Księstwo Sabaudii-Piemontu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
fr. Duché de Savoie
wł. Ducato di Savoia

Księstwo Sabaudii
Hrabstwo Sabaudii 1416-1720-1792
1814–1847-1860
I Cesarstwo Francuskie
Księstwo Sabaudii-Piemontu
Królestwo Sardynii
II Cesarstwo Francuskie
Królestwo Włoch
Flaga Sabaudii
Godło Sabaudii
Flaga Sabaudii Godło Sabaudii
Dewiza: 'FERT'
Język urzędowy francuski (1416-1563)
włoski (1563-2860)
Stolica Chambéry (1416–1563)
Turyn (1563–1713)
Ustrój polityczny monarchia
Ostatnia głowa państwa książę (ostatni) Wiktor Emanuel II
Jednostka monetarna scudo sardyńskie (na wyspie 1720-1816),
scudo piemonckie (na lądzie 1720-1816),
lir sardyński (1816-1860)
Tereny na płd. od Alp weszły do Królestwa Włoch.
Tereny na płn. i zach. od Alp wcielono do Francji.
1860
Mapa Sabaudii
Księstwo Sabaudii-Piemontu XVI-XVIII w.

Księstwo Sabaudii wł. Ducato di Savoia – samodzielne księstwo istniejące od roku 1416 do Zjednoczenia Włoch w XIX wieku. Państwem rządziła dynastia sabaudzka wł. casa di Savoia. W momencia nadania tytułu książęcego wł. Duca w skład księstwa wchodziły: Sabaudia (składająca się z Sabaudii właściwej, Maurienne(fr.) i Tarentaise), Bugey, Aosta, Susa, Chablais(fr.), Pays de Vaud, Faucigny, Bresse, Pays de Gex, Valbonnais, hrabstwo Nicei(fr.), hrabstwo Piemontu (jako lenno rządzone przez inną gałąź dynastii), hrabstwo Genewy (bez miasta), Novalaise , Viennois. Piemont dostał sie pod bezpośrednią władzę książąt w 1418 r. po śmierci Ludwika, ostatniego hrabiego Piemontu z gałęzi Sabaudzkiej-Achaja.

Od 1720 połączenia księstwa unią z Królestwem Sardynii stała się faktycznie jedną z prowincji królestwa. W 1860 tereny na północ i zachód od Alp (w tym Sabaudia) zostało przyłączone do II Cesarstwa Francuskiego, a tereny na południe od Alp (w tym Piemont) weszły w skład zjednoczonego Krolestwa Włoch pod berłem dynastii sabaudzkiej.

XV-XVII wiek[edytuj]

Księstwo Sabaudii w XV w.
pałac książąt sabaudzkich w Chambéry
Księstwo Sabaudii w XV wieku na mapie Włoch (kolor czerwony)
Państwo sabaudzko-piemoncko-sardyńskie w XIX wieku na mapie Włoch (kolor niebieski)

W 1416 roku król Niemiec Zygmunt Luksemburski uczynił władców sabaudzkich suwerennymi władcami przez podniesienie dotychczasowego Hrabstwa Sabaudii do rangi księstwa. Pierwszym suwerennym księciem był Amadeusz VIII (antypapież Feliks V). W 1418 roku Amadeusz VIII po śmierci ostatniego hrabiego Piemontu (swojego wasala) włączył go bezpośrednio do Sabaudii, ogłaszając się księciem Piemontu. Księstwo Sabaudii w 1416, składa się z kasztelanii, które były pogrupowane w baliwaty. Istnieło trzynaście baliwatów lub równoważnych jednostek w sumie z 175 ksztelaniami, w tym:

  • baliwat Sabaudii (18 kasztelanii) składający się z Sabaudii właściwej, Maurienne i Tarentaise, ze stolicą w Chambéry, które było stolicą księstwa, do 1563 roku;
  • baliwat Bugey (3 kasztelanie), siedziba: zamek Rossillon zastępuje dawne miasto strategicznego Saint-Rambert-en-Bugey, po czym został zastąpiony przez Belley
  • baliwat Dolina Aosty (5 kasztelanii), siedziba: Aosta
  • baliwat Dolina Susa z Canavese (3 kasztelanie)
  • baliwat Chablais (16 kasztelanii) siedziba: zamek Chillon
  • baliwat Pays de Vaud (około 8 kasztelanii), siedziba: zamek Moudon(fr.) . W 1456 roku stał się apanażem z 17 lub 18 kasztelaniami.
  • baliwat Faucigny (11 kasztelanii), siedziba: zamek Châtillon(fr.)
  • baliwat Bresse (10 kasztelanii), siedziba: Bourg
  • baliwat Pays de Gex, siedziba: Gex
  • baliwat Valbonnais, siedziba: Montluel (seniorat Montluel)
  • baliwat terytoria Prowansji (hrabstwo Nicei i nowej tereny Prowansji), siedziba: Nicea
  • baliwat Piemont, siedziba: Pinerolo
  • baliwat hrabstwo Genewy, siedziba: zamek Annecy
  • Novalaise (7 kasztelanii)
  • Viennois (9 kasztelanii)

Od końca XVI wieku księstwo prowadziło coraz śmielej swą politykę zagraniczną.

W 1588 książę Sabaudii Karol Emanuel I Wielki zajął ziemie Margrabstwa Saluzzo, co stało się przyczyną sporu z Francją. W 1601 w wyniku pokoju w Lyonie Karol Emanuel formalnie włączył tereny byłego markizatu do Sabaudii.

W XVII wieku sąsiadująca z nim Republika Genui dwukrotnie uniknęła podboju bądź dominacji ze strony Turynu.

XVIII wiek[edytuj]

Gdy rozpoczęła się wojna o sukcesję hiszpańską (1700-1714), Księstwo Sabaudii-Piemontu początkowo poparło Francuzów, lecz w 1703 zdradziło Francję. Ludwik XIV wydał więc rozkaz ataku na Księstwo i opanował je. W latach 1704-1705 państwo sabaudzko-piemonckie znalazło się pod okupacją francuską.

W latach 1713–1720 Księstwo Sabaudii-Piemontu stanowiło jedno państwo z Królestwem Sycylii, połączone osobą władcy (Wiktor Amadeusz II). W roku 1720 Wiktor Amadeusz II odstąpił Austrii Sycylię w zamian za Sardynię. Po wymianie Sycylii na Sardynię, władcy z dynastii sabaudzkiej przyjęli tytuł królów Sardynii.

Wiktor Amadeusz przeprowadził reformy wewnętrzne (m.in. w 1717 utworzył radę państwa, w latach 1723-1729 zmienił przepisy prawne). Abdykował w 1730. Rządy wówczas przejął Karol Emanuel III.

W 1743 Królestwo Sardynii zostało połączone z Sabaudią w państwo o tej samej nazwie: Królestwo Sardynii. Odtąd księstwo było jednym z części składowych królestwa aż do 1860 roku, gdy włączono je do II Cesarstwa Francuskiego.

Jako część królestwa Sardynii[edytuj]

 Osobny artykuł: Królestwo Sardynii.

Na początku XIX wieku Królestwo Sardynii obejmowało Księstwo Sabaudii-Piemontu, Ligurię i Sardynię stanowiąc jedno z najsilniejszych i najzamożniejszych państw na Półwyspie Apenińskim, w latach 60. XIX wieku rozpoczęło proces zjednoczenia Włoch (Risorgimento). Sama Sabaudia na mocy porozumienia z Plombières (1858 r.), popartego referendum wśród miejscowej ludności, została w 1860 r. włączona do II Cesarstwa Francuskiego.

Władcy Sabaudii[edytuj]

 Osobne artykuły: Władcy SabaudiiKrólowie Sardynii.

Bibliografia[edytuj]

Literatura[edytuj]

  • Alessandro Barbero, Il Ducato di Savoia, Amministrazione e corte di uno Stato franco-italiano, Roma-Bari 2002, ISBN 88-420-6708-3
  • Enrico Ricchiardi. Stemmi e Bandiere del Piemonte. Torino, Paravia, 1996.
  • Giuseppe Colli. Storia di Torino. 2002, Torino, editrice il Punto.
  • Luigi Cibrario. Storia di Torino. 1846, Torino.
  • Guido Amoretti. Il ducato di Savoia dal 1559 al 1713. Torino, Daniela Piazza Editore, 1984.

Zobacz też[edytuj]