Luizjana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
 Ten artykuł dotyczy stanu w USA. Zobacz też: inne znaczenia.
Luizjana
State of Louisiana
État de Louisiane
stan
18. stan od 30 kwietnia 1812
Pieczęć Flaga
Pieczęć Flaga
Dewiza: Union, justice, and confidence
Państwo  Stany Zjednoczone
Stolica Baton Rouge
Kod ISO 3166-2 US-LA
Gubernator John Bel Edwards (D)
Powierzchnia 135 382 km²
Populacja (2014)
• liczba ludności

4 649 676[1]
• gęstość 40,5 os./km²
Strefa czasowa UTC-6:00
UTC-5:00
Języki urzędowe angielski i francuski
Położenie na mapie USA
Położenie na mapie
Ziemia 31°00′N 92°00′W/31,000000 -92,000000
Strona internetowa
Portal Portal Stany Zjednoczone

Luizjana (ang. Louisiana; wym. /luːˌiːziˈænə/ i) – stan na południu USA, nad Zatoką Meksykańską.

Luizjana graniczy na północy z Arkansas, na wschodzie z Missisipi, a na zachodzie z Teksasem.

Nad Zatoką Meksykańską rozpościerają się obszary nizinne. W części południowo-wschodniej duży obszar zajmuje delta Missisipi. Na wybrzeżu występują liczne jeziora i bagna.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przed przybyciem Europejczyków terytorium Luizjany było zamieszkane przez liczne plemiona Indian i do dzisiaj wiele miejscowości ma nazwy pochodzące od nazw indiańskich. Rejony dzisiejszej Luizjany były odwiedzane przez hiszpańskich poszukiwaczy El Dorado w pierwszej połowie XVI wieku, niedługo po odkryciu Ameryki przez Krzysztofa Kolumba. Po daremnych poszukiwaniach bogactw i rozwiniętych państw indiańskich, Hiszpania nie założyła stałych kolonii w rejonie. Po podboju dużo bogatszych terytoriów w Meksyku zagospodarowanych przez stosunkowo wysoko rozwiniętą cywilizację Azteków, Hiszpanie nie widzieli potrzeby osiedlenia się na dziewiczym terytorium nad północnymi wybrzeżami Zatoki Meksykańskiej.

Rejon pozostawał w dziewiczym stanie przez następne 200 lat, aż do końca XVII wieku, kiedy zainteresowała się nim Francja. W 1682 Robert de La Salle dotarł od północy do ujścia rzeki Missisipi i prawem odkrywcy objął ogromne tereny przylegające do niej we władanie Francji. Pierwszą stałą francuską kolonię założył w 1699 Pierre Le Moyne d'Iberville. Otrzymała ona nazwę Luizjana na cześć króla Francji Ludwika XIV (fr. Louis). Swoim zasięgiem obejmowała o wiele większy obszar niż terytorium dzisiejszego stanu, choć jej granice długo nie były jasno zdefiniowane, teoretycznie obejmując wszystkie ziemie leżące przy rzece Missisipi.

W Luizjanie w latach 1717–1720 przymusowo osadzano tzw. „fałszywych solarzy”, osoby bezrobotne i bez stałego miejsca zamieszkania, kobiety lekkich obyczajów i „młodych libertynów”[2].

W 1718 niedaleko ujścia Missisipi założone zostało miasto Nowy Orlean, dokąd w 1722 przeniesiono stolicę kolonii.

Francuzi liczyli, że kolonia będzie rozwijać się szybko i w stosunkowo krótkim czasie zacznie przynosić znaczne korzyści dla Francji. Z wielu względów tak się jednak nie stało i rozwój kolonii był bardzo powolny. Niewielu Francuzów miało ochotę przenieść się do Luizjany i pracować w tamtejszym klimacie, tak więc francuscy właściciele plantacji zaczęli sprowadzać do kolonii niewolników z Afryki.

Mapa zakupu Luizjany w 1803 r.

Po klęskach poniesionych z rąk Anglików podczas wojny siedmioletniej, w wyniku manewrów dyplomatycznych pod koniec wojny, Francja oddała Luizjanę pod panowanie Hiszpanii w 1763. Minęło jednak kilka lat zanim do kolonii dotarli hiszpańscy zarządcy, i przez ten czas rządy sprawowali tam starzy administratorzy francuscy. Nawet po przybyciu władzy hiszpańskiej język i kultura francuska dominowały w kolonii. Liczba ludności wzrosła w wyniku osiedlenia się w Luizjanie wielu Francuzów, którzy zostali wygnani z Akadii, czyli dzisiejszej atlantyckiej części Kanady (Nowa Szkocja i okolic).

Do końca XVIII wieku była ważnym centrum handlowym kontynentu, dzięki wykorzystaniu do transportu drogi wodnej Missisipi i Zatoki Meksykańskiej. Za Luizjanę w tym czasie uznawano 1/3 środkowej części dzisiejszego USA oraz część Kanady. Po rewolucji amerykańskiej i francuskiej niewolnicy murzyńscy z wyspy Haiti (dzisiejsze państwa Haiti i Dominikana) zbuntowali się, obalając władzę białych właścicieli niewolników. Napoleon utracił tym samym ważną bazę na kontynencie i stojąc przed wizją utraty całej Luizjany (której fizycznie nie był w stanie bronić) zdecydował się sprzedać ją USA za 15 milionów dolarów (czyli 80 milionów franków). Środki na ten cel pożyczył Amerykanom (z 6% oprocentowaniem) angielski Barings Bank, pomimo tego, że Wielka Brytania znajdowała się wówczas w stanie wojny z Francją. Kupno terenów otworzyło drogę do podboju zachodnich terenów dzisiejszego USA (Dziki Zachód).

Mapa Luizjany z 1814 r.

Ważniejsze daty z historii[edytuj | edytuj kod]

  • 1682 rok – do ujścia rzeki Missisipi dotarł Robert de La Salle. Terytorium zostało uznane za należne Francji.
  • 1718 rok – zostało założone miasto Nowy Orlean.
  • 1762 rok – tereny położone na zachód od rzeki Missisipi Francja przekazała Hiszpanii.
  • 1800 – tereny dzisiejszego stanu Luizjana powróciły pod zwierzchnictwo Francji.
  • 30 kwietnia 1803 rok – zakup Luizjany przez USA.
  • 20 grudnia 1803 rok – po zakupieniu obszaru Luizjany od Francji została ona przyłączona do Stanów Zjednoczonych.
  • 30 kwietnia 1812 rok – przyjęcie Luizjany do Unii (18. stan).
  • 1815 rok – zwycięska bitwa wojsk amerykańskich pod dowództwem generała Andrew Jacksona z wojskami brytyjskiego korpusu inwazyjnego.
  • 2005 rok – huragan Katrina nawiedził Luizjanę i zalał Nowy Orlean, największe miasto.
  • 2010 rok – katastrofa ekologiczna spowodowana wyciekiem ropy naftowej.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Parafie Luizjany
Regiony Luizjany

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Luizjanę zamieszkuje około 4,5 miliona ludzi. Jest to jeden z najbardziej zróżnicowanych kulturowo regionów USA, zamieszkały na południu głównie przez katolików, w znaczącym stopniu Kadyjczyków i Kreoli, na północy zaś przez niemal wyłącznie anglojęzycznych protestantów, bliższych obyczajowo do innych stanów południa.

Religia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Protestantyzm w Luizjanie.

Dane z 2014:

Symbole stanu[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Rolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

  • chemiczny, spożywczy, środków transportu, elektroniczny, odzieżowy, petrochemiczny, wydobywczy (ropa naftowa, sól, siarka)
  • Główny port: Nowy Orlean – wywóz ropy naftowej i jej produktów, bawełny i surowców chemicznych – głównie siarki

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Table 1. Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2010 to July 1, 2014 (ang.). www.census.gov. [dostęp 2015-01-24].
  2. J. Grabowski, Historia Kanady, Warszawa 2001, s. 86.
  3. Adults in Louisiana. Pew Research Center, 2014. [dostęp 2015-12-05].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]