. Druga galaktyka, NGC 3077, znajduje się poza górną krawędzią przedstawionego obrazu.

Messier 81 jest największą galaktyką w tzw. grupie M81, czyli grupie 34 galaktyk w konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy[7]. Znajdując się w odległości ok. 11,7 mln lat świetlnych (3,6 Mpc) od Ziemi, grupa M81 jest najbliższym sąsiadem naszej grupy galaktyk[7] w całej Supergromadzie Lokalnej.

Interakcje grawitacyjne pomiędzy M81 i M82 oraz NGC 3077[8] wyrwały gazy wodoru ze wszystkich trzech galaktyk, tworząc w grupie gazowe struktury w kształcie włókien[8]. Ponadto te interakcje sprawiły, że gaz międzygwiazdowy wpadł do centrów M82 i NGC 3077, prowadząc do intensywnego powstawania gwiazd lub aktywności gwiezdnej w tym rejonie[8].

Supernowe[edytuj | edytuj kod]

28 marca 1993 astronom-amator Francisco Garcia Diaz z Lugo w Hiszpanii odkrył supernową SN 1993J. Osiągnęła ona jasność obserwowaną 10,5m[4].

Oznaczenia alternatywne[edytuj | edytuj kod]

  • UGC 5318
  • [B93] 13
  • [BAZ94] 3
  • [DML87] 630
  • 2E 0951.4+6918
  • 2E 2195
  • 1ES 0951+69.3
  • EXO 0951.3+6917
  • HIJASS J0955+69A
  • ICRF J095533.1+690355
  • IERS B0951+693
  • IRAS F09514+6918
  • IRAS 09514+6918
  • K79 28A
  • KPG 218a
  • LEDA 28630
  • [M98c] 095127.6+691813
  • MCG+12-10-010
  • RBS 808
  • RORF 0951+693
  • RX J095532+69038
  • RX J0955.5+6903
  • RX J095533.4+690353
  • 1RXP J095532.8+690354
  • 1RXS J095534.7+690338
  • SPB 115
  • TC 714
  • [VDD93] 99
  • [VV2000c] J095533.2+690355
  • [VV2003c] J095533.2+690355
  • [VV2006] J095533.2+690355
  • [VV98c] J095533.2+690355
  • Z 333 - 7
  • Z 0951.4+6918

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. M81, simbad.u-strasbg.fr [dostęp 2017-12-02].
  2. N. Devereux, H. Ford, Z. Tsvetanov, J. Jocoby. STIS Spectroscopy of the Central 10 Parsecs of M81: Evidence for a Massive Black Hole. „The Astronomical Journal”. 125 (3), s. 1226–1235, 2003. DOI: 10.1086/367595. Bibcode2003AJ....125.1226D. 
  3. S. J. O'Meara: The Messier Objects. 1998. ISBN 0-521-55332-6.
  4. a b c d e f Messier 81 w SEDS.org (ang.)
  5. Dzięki pomiarom paralaks cefeid w Galaktyce przez satelitę Hipparcos (ESA), co pozwoliło skalibrować skalę odległości pozagalaktycznych; wcześniej podawano liczbę 10,6 mln lat świetlnych.
  6. a b Praca zbiorowa: Encyklopedia Wszechświat. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 304. ISBN 978-83-01-14848-5.
  7. a b I. D. Karachentsev. The Local Group and Other Neighboring Galaxy Groups. „The Astronomical Journal”. 129 (1), s. 178–188, 2005. DOI: 10.1086/426368. arXiv:astro-ph/0410065. Bibcode2005AJ....129..178K. 
  8. a b c M. S. Yun, P. T. P. Ho, K. Y. Lo. A high-resolution image of atomic hydrogen in the M81 group of galaxies. „Nature”. 372 (6506), s. 530–532, 1994. DOI: 10.1038/372530a0. PMID: 7990925. Bibcode1994Natur.372..530Y. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

… • Poprzedni obiektGalaktyka BodegoNastępny obiekt • …

… • NGC 3028NGC 3029NGC 3030Galaktyka BodegoNGC 3032NGC 3033NGC 3034 • …