Katedra polowa Wojska Polskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Katedra polowa Wojska Polskiego Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Warszawie
Distinctive emblem for cultural property.svg 66/1 z dnia 1.07.1965[1]
katedra
Ilustracja
Katedra Polowa Wojska Polskiego w Warszawie
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia katedralna św. Jana Chrzciciela na Starym Mieście
Wezwanie NMP Królowej Polski
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Katedra polowa Wojska Polskiego Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Warszawie
Katedra polowa Wojska Polskiego Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Katedra polowa Wojska Polskiego Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Warszawie
Katedra polowa Wojska Polskiego Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Warszawie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Katedra polowa Wojska Polskiego Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Warszawie
Katedra polowa Wojska Polskiego Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Warszawie
Ziemia52°14′56″N 21°00′24″E/52,248889 21,006667
Strona internetowa
Kościół popijarski przy ul. Długiej przebudowany na sobór Trójcy Świętej (1837–1923), widok z ok. 1890–1900
Wnętrze świątyni
Tablice pamiątkowe w przedsionku

Katedra polowa Wojska Polskiego Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Warszawiekościół garnizonowy znajdujący się przy ul. Długiej 13/15 w Warszawie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1642 r. z woli Władysława IV wybudowano mały drewniany kościół ojców Pijarów pod wezwaniem św. Pryma i Felicjana[2]. W 1651 r. pijarzy umieścili w nim relikwie męczenników. Przywiózł je z Rzymu dla Władysława IV członek rodziny Ossolińskich.

Kościół spłonął w czasie bitwy ze Szwedami o Warszawę w 1656. Król Jan Kazimierz postanowił wybudować w jego miejsce murowaną świątynię. Prac budowlanych podjęła się stolnikowa wyszogrodzka – Małgorzata Kotowska.

17 lipca 1701 r. dokonano konsekracji kościoła (po odbudowie według projektu Józefa Fontany) pod wezwaniem Matki Bożej Zwycięskiej i świętych Pryma i Felicjana. Poświęcił go biskup poznański Mikołaj Święcicki. W ołtarzach znajdowały się dzieła Szymona Czechowicza i J. B. Plerscha. Szczególnym kultem otoczone były relikwie dwóch rzymskich męczenników, Pryma i Felicjana, a także przywieziony z Rzymu wizerunek Najświętszej Maryi Panny znany jako Matka Boża Łaskawa Patronka Warszawy w kościele o.o. jezuitów przy ul. Świętojańskiej.

W 1834 rosyjski gubernator Iwan Paskiewicz przekazał kościół Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Pijarom wypłacono wysokie odszkodowanie w wysokości ponad 53,3 tys. rubli[3] oraz przekazano opuszczony kościół jezuitów przy ul. Świętojańskiej[4]. W latach 1835–1837 miała miejsce przebudowa i adaptacja kościoła do liturgii prawosławnej według projektu Antonia Corazziego i Andrzeja Gołońskiego[5]. Między innymi usunięto z wnętrza barokowy wystrój, a na wieżach, zakończonych kokosznikami, zawieszono dzwony odlane z armat zdobytych w powstaniu listopadowym. Pijarska świątynia została zaadaptowana na sobór Trójcy Świętej, katedrę eparchii warszawskiej i nowogieorgijewskiej[6].

Społeczeństwo warszawskie w geście buntu przeciw represjom wobec pijarów ułożyło wierszyk:

Poczekajcie no kopułki,
Przyjdą jeszcze z Francji pułki,
My nie chcemy obcej wiary,
Wróci nasza i pijary.

W grudniu 1916 okupacyjne władze niemieckie zwróciły świątynię Kościołowi rzymskokatolickiemu[7]. Arcybiskup Aleksander Kakowski przekazał ją w użytkowanie wojsku[8]. 5 lutego 1919 papież Benedykt XV powołał biskupa Stanisława Galla na biskupa polowego Wojska Polskiego. W latach 1923–1927 przywrócono pierwotną barokową architekturę według projektu prof. Oskara Sosnowskiego. W okresie okupacji kościół należał do niemieckich katolików i ich duszpasterzy.

6 sierpnia 1944, w rocznicę wymarszu Pierwszej Kompani Kadrowej, po mszy w kościele garnizonowym odbyła się jedyna podczas powstania warszawskiego defilada wojsk powstańczych. Żołnierze batalionu „Gozdawa” przemaszerowali wtedy ulicą Długą od kościoła do pałacu Raczyńskich[9].

Podczas II wojny światowej kościół uległ zniszczeniu w ok. 40%[10]. Został odbudowany w latach 1946–1960 według projektu Leona Marka Suzina. Następnie został przekazany generalnemu dziekanowi Wojska Polskiego. Władze komunistyczne zlikwidowały ordynariat polowy, toteż katedra była „polowa” tylko z nazwy. 21 stycznia 1991 r. opublikowano bullę nominacyjną biskupa polowego Wojska Polskiego i dekretów Kongregacji do Spraw Biskupów. Przyczyniło się to do powrotu Ordynariatu Polowego. Świątynia uzyskała status Katedry Polowej Wojska Polskiego pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski.

Kaplica Katyńska – Mauzoleum[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kaplica Katyńska w Warszawie.

Kaplica Katyńska w Katedrze Polowej została zbudowana w celu upamiętnienia męczeństwa obywateli RP – więźniów i jeńców wojennych, tragicznie zamordowanych w 1940 przez NKWD. Na ołtarzu Kaplicy umieszczono obrazek Matki Bożej Katyńskiej (relikwię bezpośrednio związaną z losami polskich oficerów i policjantów zamordowanych przez NKWD).

W kaplicy znajduje się 15 tys. tabliczek, na których widnieją nazwiska ofiar Katynia, Charkowa i Miednoje. Umieszczono tam także tabliczki bezimienne (7 tys.).

15 sierpnia 2010 w kruchcie kaplicy odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą ofiarom katastrofy polskiego Tu-154 w Smoleńsku[11].

Kaplica Matki Boskiej Ostrobramskiej[edytuj | edytuj kod]

Równolegle do Kaplicy Katyńskiej, po lewej stronie od głównego wejścia, znajduje się Kaplica Matki Boskiej Ostrobramskiej, poświęcona w 2005. Autorami kolorowych ceramicznych płaskorzeźb w kaplicy (nazywanej także Kaplicą Lotników) są Lech i Piotr Grześkiewiczowie.

Muzeum Ordynariatu Polowego[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Muzeum Ordynariatu Polowego.

W podziemnym muzeum (wejście przy Kaplicy Katyńskiej), otwartym 8 grudnia 2010 przedstawiona jest historia Polski począwszy od Mieszka I do teraźniejszości (m.in. dzieje oręża, historia kapelanów).

Duszpasterze[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Na listę zabytków wpisane są obiekty (według rejestru NID[1]):

  • zespół klasztorny pijarów, ul. Długa 13, ul. Miodowa 26:
  • kościół MB Królowej Korony Polskiej, nr rej.: 66/1 z 1.07.1965
  • klasztor, ob. kamienica, nr rej.: 66/2 z 1.07.1965

W katedrze znajdują się drzwi spiżowe według projektu Andrzeja Renesa, na których umieszczone są najważniejsze sceny bitewne z historii Polski. Nad tabernakulum stoi figura Matki Bożej Królowej Polski, która ocalała podczas wojny. 15 sierpnia 1994 r. biskup polowy generał dywizji doktor Sławoj Leszek Głódź okrył ją „płaszczem hetmańskim” z wyszytymi odznakami pamiątkowymi Sił Zbrojnych RP. Z tyłu za figurą znajdują się odznaczenia wojskowe, a po prawej stronie organy z drugiej połowy XIX wieku. Wnętrze ozdabiają obrazy autorstwa Michaela Willmanna. Z lewej strony kruchty znajduje się Kaplica Matki Bożej Miłosierdzia, zwana też Kaplicą Pamięci, a po prawej Kaplica Katyńska.

Znajdujące się w katedrze organy zostały zbudowane na bazie organów Ignatiusa Mentzla z 1724–1729, znajdujących się pierwotnie w Kościele Łaski w Kamiennej Górze, po II wojnie światowej zdemontowanych i przewiezionych do Warszawy. Z uwagi na duże zmiany w stosunku do pierwotnego układu organów oraz dużą dowolność, z jaką dokonano montażu, trudno mówić o tożsamości obecnego instrumentu z pierwotnym.

Pochowani w kościelnych kryptach do 1834[edytuj | edytuj kod]

W kościele Matki Bożej Zwycięskiej i świętych Pryma i Felicjana przy ul. Długiej do czasu przejęcia przez cerkiew prawosławną (1834) spoczywali:

Zabytkowe wyposażenie przeniesione po 1834 do innych kościołów[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – Warszawa. 2019-12-31. s. 19. [dostęp 2015-09-23].
  2. Matka Boża Łaskawa patronka Warszawy (pol.). [1]. [dostęp 12 maja 2009].
  3. Piotr Paszkiewicz: Pod berłem Romanowów. Sztuka rosyjska w Warszawie 1815–1915. Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 1991, s. 56. ISBN 83-900047-7-1.
  4. Kirył Sokoł, Aleksander Sosna: Cerkwie w centralnej Polsce 1815–1915. Białystok: Fundacja Sąsiedzi, 2011, s. 138. ISBN 978-83-931480-2-8.
  5. Piotr Paszkiewicz: Pod berłem Romanowów. Sztuka rosyjska w Warszawie 1815–1915. Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 1991, s. 55, 58. ISBN 83-900047-7-1.
  6. P. Paszkiewicz: Pod berłem Romanowów. Sztuka rosyjska w Warszawie 1815-1915. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 1991, s. 59.
  7. Krzysztof Dunin-Wąsowicz: Warszawa w czasie pierwszej wojny światowej. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974, s. 233.
  8. Krzysztof Burek: Katedra Polowa Wojska Polskiego w Warszawie. Kraków: Oficyna wydawnicza Parol, 1995, s. brak numeru stron (w całej publikacji).
  9. Robert Bielecki: Długa 7 w powstaniu warszawskim. Warszawa: Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, 1994, s. 17.
  10. Karol Małcużyński, Wacław Wojnacki: Zwiedzamy nową Warszawę. Warszawa: Spółdzielczy Instytut Wydawniczy „Kraj”, 1950, s. 77.
  11. Odsłonięcie tablicy. W urnie ziemia ze Smoleńska (pol.). interia.pl, 2010-08-15. [dostęp 2010-10-19].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]