Michael Willmann

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Michael Willmann
Ilustracja
Autoportret (1682)
Imię i nazwisko Michael Lucas Leopold Willmann
Data i miejsce urodzenia 27 września 1630
Królewiec
Data i miejsce śmierci 26 sierpnia 1706
Lubiąż
Narodowość niemiecka
Język niemiecki
Dziedzina sztuki malarstwo
Epoka barok
Ważne dzieła

Cykl Męczeństwa apostołów, Sześć dni stworzenia, Krajobraz ze snem Jakuba

Michael Lucas Leopold Willmann; Michał Willman (ur. 26 września 1630 w Królewcu, zm. 26 sierpnia 1706 w Lubiążu) – niemiecki malarz, rysownik, grafik i freskant epoki baroku, zwany „śląskim Apellesem, Rembrandtem, Rubensem lub Rafaelem.[1]

Maximilian Franck, Portret Michela Willmanna (1818)
Krajobraz ze świętym Janem (1656)
Koronacja Marii (1656)
Modlitwa w Ogrójcu (ok. 1661)
Męczeństwo św. Apolonii (1664)
Św. Monika (1660-70)
Koronowanie cierniem (1661)
Św. Józef z Dzieciątkiem Jezus (ok. 1665)
Orfeusz grający na harfie (ok. 1670)
Oblubieniec prowadzący oblubienicę (ok. 1700)
Portret Arnolda Freibergera (1672)
Sąd nad Chrystusem (ok. 1678)
Chrystus i niewiasty jerozolimskie (ok. 1682)
Ucieczka do Egiptu (ok. 1685)
Pocałunek św. Józefa (ok. 1675)
Drzewo genealogiczne Chrystusa (1678)
Przybicie Chrystusa do krzyża (ok. 1682)
Pierwszy upadek Chrystusa pod krzyżem (ok. 1682)
Obnażenie Chrystusa z szat (ok. 1682)
Pokłon pasterzy (ok. 1682)
Portret Bernarda Rosy (ok. 1684)
Krajobraz ze snem Jakuba (1691)
Św. Hieronim (1695)
Uwolnienie Andromedy (ok. 1695)
Wniebowzięcie NMP (1695-1700)
Chrystus przy kolumnie (ok. 1701)
Męczeństwo św. Adalberta
Studium kroczącego mężczyzny (1692)

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Ojcem Michaela był królewiecki artysta malarz Christian Peter, a matką szlachcianka Maria Dirschow. Miał dziewięcioro rodzeństwa. Rodzina była wyznania kalwińskiego. Początkowo uczył się rzemiosła malarskiego u swego ojca[2]. Decydująca dla jego artystycznego rozwoju była podróż do Amsterdamu, którą odbył ok. 1650. Choć ze względów finansowych nie mógł zapisać się na naukę do któregoś z wielkich mistrzów holenderskich, to poznał w tym czasie ich dzieła i niektóre techniki m.in. malarstwo Rembrandta, a także malarstwo włoskie obecne w kolekcjach holenderskich. Stąd duży wpływ wywarło na Willmannie malarstwo tych twórców[3]. Ponadto poznał dzieła Rubensa oraz van Dycka, a duży wpływ na jego twórczość miało antwerpskie Zdjęcie z Krzyża Rubensa. W swoich najlepszych obrazach korzystał z rubensowskiego języka form: dynamicznej kompozycji, monumentalizmu, dosłowności przedstawiania szczegółów, bogactwa form ciała ludzkiego.[4] W trakcie pobytu w Amsterdamie wykonywał liczne rysunki i szkice oglądanych dzieł, kupował też odbitki różnych obrazów uznanych malarzy[5]. Po opuszczeniu Amsterdamu przez kilka lat podróżował studiując kolekcje malarskie w różnych miastach Niemiec (w tym we Wrocławiu, gdzie był w 1656 r.), Polski i zwłaszcza w Pradze, gdzie był po 1656 r. Pojawiające się w starszej literaturze informacje, że zajmował stanowisko malarza dworu berlińskiego i że podczas pobytu we Wrocławiu miał spór z tamtejszym cechem malarzy nie znajdują potwierdzenia w źródłach[6]. 21 X 1660 na zaproszenie opata miejscowego klasztoru cystersów osiedlił się w Lubiążu, gdzie otworzył pracownię malarską i przebywał już do końca życia, kupując tu dom z ogrodem (w 1687 dokupił jeszcze jedną działkę) i pracując głównie dla tego klasztoru[7]. Podejmował stąd krótkie podróże, m.in. był w Berlinie w 1699 oraz Kłodzku, gdzie 22 V 1663 dokonał konwersji na katolicyzm. 26 XI 1662 ożenił się z mieszkającą w Lubiążu Heleną Lišką[8], z którą miał cztery córki (Maria Magdalena, Anna Sophia, Helena Regina, Anna Elisabeth) i syna Michaela Willmanna Młodszego[9].

Zmarł w związku z postępującą dną moczanową[10] Zmumifikowane zwłoki Willmanna znajdują się w krypcie opatów kościoła w Lubiążu[11].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Pracownia Willmanna miała charakter niewielkiej firmy mieszczącej się na piętrze rodzinnego domu. Dodatkowe pomieszczenie (szopa lub stodoła) służyło do produkcji dzieł wielkoformatowych. Uczniami i współpracownikami artysty byli członkowie najbliższej rodziny: pasierb Johann Christoph Lischka, córka Anna Elisabeth, syn Michael Leopold oraz wnuk Georg Wilhelm Neunhertz . Czasowo z artystą współpracowali także: Johann Philipp Kretschmer z Głogowa, Johann Jacob Eybelwieser z Wrocławia oraz Jacob Arlet z Henrykowa. Po śmierci Willmanna warsztatem kierowali kolejno Lischka i Neunhertz. Pracownia działała do 1723 r. [12]

W obrazach Willmanna uzyskuje odbicie barokowy pogląd na miejsce człowieka w świecie. Nie stoi on już w centrum, jak u renesansowych artystów-badaczy, ale staje się jednym z elementów niespokojnej, otaczającej go przyrody. Początkowe, mniej samodzielne dzieła, wykazują zależność od renesansowych kompozycji i ówczesnych mistrzów. Z czasem jednak rozwinął swoje umiejętności, w czym pomogła mu duża liczba zamówień malarskich. Całkowitą niezależność artystyczną osiągnął w cyklu Męczeństwa apostołów.

Największe zbiory dzieł Willmanna znajdują się w kościele pomocniczym św. Józefa w Krzeszowie, Muzeum Narodowym we Wrocławiu, kościele Wniebowzięcia NMP w Henrykowie oraz w Galerii Narodowej w Pradze.[13] Dwadzieścia dziewięć obrazów ołtarzowych pochodzących z kościoła klasztornego w Lubiążu rozproszonych jest obecnie w czternastu kościołach warszawskich.[14]

W 2008 roku powstał Szlak Sakralnej Sztuki Barokowej im. Michaela Willmanna mający na celu realizacji idei „Barok w Służbie Rozwoju Lokalnego”, czyli wykorzystanie dzieł malarzy środkowoeuropejskiego baroku do szeroko rozumianego rozwoju lokalnego.

Na przełomie 2009 i 2010 roku odnaleziono na poddaszu kościoła św. Antoniego we Wrocławiu nieznany obraz Willmanna, który przedstawia franciszkańskiego mnicha Jana Kapistrana[15], zaś w kwietniu 2010 zidentyfikowano w tym samym kościele obraz Wizję św. Antoniego Padewskiego[16].

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Malował głównie obrazy religijne, ale także portrety, sceny mitologiczne i alegoryczne oraz pejzaże ze sztafażem figuralnym i motywami animalistycznymi.

Był artystą bardzo płodnym. Do naszych czasów przetrwało 298 dzieł jego autorstwa, w tym 202 obrazy sztalugowe na płótnie lub drewnie oraz 96 malowideł freskowych. Zachowały się ponadto 123 obrazy olejne i malowidła freskowe autorstwa jego pomocników i następców. Co najmniej 280 dzieł Willmanna i jego współpracowników potwierdzonych źródłowo uważa się za zaginione. Tylko w samym Lubiążu powierzchnia dzieł Willmanna w przypadku obrazów na płótnie wynosiła 300 m², w przypadku fresków - aż 620 m².

Swoje prace sygnował nazwiskiem i inicjałem imienia M. Willman (z jedna literą n na końcu) lub jedynie inicjałami M. W., często dodając datę powstania dzieła. .[17]

Cykle malarskie[edytuj | edytuj kod]

  • Cykl Męczeństwa apostołów – 16 monumentalnych (ok. 4 x 3 m) płócien stanowiących główny element wyposażenia kościoła klasztornego Cystersów pw. Wniebowzięcia NMP i św. Jana Chrzciciela w Lubiążu. Przedstawiał w niezwykle ekspresyjny i drastyczny sposób sceny męczeństwa 12 apostołów (zamiast Judasza jest św. Maciej), św. Szczepana, św. Pawła i św. Wawrzyńca oraz obejmował związane z nimi tematycznie i formatowo Podniesienie krzyża. Cykl powstawał z przerwami w latach 1661-1700 na zlecenie trzech opatów klasztoru: Arnolda Freibergera, Johanna Reicha oraz Ludwika Baucha. Dzieła oprawione w marmoryzowane ramy z bogatą snycerką były umieszczone w prezbiterium, transepcie oraz w nawie głównej powyżej arkad i poniżej linii sklepień. W październiku 1943 r. zostały ewakuowane z kościoła w Lubiążu do skrytki w kościele Benedyktynek w Lubomierzu, w połowie 1945 r. przewiezione do składnicy w Pałacu Paulinum w Jeleniej Górze. W 1952 r. przekazano je Warszawskiej Kurii Metropolitarnej jako trwały depozyt. Obecnie obrazy rozproszone są w siedmiu kościołach Warszawy, połowa (8 płócien) w znajduje się w kościele Wszystkich Świętych.[18]
  • Cykl pięciu wielkoformatowych (ok. 345 x 530 cm) i wielofigurowych obrazów w kształcie półtonda o tematyce chrystologicznej w kościele klasztornym Cystersów pw. Wniebowzięcia NMP i św. Jana Chrzciciela w Henrykowie. Trzy pierwsze powstały w latach 1677-78 na zamówienie opata Melchiora Welzela, dwa pozostałe dopiero w 1704 roku na zlecenie opata Tobiasa Ackermanna. Obrazy przedstawiają epizody z życia, działalności publicznej i śmierci Chrystusa.: Pokłon Trzech Króli, Chrystus uzdrawiający chorych i obłąkanych, Św. Magdalena namaszczająca olejkiem stopy Chrystusa, Sąd nad Chrystusem oraz Ukrzyżowanie. Scena sądu, oparta na źródłach apokryficznych, opatrzona została licznymi inskrypcjami zawierającymi listę dwudziestu sędziów Wysokiej Rady oraz teksty ich oskarżeń.[19]
  • Cykl 11 pejzaży ze sztafażem figuralnym o tematyce biblijnej powstały w latach 1692-96 na zamówienie opata Balthasara Nietsche z przeznaczeniem do letniego refektarza w Pałacu Opatów w Lubiążu. Poza formatem (ok. 87 x 106 cm) łączyła je podobna kompozycja: scena tytułowa umieszczona w dolnej części obrazu, rozciągający się poza horyzont drugi plan w połowie płótna oraz górna część wypełniona niebem i chmurami. Do naszych czasów zachowały się trzy dzieła: Krajobraz z prorokiem Elizeuszem, Krajobraz ze snem Jakuba oraz Krajobraz z Tobiaszem i aniołem. Za zaginione uważa się osiem pozostałych obrazów, przedstawiających sceny biblijne zaczerpnięte ze Starego Testamentu: Kain i Abel, Prorok Bileam, Sprzedanie Józefa, Rachela przy studni, Hagar i Ismael, Ukaranie proroka z Judy, Znalezienie Mojżesza, Mojżesz przed krzakiem gorejącym. [20]
  • Zestaw 17 obrazów ołtarzowych zamówionych przez opata Johannesa Reicha w latach osiemdziesiątych XVII w. w ramach drugiej fazy barokizacji kościoła pw. Wniebowzięcia NMP w Lubiążu po zniszczeniach i rabunkach w czasie wojny trzydziestoletniej. W ołtarzu głównym znalazły się dwa malowidła: monumentalne Wniebowzięcie NMP (486 x 296 cm) w dolnej kondygnacji oraz Oczekiwanie na Marię w górnym piętrze nastawy. Na drzwiach ołtarzowych bramek umieszczono wizerunki Aarona i Melchizedecha. Do ołtarzy bocznych w prezbiterium i obejściu kościoła trafiło dziewięć mniejszych płócien: Śmierć św. Barbary, Pokłon pasterzy, Chrzest Chrystusa, Wizja św. Bernarda z Clairvaux, Śmierć św. Benedykta, Św. Jan Ewangelista na wyspie Patmos, Zmartwychwstanie Chrystusa, Dysputa św. Katarzyny oraz wykonany znacznie później Anioł Stróż. Pierwsze obrazy do kościoła klasztornego wykonał Willmann w I połowie lat 60. XVII w. na zlecenie opata Arnolda Freibergera w ramach I etapu barokizacji świątyni: Wizja św. Augustyna, Cierniem koronowanie, Modlitwa w Ogrójcu, Wizja św. Bernarda z Clairvaux, Ciało Chrystusa podtrzymywane przez aniołów, Św. Hieronim (dzieło zaginione), Ostatnia Wieczerza. Ostatnie znane i sygnowane obrazy tworzące tryptyk Ukrzyżowanie Chrystusa namalowane zostały w 1702 r. i umieszczone w południowym ramieniu transeptu. Obecnie cykl jest rozproszony po różnych kościołach i muzeach w Warszawie i we Wrocławiu. [21]
  • Cykl malowideł freskowych na sklepieniu refektarza letniego w Pałacu Opatów w Lubiążu wykonany na zamówienie opata Balthasara Nietsche w latach 1692-93. Obejmował centralny plafon w kształcie wydłużonego prostokąta i przedstawiał Triumf bohatera cnót - scenę gloryfikującą życie w cnocie jako jedyną drogę do wiecznej sławy. Otaczało ją siedemnaście medalionów w stiukowych ramach o charakterze moralizatorskim przedstawiającym sceny mitologiczne i alegoryczne: Drzewo o silnych korzeniach, Miłość niebiańska pokonująca miłość ziemską, Drzewo laurowe, Diogenes, Krzew róży gubiący płatki kwiatów, Marsjasz obdzierany ze skóry, Nocne zwierzęta pierzchające przed promieniami słońca, Apollo w rydwanie wśród gwiazd, Słoneczny pejzaż, Pan ujeżdżany przez Amosa, Lilia wśród ostów, Odyseusz i śpiewające syreny, Zielona jodła wśród suchych i bezlistnych drzew, Apollo i Dafne, Ziemia i Niebo połączone łańcuchem i ręka Boga trzymająca wieniec, Satyr jadący wozem zaprzęgniętym w osła, Putto. Wszystkie przedstawienia wykonane zostały w technice fresku mokrego. W 1898 zostały zasłonięte drewnianym stropem. Odsłonięto je dopiero w 1972 r.[22] [23]
  • Cykl 49 malowideł[24] wykonanych w latach 1692-1696 w technice fresku mokrego, o różnym formacie i wymiarach, które zostały umieszczone w nawie, prezbiterium i kaplicach bocznych na sklepieniach i ścianach bocznych w kościele brackim w Krzeszowie Freski ujęte zostały w stiukowe lub malowane ramy oraz ornamenty w formie liści akantu. W realizacji przedsięwzięcia pomagali Willmannowi pasierb Johann Christoph Lischka oraz syn malarza Michael Leopold. Program ikonograficzny wystroju opracował zleceniodawca przedsięwzięcia opat Bernard Rosa. Inspirację czerpał z przedstawień św. Józefa w austriackim kościele Lilienfeld – ważnym ośrodku kultu świętego w Monarchii Habsburskiej – oraz propagowanej przez siebie mistyki Trójcy Stworzonej. Motywem przewodnim fresków stała się rola św. Józefa w boskim dziele Odkupienia. Dominują trzy cykle przedstawień: Przodkowie Świętej Rodziny (15 fresków na sklepieniu), Siedem Radości św. Józefa (kaplice zachodnie) oraz Siedem Boleści św. Józefa (kaplice wschodnie). Główne wątki dekoracji spaja monumentalne malowidło na trzech ścianach prezbiterium Pokłon Trzech Króli: dwa przedstawienia orszaku zdążającego do Betlejem na tle skalistego krajobrazu oraz właściwe przedstawienie Pokłonu na ścianie zamykającej prezbiterium. W pracy wykorzystał Willmann graficzne pierwowzory ze swojej warsztatowej kolekcji oraz wzorował się na cyklu fresków z kościoła kolegiackiego w Otmuchowie wykonanym przez Karola Dankwarta. Wśród malowideł można rozpoznać trzy kryptoautoportrety malarza: jako karczmarza odmawiającego noclegu św. Rodzinie w Poszukiwaniu noclegu w Betlejem, gapia na fresku Obrzezanie oraz przysłuchującego się nauce Jezusa w scenie Odnalezienia. W opinii badaczy malarska dekoracja kościoła w Krzeszowie uznawana jest za jedną z najlepszych freskowych realizacji powstałych w II połowie XVII w. na północ od Alp. [25][26] [27][28]

Obrazy w Muzeum Narodowym we Wrocławiu[edytuj | edytuj kod]

W zbiorach Muzem Narodowego we Wrocławiu znajduje się czterdzieści siedem dzieł Michaela Willmanna[29]Część z nich eksponowana jest na Zamku Piastów Śląskich w Brzegu.[30]

  • Koronacja Marii1656, 138 x 89 cm
  • Święta Monika1660-1670, 84 x 64 cm
  • Ostatnia wieczerza1661, 77,4 x 146 cm
  • Męczeństwo św. Apolonii1664, 205 x 140 cm (ekspozycja na zamku w Brzegu
  • Porwanie Persefony1665, 121 x 172 cm
  • Orfeusz grający zwierzętom1670, 112 x 144 cm
  • Raj ok. 1670, 171 x 268 cm
  • Portret Arnolda Freibergera1672, 58 x 46,7 cm
  • Pocałunek św. Józefapo 1669, 135 x 73,5 cm
  • Pocałunek św. Józefa1675, 170 x 120 cm
  • Pocałunek św. Józefa1682, 147,5 x 111 cm
  • Krajobraz z prorokiem Elizeuszem ok. 1675, 87,2 x 107,5 cm (depozyt Zamku Królewskiego w Warszawie)
  • Rodzina Chrystusa1677-1679, 119 x 73 cm
  • Melchizedek1681, 220 x 118 cm
  • Aaron1681, 220 x 118 cm
  • Komunia apostołów1681, 143 x 111 cm
  • Autoportret1682, 64,5 x 51,5 cm, (depozyt, własność Muzeum Narodowego w Warszawie)
  • Wizja św. Bernarda1682, 100 x 69 cm
  • Ecce Homo1682, 236,5 x 167 cm (ekspozycja na zamku w Brzegu)
  • Modlitwa w Ogrójcu1682, 238 x 162 cm
  • Pokłon pasterzy1682, 159,5 x 113,5 cm
  • Zmartwychwstanie Chrystusa1682, 160,5 x 113,5 cm
  • Dysputa św. Katarzyny1682, 167,5 x 116 cm
  • Wizja św. Ludgardy1682, 160 x 104 cm
  • Portret Bernharda Rosy1684, 46,6 x 37 cm
  • Ucieczka do Egiptu1685, 163 x 198 cm
  • Droga na Golgotę1685, 183 x 162 cm
  • Święta Urszula1685, 186 x 116 cm
  • Męczeństwo św. Barbary1687, 301 x 192 cm (ekspozycja na zamku w Brzegu)
  • Śmierć i apoteoza św. Wacława1690, 143 x 115 cm
  • Święta Katarzyna1690, 50 x 35,7 cm
  • Miłosierny Samarytanin1695, 122,5 x 63,7 cm (ekspozycja na zamku w Brzegu)
  • Święty Hieronim1695, 206 x 122 cm (ekspozycja na zamku w Brzegu)
  • Święty Ambroży1695-1696, 206 cm (ekspozycja na zamku w Brzegu)
  • Święty Grzegorz1695-1696, 210 cm (ekspozycja na zamku w Brzegu)
  • Święty Augustyn1696, 205 x 123 cm (ekspozycja na zamku w Brzegu)
  • Śmierć św. Barbary - 1697, 205 x 140 cm
  • Chrystus frasobliwy 1701, 170,5 x 109 cm
  • Chrystus przy kolumnie1701, 210 x 115 cm
  • Męczeństwo św. Barbary pocz. lat 80. XVII w., 198 x 148 cm
  • Pierwszy upadek Chrystusa pod krzyżem ok. 1682, 228 x 167 cm (ekspozycja na zamku w Brzegu)
  • Spotkanie Chrystusa z kobietami jerozolimskimi ok. 1682, 203 x 135 cm (ekspozycja na zamku w Brzegu)
  • Przybicie Chrystusa do krzyża ok. 1682, 220 x 160 cm (ekspozycja na zamku w Brzegu)
  • Św. Mikołaj 117 x 77 cm (owal)
  • Ukrzyżowanie1702, tryptyk (ekspozycja na zamku w Brzegu)
    • Ukrzyżowanie(kwatera środkowa), 255 x 153 cm,
    • Matka Boska Bolesna (lewe skrzydło), 221 x 110 cm
    • Święty Jan (prawe skrzydło), 221 x 110 cm

Obrazy w Muzeum Narodowym w Warszawie[edytuj | edytuj kod]

Obrazy w kościołach warszawskich[edytuj | edytuj kod]

W czternastu kościołach warszawskich znajdują się obrazy pochodzące z kościoła klasztornego w Lubiążu, wśród nich monumentalny cykl „Męczeństwa apostołów”. W lipcu 1952 roku decyzją ówczesnego ministra kultury przekazano je pod zarząd Kurii Metropolitarnej w Warszawie i ulokowano w stołecznych kościołach jako stały depozyt.[31]

Obrazy w kościołach Dolnego Śląska[edytuj | edytuj kod]

  • Nawiedzenie NMP 1705, 520 x 291 cm, ołtarz główny, Bardo, kościół parafialny pw. Nawiedzenia NMP
  • Pokłon Trzech Króli przed 1698, 196 × 118,5 cm, Bardo, kościół parafialny pw. Nawiedzenia NMP
  • Św. Jadwiga przed 1698, 176,5 x 98,5 cm, Bardo, kościół parafialny pw. Nawiedzenia NMP
  • Pokłon Trzech Króli 1678, 345 x 530 cm, Henryków, kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP
  • Sąd nad Chrystusem ok. 1678, 345 x 530 cm, Henryków, kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP
  • Ukrzyżowanie Chrystusa ok. 1678, 345 × 530 cm, Henryków, kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP
  • Chrystus uzdrawiający chorych 1704, 345 × 530 cm, Henryków, kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP
  • Św. Maria Magdalena namaszczająca olejkiem stopy Chrystusa 1704, 345 x 530 cm, Henryków, kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP
  • Archanioł Gabriel ok. 1697, 235 × 139 cm, Henryków, kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP, ołtarz boczny
  • Maria ok. 1697, 233,5 × 139,5 cm, Henryków, kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP, ołtarz boczny
  • Święta Trójca ok. 1697, 243 × 145,5 cm, Henryków, kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP, ołtarz główny
  • Święta Rodzina ok. 1697, 238 x 140,5 cm, Henryków, kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP, ołtarz główny
  • Św. Urszula po 1697, 170 × 101,5 cm, Henryków, kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP
  • Św. Katarzyna po 1697, 171,5 × 101,5 cm, Henryków, kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP
  • Wniebowzięcie NMP ok. 1688, 162 x 92 cm, Jawor, kościół parafialny pw. św. Marcina
  • Koronacja NMP przez Trójcę Świętą 1688, 120 x 65 cm, Jawor, kościół parafialny pw. św. Marcina
  • Maria jako Królowa Niebios w otoczeniu świętych cysterskich 1686-88, 445 x 325 cm, ołtarz główny, Jelenia Góra - Cieplice Śląskie-Zdrój, kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela
  • Trójca Stworzona (Pocałunek Marii ze sceną zaślubin św. Józefa) ok. 1700, 261 x 166 cm, Jemielnica, kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP
  • Św. Jadwiga jako opiekunka chorych i ubogich ok. 1700, 218 x 120 cm, Jemielnica, kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP
  • Matka Boska Zwycięska ok. 1700, 216 x 119 cm, Jemielnica, kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP, ołtarz boczny
  • Wniebowzięcie NMP 1705, ok. 520 × 320 cm, Kamieniec Ząbkowicki, kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP i św. Jakuba Starszego, ołtarz główny
  • Święta Trójca 1705, 270 × 230 cm, Kamieniec Ząbkowicki, kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP i św. Jakuba Starszego, ołtarz główny
  • Drzewo genealogiczne Chrystusa 1678, 380 x 264 cm, Krzeszów, kościół opacki pw. Łaski NMP, ołtarz boczny
  • Dwunastu proroków 1679, 220 x 270 cm, Krzeszów, kościół opacki pw. Łaski NMP, kaplica Loretańska
  • Dwanaście Sybilli ok. 1679, 220 x 270 cm, Krzeszów, kościół opacki pw. Łaski NMP, kaplica Loretańska
  • Anioł Stróż 1695-1700, 192 x 123 cm, Legnica, Kuria Biskupia
  • Madonna z Dzieciątkiem na chmurach w kwiatach 200 x 145 cm, Legnica, Kuria Biskupia
  • Św. Andrzej – 1667, 102,5 x 74 cm, Lubiąż, kościół parafialny pw. św. Walentego
  • Św. Juda Tadeusz 1667, 103 x 74,5 cm, Lubiąż, kościół parafialny pw. św. Walentego
  • Św. Paweł 1667, 103 x 74 cm, Lubiąż, kościół parafialny pw. św. Walentego
  • Św. Tomasz 1667, 103,5 x 74 cm, Lubiąż, kościół parafialny pw. św. Walentego
  • Św. Bartłomiej 1667, 102,5 x 74 cm, Lubiąż, kościół parafialny pw. św. Walentego
  • Św. Walenty uzdrawiający chorego 1667, 137,5 × 106 cm, Lubiąż, kościół parafialny pw. św. Walentego
  • Św. Jerzy walczący ze smokiem pocz. XVIII w., 117 x 77,5 cm (owal), Lubomierz, plebania parafii rzymskokatolickiej pw. Wniebowzięcia NMP i św. Maternusa
  • Św. Mikołaj błogosławiący morskich rozbitków 1696, 486 × 267 cm, Otmuchów, kościół parafialny pw. św. Mikołaja i św. Franciszka Ksawerego
  • Wniebowzięcie NMP 1695-1700, 182,5 x 123,5 cm, Przychowa k. Ścinawy, kościół filialny pw. św. Wawrzyńca
  • Pokutująca św. Maria Magdalena 1685, 152 x 88 cm, Racibórz, plebania kościoła parafialnego pw. Wniebowzięcia NMP
  • Wniebowzięcie NMP 223 × 170 cm, Siciny, kościół parafialny pw. św. Marcina
  • Męczeństwo św. Barbary 117 × 80,5 cm, Świdnica Polska, kościół parafialny pw. św. Jadwigi
  • Śmierć i apoteoza św. Wacława 1668, ok. 370 x 270 cm, Świdnica, kościół parafialny pw. św. Stanisława i św. Wacława
  • Męczeństwo św. Bartłomieja 1685, 209 x 110 cm, Trzebnica, kościół parafialny pw. św. Jadwigi i św. Bartłomieja Apostoła
  • Św. Krystyna 153,5 x 94,5 cm, Trzebnica, kościół klasztorny Cysterek pw. św. św. Jadwigi i Bartłomieja Apostoła
  • Wniebowzięcie NMP 1685-1690, 128 × 79 cm, Trzebnica, kościół klasztorny Cysterek pw. św. św. Jadwigi i Bartłomieja Apostoła
  • Wizja św. Antoniego Padewskiego 1693, ok. 360 × 205 cm, Wrocław, kościół parafialny pw. św. Antoniego
  • Św. Jan Kapistran ok. 1693 cm, Wrocław, kościół parafialny pw. św. Antoniego
  • Pokłon pasterzy 1664, 195 x 160 cm, Wrocław, kaplica domu zakonnego Sióstr Bożego Serca Jezusa
  • Śmierć św. Urszuli 1694, 251 x 142 cm, Wrocław, kościół klasztorny Urszulanek
  • Wizja św. Franciszka Ksawerego 1694-95, Wrocław, kościół klasztorny Urszulanek
  • Józef w Egipcie 1681, 181 x 113 cm, Wrocław, plebania parafii pw. św. Macieja
  • Koncert anielski 1705, 150 x 120 cm, Ziębice, kościół parafialny pw. św. Jerzego

Obrazy w muzeach niemieckich[edytuj | edytuj kod]

  • Krajobraz ze snem Jakuba 87 x 106 cm, Augsburg, Städtische Kunstsammlungen
  • Krajobraz z Tobiaszem i aniołem 89 × 108 cm, Berlin, Gemäldegalerie
  • Znalezienie Krzyża Świętego 1701, 30 × 18,5 cm, Berlin, Gemäldegalerie
  • Apoteoza Wielkiego Elektora jako opiekuna sztuk 1682, 162 x 200 cm, Berlin, Schloß Charlottenburg
  • Zuzanna i starcy ok. 1650, 43,6 x 33,5 cm, Norymberga, Germanisches Nationalmuseum
  • Powitanie św. Bernarda przed Wielką Kartuzją 1667, 114,7 x 173 cm, Norymberga, Germanisches Nationalmuseum
  • Trójca Stworzona (Pocałunek Marii ze sceną mistycznych zaślubin św. Józefa z Bogiem) po 1678, 39 x 27,1 cm, Norymberga, Germanisches Nationalmuseum

Obrazy w kościołach i muzeach Czech[edytuj | edytuj kod]

  • Dawid z głową Goliata 1660–1672, 233,5 x 144,5 cm, Galeria Narodowa w Pradze
  • Chrystus niesiony przez anioły 1655–1660, obraz ołtarzowy, 198,5 x 166 cm, Galeria Narodowa w Pradze
  • Św. Hieronim słucha trąby Sądu Ostatecznego ok. 1664, 233 x 143 cm, Galeria Narodowa w Pradze
  • Św. Józef z Dzieciątkiem Jezus ok. 1665, 80,5 x 60,3 cm, Galeria Narodowa w Pradze
  • Czternastu Wspomożycieli ok. 1687, szkic do nieznanego obrazu ołtarzowego, 109 x 88 cm, Galeria Narodowa w Pradze
  • Uwolnienie Andromedy ok. 1695, 171 x 108 cm, Galeria Narodowa w Pradze
  • Św. Maria Magdalena jako pokutnica 1693, 81,5 x 59,5 cm, Galeria Narodowa w Pradze
  • Św. Andrzej na krzyżu 1701-1702, obraz ołtarzowy, 250 x 145,5 cm, Galeria Narodowa w Pradze
  • Męczeństwo św. św. Filipa i Jakuba Młodszego 1700–1701, szkic do obrazu w kościele pocysterskim Wniebowzięcia NMP w Sedlcu, 49,5 x 33,2 cm, Galeria Narodowa w Pradze
  • Św. Barbara 1685–1690, 120,5 × 104,4 cm, Brno, Moravská galerie
  • Św. Jan Chrzciciel 1695, 179 x 102 cm, Chrast, kościół parafialny pw. Świętej Trójcy
  • Święta Rodzina ze św. Janem Chrzcicielem 1695, 180 x 102 cm, Chrast, kościół parafialny pw. Świętej Trójcy
  • Strącenie zbuntowanych aniołów 1693-94, 475 x 292,5 cm, Litvínov, kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła, ołtarza główny
  • Trójca Święta 1693-94, 225 x 182 cm (owal), Litvínov, kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła, ołtarza główny
  • Uzdrowienie paralityka 1653, 55,5 x 81,5 cm, Nelahozeves, Lobkoviczké Sbírky (zamek)
  • Męczeństwo św. Bartłomieja 1692–1693 , ok. 300 x 150 cm, Pardubice, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, ołtarz główny
  • Znalezienie Krzyża Świętego 1701-1702, 443 x 296 cm, Praga, kościół klasztorny pw. św. Franciszka, ołtarz boczny
  • Wypędzenie przekupniów ze świątyni 1702, 291 x 487 cm, Praga, kościół klasztorny Krzyżowców z Czerwoną Gwiazdą pw. św. Franciszka
  • Pokłon pasterzy 180 × 98 cm, Praga, kościół klasztorny Premonstratensów pw. Wniebowzięcia NMP, ołtarz boczny
  • Portret opata Arnolda Freibergera 46 × 37,8 cm, Praga, klasztor Premonstratesów na Strahovie
  • Św. Otmar 107,2 x 80 cm, Rajhrad, klasztor Benedyktynów
  • Św. Benon 107 x 80 cm, Rajhrad, klasztor Benedyktynów
  • Umierający św. Benedykt 107 x 80 cm, Rajhrad, klasztor Benedyktynów
  • Umierająca św. Scholastyka ok. 1700, 107,2 x 80,5 cm, Rajhrad, klasztor Benedyktynów
  • Męczeństwo św. Filipa i św. Jakuba Młodszego 1700-1701, 351 × 238,5 cm, Sedlec, kościół klasztorny Cystersów pw. Wniebowzięcia NMP
  • Męczeństwo św. Wacława 1702-1703, 242 x 178 cm, Sedlec, kościół klasztorny Cystersów pw. Wniebowzięcia NMP
  • Męczeństwo 500 cystersów i kartuzów w Sedlcu w 1421 roku 1703, 330 x 210 cm, Sedlec, kościół klasztorny Cystersów pw. Wniebowzięcia NMP
  • Św. Wiktoria 94 x 65 cm (owal), Uherské Hradiště, kościół parafialny pw. św. Franciszka Ksawerego, supraporta
  • Św. Józef z lilią 98 x 68 cm (owal), Uherské Hradiště, kościół parafialny pw. św. Franciszka Ksawerego, supraporta
  • Wniebowzięcie NMP 1692, 520 x 335 cm, Zdziar nad Sazawą, kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP, ołtarz główny
  • Oczekiwanie na Marię 1692, śr. ok. 180 cm (tondo), Zdziar nad Sazawą, kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP, ołtarz główny

Freski w kościele św. Józefa w Krzeszowie[edytuj | edytuj kod]

  • Abraham, Izaak, Sara, Jakub, Juda i Tamar sklepienie nawy, pierwsze przęsło
  • Dawid sklepienie nawy - luneta, pierwsze przęsło
  • Aaron sklepienie nawy - luneta, pierwsze przęsło
  • Kleofas, Symeon, Zebedusz, Józef Barsaba, Maria Kleofasowa, Maria Jakubowa, Salome sklepienie nawy, drugie przęsło
  • Matatiasz sklepienie nawy - luneta, drugie przęsło
  • Mattan sklepienie nawy - luneta, drugie przęsło
  • Św. Jan Chrzciciel, św. Elżbieta, św. Zachariasz sklepienie nawy, trzecie przęsło
  • Jakub sklepienie nawy - luneta, trzecie przęsło
  • Sobe sklepienie nawy - luneta, trzecie przęsło
  • Joachim, Anna, Stolanus, Emerentiana sklepienie nawy, czwarte przęsło
  • Św. Juda Tadeusz sklepienie nawy - luneta, czwarte przęsło
  • Św. Jakub Młodszy sklepienie nawy - luneta, czwarte przęsło
  • Józef, Maria, Jezus sklepienie nawy, piąte przęsło
  • Św. Jan Ewangelista sklepienie nawy - luneta, piąte przęsło
  • Św. Jakub Starszy sklepienie nawy - luneta, piąte przęsło
  • Zaślubiny Józefa i Marii nawa, na ścianie łuku tęczowego
  • Herb opactwa Cystersów w Krzeszowie na tle pejzażu nawa, na ścianie łuku tęczowego
  • Wizyta anioła u Józefa nawa, zachodnia kaplica boczna
  • Józef przyjmujący Marię do siebie nawa, zachodnia kaplica boczna
  • Narodziny Jezusa nawa, zachodnia kaplica boczna
  • Zwiastowanie pasterzom nawa, zachodnia kaplica boczna
  • Pokłon pasterzy nawa, zachodnia kaplica boczna
  • Cesarz August i Sybilla przepowiadająca mu narodziny Jezusa nawa, zachodnia kaplica boczna
  • Ofiarowanie w świątyni nawa, zachodnia kaplica boczna
  • Józef przynosi Dzieciątko do świątyni nawa, zachodnia kaplica boczna
  • Odnalezienie Jezusa nauczającego w świątyni nawa, zachodnia kaplica boczna
  • Powrót Świętej Rodziny do Nazaretu nawa, zachodnia kaplica boczna
  • Wniebowzięcie Józefa nawa, zachodnia kaplica boczna
  • Józef ukazujący się Matce Boskiej w dzień zmartwychwstania nawa, zachodnia kaplica boczna
  • Zmartwienie Józefa nawa, ściana tęczowa po wschodniej stronie
  • Herb zakonu Cystersów na tle pejzażu nawa, ściana tęczowa po wschodniej stronie
  • Poszukiwanie miejsca w gospodzie nawa, wschodnia kaplica boczna
  • Józef i Maria w rzymskiej kancelarii Cyriaka nawa, wschodnia kaplica boczna
  • Obrzezanie Jezusa nawa, wschodnia kaplica boczna
  • Powrót ze świątyni po obrzezaniu nawa, wschodnia kaplica boczna
  • Ucieczka do Egiptu nawa, wschodnia kaplica boczna
  • Rzeź Niewiniątek nawa, wschodnia kaplica boczna
  • Odpoczynek w czasie ucieczki do Egiptu nawa, wschodnia kaplica boczna
  • Powrót z Egiptu nawa, wschodnia kaplica boczna
  • Zaginięcie Jezusa w Jeruzalem nawa, wschodnia kaplica boczna
  • Jezus modlący się w świątyni nawa, wschodnia kaplica boczna
  • Śmierć Józefa nawa, wschodnia kaplica boczna
  • Józef poddający się woli Boga nawa, wschodnia kaplica boczna
  • Józef ukazujący się przodkom w czyśćcu nawa, sklepienie pod emporą
  • Pokłon Trzech Króli prezbiterium, ściany boczne
  • Gloria Coelestis prezbiterium, sklepienie
  • Św. Piotr prezbiterium, zachodnia ściana boczna
  • Św. Paweł prezbiterium, wschodnia ściana boczna
  • Św. Mateusz, św. Marek, św. Łukasz, św. Jan Ewangelista nawa, ściana czołowa nad emporą

Wystawy[edytuj | edytuj kod]

  • Jubiläums Ausstellung Michael Willmann 1630-1930. – Breslau, Schlesische Museum der bildenden Kunste (V-IX 1930) – pierwsza monograficzna wystawa z okazji 300. rocznicy urodzin malarza przygotowana przez Ernsta Klossa.[32]
  • Malarstwo Michała Willmanna (1630-1706). – Wrocław, Muzeum Śląskie (X-XI 1959) - 24 obrazy.[33]
  • Michael Willmann (1630-1706), Królewiec - Lubiąż. – Salzburg, Residenzgalerie (15 VI - 25 IX 1994); Wrocław, Muzeum Narodowe (22 X - 11 XII 1994) - ponad 100 eksponatów, m.in. 31 obrazów olejnych i 11 rysunków.[34]
  • Willmann - rysunki. Warsztat barokowy artysty. – Stuttgart, Staatsgalerie (5 IX - 18 XI 2000); Wrocław, Muzeum Narodowe (1 XII 2000 - 6 I 2001) - 50 rysunków, wzorowane na nich liczne grafiki i starodruki oraz związane z nimi obrazy.[35]
  • Obrazy Michaela Willmanna ze zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu. – Lubiąż, dawne opactwo Cystersów (18-24 IX 2006) - 9 obrazów pokazanych w ramach "Tygodnia Willmannowskiego" w Jadalni Opata z okazji 300-lecia śmierci artysty.[36]
  • Barokowy warsztat Michaela Willmanna pod lupą. – Jawor, Muzeum Regionalne (8 X - 31 XII 2010). Kuratorzy: Teresa Chołubek-Spyt, Arkadiusz Muła - wybrane dzieła malarza[37]
  • Dwie adoracje z Barda – Wrocław, Muzeum Narodowe (5-30 XI 2014) – 2 odnowione obrazy z bazyliki Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Bardzie: Święta Jadwiga i Pokłon Trzech Króli.[38]
  • Jeszcze raz Willmann. – Wrocław, Muzeum Narodowe (6-9 I 2016) - 7 obrazów sprowadzonych z magazynów Muzeum Narodowego w Warszawie.[39]
  • Willmann. Opus magnum. – Wrocław, Muzeum Sztuki Współczesnej w Pawilonie Czterech Kopuł - Oddziale Muzeum Narodowego (22 XII 2019 - 26 IV 2020). Kurator: Piotr Oszczanowski - 92 obrazy.[40]

Ponadto dzieła Willmanna pokazywano na kilkunastu wystawach tematycznych w kraju i za granicą:[41]

  • Portret na Śląsku XVI-XVIII w. (Wrocław 1984).
  • Nowożytne malarstwo śląskie XVI-XVIII w. ze zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu (Jelenia Góra 1986).
  • Z kolekcji malarstwa śląskiego Muzeum Narodowego we Wrocławiu (Środa Śląska 1991).
  • Musica sacra. Motywy muzyczne w sztuce śląskiej XIII-XVIII w. (Wrocław 1997.
  • Sztuka cenniejsza niż złoto. Obrazy, rysunki i ryciny dawnych mistrzów europejskich ze zbiorów polskich (Warszawa 1999).
  • Barok na Śląsku. Rzeźba i malarstwo ze zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu (Legnica 2001).
  • Op nederlandse manier. Inspiracje niderlandzkie w sztuce śląskiej XV-XVIII w. (Legnica 2001).
  • Michael Willmann und sein Kreis: Johann Christoph Liśka, Georg Wilhelm Neunhertz und Johann Jakob Eybelwieser. Zeichnungen (Salzburg - Stuttgart - Wrocław 2001/2002).
  • Thetrum sacrum. Et arte barroco de Silesia de los siglos XVII-XVIII (Salamanka 2005). – Die Blume Europas. Meisterwerke aus den Nationalmuseum Breslau (Kolonia 2006).
  • Śląsk - perła w Koronie Czeskiej. Trzy okresy świetności w relacjach artystycznych Śląska i Czech (Legnica - Praga 2006/2007).
  • Mali i wielcy mistrzowie. Obrazy śląskie XVI-XVIII wieku (Wrocław 2009).[42]
  • Dürer, Gysbrechts, Willmann z kolekcji Tadeusza Wierzejskiego (Toruń 2016).[43]
  • Nieznane arcydzieła, nieznani mistrzowie. Malarstwo barokowe na Śląsku na nowo odkryte (Gliwice 2017).[44]
  • Silesia rediviva. Barok na Śląsku. Kolekcja sztuki i rzemiosła artystycznego z Muzeum Narodowego we Wrocławiu (Pekin 2018/2019).[45]

Monografie[edytuj | edytuj kod]

  • Augustin Knoblich, Leben und Werke des Malers Michael Lukas Leopold Willmann, 1629-1706. Ein Beitrag zur Kunstgeschichte Schlesiens, Breslau 1868.
  • Erich Klossowski, Michael Willmann, Breslau 1902
  • Hugo Cimbal, Michael Willmann. Sein Leben und seine Werke, [b.m.w.] 1903.
  • Dietrich Maul, Michael Willmann. Ein Beitrag zur Barockkunst Schlesiens, Strasburg 1914.
  • Ernst Kloss, Michael Willmann. Leben und Werke eines deutschen Barockmalers, Breslau 1934.
  • Hubertus Lossow, Michael Willmann (1630-1706). Meister der Barockmalerei, Würzburg, 1994.
  • Andrzej Kozieł, Michael Willmann i jego malarska pracownia, Wrocław 2013.[46]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. W opracowaniach historyków sztuki najczęściej spotyka się określenie "śląski Apelles". Po raz pierwszy użył go kronikarz klasztorny zaraz po śmierci Willmanna w 1706 r., przyrównując go do największego malarza starożytności. (Willmann. Opus magnum, Wrocław 2019, s. 14.) W publicystyce dominuje „śląski Rembrandt”.
  2. Kozieł 2013. s. 16.
  3. Kozieł 2013. s. 17–19.
  4. Drogi baroku - Szlak Sakralnej Sztuki Barokowej im. Michaela Willmanna.
  5. Kozieł 2013. s. 17–19.
  6. Kozieł 2013. s. 20, 21.
  7. Kozieł 2013. s. 21, 22.
  8. Kozieł 2013. s. 21, 22, 24.
  9. Kozieł 2013. s. 28.
  10. Kozieł 2013. s. 32.
  11. Beata Maciejewska: Tajemnica mumii śląskiego mistrza uznanego za świętego Gazeta.pl 2. 11. 2015.
  12. A. Kozieł, Michael Willmann (1630-1706) - śląski mistrz malarstwa barokowego, Wrocław 2019, s. 49-52.
  13. A. Kozieł, Michael Willmann i jego malarska pracownia, Wrocław 2013, s. 191-513.
  14. Willmann. Opus magnum, red. P. Oszczanowski, Wrocław 2019, s. 106.
  15. Beata Maciejewska: Obraz śląskiego Rembrandta odnaleziony na poddaszu (pol.). Gazeta.pl, 2010-01-06 19:24. s. 1. [dostęp 2010-01-07].
  16. Beata Maciejewska: Willmann zostawił ślad – niezwykłe odkrycie w kościele (pol.). Gazeta.pl, 2010-04-09 10:44. s. 1. [dostęp 2010-04-09].
  17. A. Kozieł, Michael Willmann (1630-1706) - śląski mistrz malarstwa barokowego, Wrocław 2019, s. 49, 52-53.
  18. A. Kozieł, Michael Willmann (1630-1706) - śląski mistrz malarstwa barokowego, Wrocław 2019, s. 56-63.
  19. A. Kozieł, Michael Willmann i jego malarska pracownia , Wrocław 2013, s. 210-212.
  20. A. Kozieł, Michael Willmann i jego malarska pracownia, Wrocław 2013, s. 301-303.
  21. A. Kozieł, Michael Willmann (1630-1706) - śląski mistrz malarstwa barokowego, Wrocław 2019, s. 65-70.
  22. A. Kozieł, Michael Willmann (1630-1706) - śląski mistrz malarstwa barokowego, Wrocław 2019, s. 88-92.
  23. A. Kozieł, Michael Willmann i jego malarska pracownia, Wrocław 2013, s. 301-303.
  24. Niektóre źródła podają liczbę 50.
  25. A. Kozieł, Michael Willmann (1630-1706) - śląski mistrz malarstwa barokowego, Wrocław 2019, s. 96-104.
  26. Jakub Jagiełło, Freski w kościele św. Józefa w Krzeszowie.
  27. Witold Papierniak, Krzeszów. Kościół św. Józefa, s. 14-28.
  28. A. Kozieł, Michael Willmann i jego malarska pracownia, Wrocław 2013, s. 237-282.
  29. Malarstwo śląskie 1520-1800. Katalog zbiorów, Wrocław 2009, s. 215-261.
  30. Willmann. Opus magnum, Wrocław 2019, s. 373-378.
  31. Willmann. Opus magnum, Wrocław 2019, s. 9.
  32. E. Kloss, Jubiläums Ausstellung Michael Willmann, Breslau 1930.
  33. Willmann. Opus magnum, pod red. Piotra Oszczanowskiego, Wrocław 2019, s. 7.
  34. A. Kozak, „Michael Willmann malarz baroku”. Wystawa we Wrocławiu, „Biuletyn Historii Sztuki” 1994, nr 4, s. 429-431.
  35. Willmann - rysunki.
  36. A. Combik, Śląski Rembrandt. Rok Willmannowski – 300-lecie śmierci Michała Leopolda Willmanna (1630–1706), „Gość Wrocławski” 2016, nr 42, s. IV-V.
  37. "Barokowy warsztat Michaela Leopolda Willmanna pod lupą"
  38. Pokaz odnowionych obrazów Michaela Willmanna we Wrocławiu.
  39. Obrazy Willmanna w Pawilonie Czterech Kopuł.
  40. Willmann. Opus magnum, pod red. Piotra Oszczanowskiego, Wrocław 2019.
  41. Malarstwo śląskie 1520-1800, red. E. Hołuszka, Wrocław 2009, s. 395-408.
  42. Mali i wielcy mistrzowie. Obrazy śląskie XVI – XVIII w.
  43. Dürer, Gysbrechts, Willmann… Kolekcja Tadeusza Wierzejskiego w polskich muzeach.
  44. Nieznane arcydzieła, nieznani mistrzowie. Malarstwo barokowe na Śląsku na nowo odkryte.
  45. Silesia rediviva. Barok na Śląsku – kolekcja sztuki i rzemiosła artystycznego z Muzeum Narodowego we Wrocławiu.
  46. A. Kozieł, Michael Willmann i jego malarska pracownia, Wrocław 2013, s, 9.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Kozieł, Michael Willmann (1630-1706) - śląski mistrz malarstwa barokowego, Wrocław: Via Nova, 2019. - ISBN 978-83-64025-49-5
  • Andrzej Kozieł, Michael Willmann i jego malarska pracownia, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2013. - ISBN 978-83-229-3356-5
  • Malarstwo barokowe na Śląsku, red. Andrzej Kozieł, Wrocław: Via Nova, 2017. – ISBN 978-83-64025-37-2
  • Malarstwo śląskie 1520-1800. Katalog zbiorów, Muzeum Narodowe we Wrocławiu, red. Ewa Hołuszka, Wrocław: Muzeum Narodowe, 2009. - ISBN 978-83-86766-74-3
  • Opactwo cystersów w Lubiążu i artyści, pod red. Andrzeja Kozieła, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2008, - ISBN 978-83-229-2900-1
  • Tomasz Pieńkowski, Willman Michał, Willmann Michael, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 20, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2014, łamy 635-637.
  • Marek Pierzchała, Willmann Michael Lucas Leopold, [w:] Encyklopedia Wrocławia, red. nauk. Jan Harasimowicz, wyd. 3 popr. i uzup., Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, s. 959.
  • Willmann. Opus magnum, pod red. Piotra Oszczanowskiego, Wrocław: Muzeum Narodowe we Wrocławiu, 2019. - ISBN 978-83-65563-90-3

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]