Krzesło elektryczne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Krzesło z więzienia Sing Sing w Ossining (stan Nowy Jork), jedno z najsłynniejszych (stracono na nim największą liczbę osób)

Krzesło elektryczne – jedna z metod i urządzeń elektrycznych do wykonywania egzekucji. Wynaleziona i stosowana obecnie wyłącznie w USA, przez pewien czas stosowana na Filipinach.

Krzesło elektryczne zostało wynalezione jako humanitarna (w przeciwieństwie do powieszenia) metoda wykonywania kary śmierci. Jednak najprawdopodobniej nie jest to metoda bezbolesna i może przysporzyć skazańcowi wielu cierpień. Zdarzały się liczne przypadki źle przeprowadzonych egzekucji, co doprowadziło w końcu (jak kiedyś w przypadku powieszenia) do stopniowego zastępowania krzesła zastrzykiem trucizny. W USA wciąż są wykonywane egzekucje z użyciem krzesła elektrycznego (ostatnia miała miejsce w styczniu 2013 roku)[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze na świecie krzesło elektryczne z więzienia w Auburn (stan Nowy Jork)
Stany, w których krzesło elektryczne:

     jest wykorzystywane jako metoda drugorzędna

     obecnie nie jest wykorzystywane, ale było używane w przeszłości

     nigdy nie było wykorzystywane

Mężczyzna na krześle elektrycznym, 1908

Pomysłodawcą i wynalazcą krzesła elektrycznego jest Thomas Alva Edison (choć skonstruował je pewien dentysta, dr Albert Southwick). Zasada działania opiera się na wykorzystaniu zgubnego dla białek prądu zmiennego. Po raz pierwszy użyto tego narzędzia 6 sierpnia 1890 roku w więzieniu stanowym w Auburn w Nowym Jorku. Pierwszą egzekucję za pomocą tego narzędzia wykonano na Williamie Kemmlerze.

Obecnie w większości stosujących dawniej ten rodzaj uśmiercania stanów krzesło elektryczne zostało zniesione (w Nebrasce, gdzie było jedyną metodą, zostało zniesione po tym jak sąd stanowy uznał tę metodę za niekonstytucyjną). W kilku stanach skazaniec ma do wyboru, czy chce zostać stracony na krześle elektrycznym, czy też w inny sposób (w Alabamie, Florydzie, Karolinie Południowej, Tennessee i Wirginii). Jeden z ostatnich, jak do tej pory, wyroków wykonano 12 września 2007 roku w Tennessee, kiedy Daryl Holton wybrał ten sposób śmierci. Poprzednio tak samo postąpili Earl Conrad Bramblett (2003) oraz Brandon Hedrick (2006) w Wirginii i James Neil Tucker w Karolinie Południowej w 2004. Prawdopodobnie ostatnią osobą w historii, która, idąc na stracenie, nie miała żadnego prócz krzesła wyboru, była Lynda Lyon w Alabamie (10 maja 2002).

Filipiny były jedynym krajem poza USA, gdzie stosowano tę metodę egzekucji. Krzesło elektryczne było używane w tym kraju w latach 1924-1976.

Obecnie jednak ta metoda egzekucji jest rzadko stosowana w USA, ale wciąż praktykowana. W 2008 roku wykonano tylko jeden wyrok za pomocą krzesła elektrycznego. Miało to miejsce 20 czerwca w stanie Karolina Południowa. Skazany, James Earl Reed sam wybrał taką metodę – bowiem prawodawstwo tego stanu dopuszcza również inne formy egzekucji[2]. W styczniu 2013 roku w stanie Virginia na krześle elektrycznym stracono Roberta Charlesa Gleasona Juniora, który w 2009 i 2010 roku udusił w brutalny sposób dwóch współwięźniów. Zgodnie z amerykańską tradycją, egzekucję oglądały rodziny ofiar[1].

Przebieg egzekucji[edytuj | edytuj kod]

Skazanemu jeszcze w celi golono głowę, ponieważ włosy są stosunkowo dobrym izolatorem. Po wprowadzeniu do celi śmierci, skazaniec był sadzany na krześle, nogi i ręce były mocowane metalowymi obręczami do konstrukcji krzesła, korpus oraz głowę przypinano skórzanymi (później – parcianymi) pasami. Do jednej z nóg podłączano metalowy pierścień – elektrodę (w niektórych rozwiązaniach połączone były wszystkie cztery pierścienie – na rękach i nogach i one stanowiły „wielokrotną” elektrodę). Drugą elektrodę stanowił stalowy hełm (lub opaska) zakładany na głowę. Aby poprawić przewodzenie prądu, elektrody nie stykały się bezpośrednio z ciałem, ale od skóry oddzielała je namoczona (w słonej wodzie dla zwiększenia przewodnictwa prądu) gąbka. Do ust skazańca wkładano drewniany lub gumowy klocek przywiązywany sznurkiem z tyłu głowy, by oszczędzić świadkom egzekucji widoku przegryzionego języka.

W przypadku, gdy konstrukcja krzesła uniemożliwiała, jak w przypadku powieszenia czy rozstrzelania, założenie na głowę skazanego kaptura lub opaski, twarz skazanego była zasłaniana specjalną kotarą, umieszczaną na wysięgniku, przymocowanym do krzesła. Czasem zasłona na twarz była połączona z hełmem. Bywało, że głowa odchylała się tak bardzo, że świadkowie mogli spojrzeć w oczy ofierze. Dlatego w wielu krzesłach dodano pasy przy podpórce na głowę.

Napięcie elektryczne, którego używano do uśmiercania, wynosiło około 2000 V, czasami więcej, w zależności od stanu, w którym dokonywano egzekucji. Po zamknięciu obwodu przez ciało skazańca przepływał prąd i zależnie od rozwiązań płynął przez 5 do 15 sekund. W większości przypadków pierwszy impuls wystarczał, choć istnieją relacje mówiące, że egzekucję trzeba było powtarzać kilka razy, zanim lekarz definitywnie stwierdził zgon.

Śmierć następowała na skutek zniszczenia przez prąd białkowo-elektrolitycznej struktury mózgu, a także uszkodzenia białek spowodowanego podniesieniem się temperatury. To drugie działanie było wynikiem fizycznego oddziaływania oporu elektrycznego, jaki stawiało ciało skazańca.

By zapobiec załamaniu psychicznemu kata, często zamiast jednego w egzekucji uczestniczy trzech lub więcej. Każdy obsługuje trzy lub więcej przełączników, z których tylko jeden jest prawdziwy. Dzięki temu, żaden nigdy nie wie, kto naprawdę wykonał wyrok.

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze kontrowersje związane z zagadnieniem, czy krzesło elektryczne jest „humanitarną” metodą uśmiercania, pojawiły się już w czasie egzekucji Kemmlera.

Głośna w swoim czasie stała się sprawa Williego Francisa (zob. Francis v. Resweber), którego pierwsza egzekucja w roku 1946 w Luizjanie zakończyła się fiaskiem. Spowodowało to apelację, którą Sąd Najwyższy USA odrzucił. Ponowna próba egzekucji, w roku 1947, zakończyła się powodzeniem.

Po serii nieudanych egzekucji we wczesnych latach 80. XX wieku jak i później, kiedy, wedle wielu ekspertów, skazaniec przed śmiercią bardzo cierpiał, coraz popularniejszy stał się zastrzyk, choć i tu zdarzają się niefortunne wypadki.

Po egzekucji w roku 1997 Pedro Mediny na Florydzie, kiedy skazaniec dosłownie zapalił się w czasie aplikowania prądu, stanowy rząd i gubernator Lawton Chiles nie zgodzili się jednak na zniesienie krzesła. Poprzestano na wybudowaniu nowego. Dopiero po analogicznym incydencie z Allenem Lee Davisem w roku 1999 nowy gubernator Jeb Bush wprowadził nową metodę. Sprawa Davisa stała się głośna po opublikowaniu nazajutrz po egzekucji serii drastycznych zdjęć z jego egzekucji.

Niedawny gubernator Nebraski, Mike Johanns, usiłował znieść tę metodę w swoim stanie, ale jego starania spełzły na niczym.

Niektóre osoby stracone na krześle elektrycznym[edytuj | edytuj kod]

Mężczyzna na krześle elektrycznym w Sing Sing, ok. 1900
Krzesło elektryczne ze stanu Luizjana, obecnie w muzeum

Przydomki krzeseł elektrycznych[edytuj | edytuj kod]

Oto przydomki nadawane niektórym krzesłom elektrycznym:

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Na posiedzeniu rządu Wielkiej Brytanii w grudniu roku 1942 premier Winston Churchill zaproponował, że jeżeli Adolf Hitler zostanie złapany, to powinien zostać stracony na wypożyczonym specjalnie z USA krześle elektrycznym. „Krzesło dla gangstera w ramach „lend-lease”” – argumentował premier.
  • Więzień Charles Justice pomagał w zbudowaniu krzesła elektrycznego w Ohio. Potem został on zwolniony, lecz powrócił po 13 latach do więzienia i został stracony 9 listopada 1911 roku na tym samym krześle, które kiedyś sam budował.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło krzesło elektryczne w Wikisłowniku
Wikimedia Commons

Przypisy