Przejdź do zawartości

Krystyna Zachwatowicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Krystyna Zachwatowicz
Ilustracja
Krystyna Zachwatowicz (2005)
Imię i nazwisko

Krystyna Anna Zachwatowicz-Wajda

Data i miejsce urodzenia

16 maja 1930
Warszawa

Zawód

scenografka, kostiumografka, historyczka sztuki

Współmałżonek

Andrzej Wajda (1974–2016)

Zespół artystyczny
„Piwnica pod Baranami”
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Krzyż Armii Krajowej Złote Promienie z Rozetą Orderu Wschodzącego Słońca (Japonia) Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Kawaler Orderu Sztuki i Literatury (Francja)
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach
Krystyna Zachwatowicz z mężem Andrzejem Wajdą (2010)

Krystyna Anna Zachwatowicz-Wajda (ur. 16 maja 1930 w Warszawie) – polska historyczka sztuki i scenografka teatralna i filmowa, profesorka sztuk plastycznych (2005)[1]; współtwórczyni i aktorka kabaretu „Piwnica pod Baranami”.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Wczesne lata

[edytuj | edytuj kod]

W czasie II wojny światowej była członkinią Szarych Szeregów, brała też udział w powstaniu warszawskim jako sanitariuszka i łączniczka poczty harcerskiej[2][3]. Po wojnie zaczęła uprawiać narciarstwo – w latach 1950–1954 należała do kadry narodowej w sekcji narciarskiej AZS Zakopane, a w latach 1950–1952 była członkinią Krakowskiego Klubu Wysokogórskiego[2][3]. Podczas przygotowań do mistrzostw Polski uległa wypadkowi, po którym na stałe zrezygnowała ze sportu[3]. Wówczas postanowiła dokończyć podjęte wcześniej studia – jest absolwentką historii sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim (1952) i uzyskała dyplom na Wydziale Scenografii krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki (1958)[2][3].

Kariera zawodowa

[edytuj | edytuj kod]

Przygotowywała scenografie do spektakli w Teatrze im. Aleksandra Fredry w Gnieźnie (1958–1959), Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie (1970–1971) i Starym Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie (1970–1999). W dorobku artystycznym ma projekty scenografii i kostiumów do ponad stu pięćdziesięciu inscenizacji teatralnych, przedstawień operowych i spektakli Teatru Telewizji. Jako kostiumografka i scenografka kilkukrotnie współpracowała również z Andrzejem Wajdą przy jego realizacjach teatralnych i filmowych[4].

W latach 1957–1972 występowała w Piwnicy pod Baranami[4]. W swoim aktorskim dorobku ma role w filmach Andrzeja Wajdy. Po raz pierwszy pojawiła się w filmie w epizodycznej roli w Samsonie (1961). Następnie zagrała jedną z głównych ról w Człowieku z marmuru (1976), wcielając się w Hankę Tomczyk, żonę Mateusza Birkuta. Kontynuowała ją w Człowieku z żelaza (1981). Zagrała także Kazię, najstarszą z tytułowych panien w Pannach z Wilka (1979), mamę Witka w Kronice wypadków miłosnych (1985), matkę Szlomy w Korczaku (1990), kawiarkę w Panu Tadeuszu (1999) i panią Gretę, asystentkę profesora medycyny sądowej w Katyniu (2007).

W 1990 habilitowała się na Wydziale Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Od 2001 kierowała tamtejszą Katedrą Scenografii. W 2005 otrzymała tytuł profesora sztuk pięknych. W 2006 z jej inicjatywy na Wydziale Malarstwa krakowskiej ASP utworzono kierunek Scenografia[4]. W 2014 otrzymała tytuł doktor honoris causa Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie[2].

Działalność społeczna i polityczna

[edytuj | edytuj kod]

W sierpniu 1980 dołączyła do apelu 64 uczonych, pisarzy i publicystów do władz komunistycznych o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikami[5]. Od września 1980 należała do NSZZ „Solidarność”, brała udział w pracach Komisji Ekspertów ds. Kultury przy Prezydium NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze[4]. W stanie wojennym działała w Prymasowskim Komitecie Pomocy Osobom Pozbawionym Wolności i ich Rodzinom[2].

Jest członkinią Rady Programowej Stowarzyszenia „Otwarta Rzeczpospolita”[2].

W 1988 z Andrzejem Wajdą założyła Fundację Kyoto–Kraków, w której od 2016 pełni funkcję prezeski[2][4].

Przed wyborami parlamentarnymi w 2001 wchodziła w skład wyborczego komitetu honorowego Unii Wolności[6]. Została członkinią honorowego komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed przyspieszonymi wyborami prezydenckimi 2010[7] oraz przed wyborami prezydenckimi w Polsce w 2015[8]. Była członkinią Komitetu Honorowego Społecznych Obchodów 70. rocznicy akcji „Wisła” (2017)[9]. W październiku 2020 wsparła protest przeciwko zaostrzeniu przepisów dotyczących aborcji w Polsce i zaprotestowała przeciwko użyciu symbolu znaku Polski Walczącej przez Jarosława Kaczyńskiego podczas wygłoszonego oświadczenia[10].

Życie prywatne

[edytuj | edytuj kod]

Jest córką architektów Jana Zachwatowicza i Marii Chodźko-Zachwatowicz, wnuczką lekarza i polityka Witolda Chodźki oraz siostrą piosenkarki Katarzyny Zachwatowicz-Jasieńskiej. W styczniu 1974 zawarła związek małżeński z Andrzejem Wajdą, który trwał do jego śmierci w październiku 2016.

Filmografia (aktorska)

[edytuj | edytuj kod]
Rok Tytuł Rola Uwagi
1961 Samson Wiśka, pracownica fotoplastikonu film dramatyczny, reżyseria: Andrzej Wajda
Drugi człowiek artystka występująca w Piwnicy pod Baranami film obyczajowy, reżyseria: Konrad Nałęcki
1976 Człowiek z marmuru Hanka Tomczyk, żona Birkuta film polityczny, reżyseria: Andrzej Wajda
1979 Panny z Wilka Kazia film psychologiczny, reżyseria: Andrzej Wajda
1981 Człowiek z żelaza Hanka Tomczyk, żona Birkuta film polityczny, reżyseria: Andrzej Wajda
1985 Kronika wypadków miłosnych matka Witka film psychologiczny, reżyseria: Andrzej Wajda
1990 Korczak matka Szlomy film biograficzny, reżyseria: Andrzej Wajda
1999 Pan Tadeusz kawiarka film kostiumowy, reżyseria: Andrzej Wajda
2002 Na dobre i na złe Róża Lewandowska, sąsiadka Karola (odcinek: 122) serial telewizyjny, reżyseria: Maciej Dejczer
2007 Katyń pani Greta film dramatyczny, reżyseria: Andrzej Wajda
2012 Wachlarz głos starej kobiety film animowany, reżyseria: Kamila Grzybowska

Ordery i odznaczenia

[edytuj | edytuj kod]

Nagrody

[edytuj | edytuj kod]
  • 1973 – nagroda na Lubuskim Lecie Filmowym w Łagowie za scenografię do filmu „Wesele”
  • 2003 – Orzeł, Polska Nagroda Filmowa (nominacja) w kategorii: najlepsze kostiumy do filmu „Zemsta”
  • 2011 – Nagroda Miasta Krakowa (wspólnie z mężem Andrzejem Wajdą)
  • 2011 – Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska „Neptuny”[17]
  • 2016 – Nagroda im. prof. Aleksandra Gieysztora (wraz z mężem Andrzejem Wajdą)[18]
  • 2020 – Medal „Za mądrość obywatelską” przyznany przez miesięcznik „Kraków”[19]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 21 lutego 2005 r. nr 115-2-05 o nadaniu tytułu profesora (M.P. z 2005 r. Nr 30, poz. 410).
  2. ↑ a b c d e f g Profesor Krystyna Zachwatowicz-Wajda [online], Uniwersytet Pedagogiczny, 24 listopada 2014 [dostęp 2015-03-01] [zarchiwizowane z adresu 2015-04-02].
  3. ↑ a b c d Dariusz Dobek, Planty latem w słońcu najlepiej się do tego nadają [online], Onet Sport, 19 czerwca 2020.
  4. ↑ a b c d e Krystyna Zachwatowicz-Wajda [online], Fundacja Kyoto-Kraków.
  5. ↑ Apel (dokument KSS KOR, Archiwum Opozycji IV/04.05.43 [b.n.s.]).
  6. ↑ Wyborczy Komitet Honorowy Unii Wolności. uw.org.pl, 12 lipca 2001. [dostęp 2025-11-11].
  7. ↑ Komitet poparcia Bronisława Komorowskiego [online], onet.pl, 16 maja 2010 [dostęp 2014-04-26] [zarchiwizowane z adresu 2014-04-20].
  8. ↑ Barbara Sowa, Kto wszedł do komitetu poparcia Komorowskiego, a kto z niego wypadł? Cała Lista [online], Dziennik.pl, 16 marca 2015 [dostęp 2015-03-21].
  9. ↑ Obchody 70 rocznicy akcji „Wisła” [online], Przegląd Polityczny [dostęp 2017-06-12] [zarchiwizowane z adresu 2017-08-03].
  10. ↑ Kaczyński z „kotwicą” w klapie. Uczestniczki Powstania Warszawskiego oburzone [online], wiadomosci.dziennik.pl, 28 października 2020 [dostęp 2020-10-31] (pol.).
  11. ↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 9 października 1998 r. o nadaniu orderów (M.P. z 1998 r. Nr 45, poz. 629), „za wybitne osiągnięcia w pracy artystycznej, za zasługi dla kultury”.
  12. ↑ Krystyna Zachwatowicz [online], Narodowy Stary Teatr w Krakowie [dostęp 2014-10-16] (pol.).
  13. ↑ Order Wschodzącego Słońca dla Krystyny Zachwatowicz [online], Radio Kraków, 29 kwietnia 2013 [dostęp 2014-10-16] (pol.).
  14. ↑ Archiwum wydarzeń [online], Fundacja Kyoto – Kraków Andrzeja Wajdy i Krystyny Zachwatowicz [dostęp 2025-12-29] (pol.).
  15. ↑ The latest cohorts | La grande chancellerie [online], www.legiondhonneur.fr [dostęp 2026-02-27] (ang.).
  16. ↑ Medale Św. Wojciecha i Księcia Mściwoja II od Rady Miasta Gdańska [online], bip.gdansk.pl [dostęp 2024-10-01].
  17. ↑ Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska „Neptuny” [online], Urząd Miejski w Gdańsku, 16 września 2011 [dostęp 2015-02-07] [zarchiwizowane z adresu 2015-02-07] (pol.).
  18. ↑ Państwo Krystyna Zachwatowicz-Wajda i Andrzej Wajda zostali Laureatami XVII edycji Nagrody im. prof. Aleksandra Gieysztora [online], Citi Handlowy [dostęp 2016-08-19] [zarchiwizowane z adresu 2016-09-19].
  19. ↑ Państwo Krystyna Zachwatowicz-Wajdowa z medalem „Za mądrość obywatelską”! [online], Miesięcznik Kraków [dostęp 2020-04-14].

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Krystyna_Zachwatowicz&oldid=79265786”