Karol Emanuel III

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Karol Emanuel III
Ilustracja
Wizerunek herbu
podpis
książę Sabaudii
Okres od 3 września 1730
do 1773
Poprzednik Wiktor Amadeusz II
Następca Wiktor Amadeusz III
król Sardynii
Okres od 3 września 1730
do 1773
Poprzednik Wiktor Amadeusz II
Następca Wiktor Amadeusz III
Dane biograficzne
Dynastia sabaudzka
Data i miejsce urodzenia 27 kwietnia 1701
Turyn
Data i miejsce śmierci 20 lutego 1773
Turyn
Ojciec Wiktor Amadeusz II
Matka Maria Anna Orleańska
Żona 1. Anna Wittelsbach,
2. Poliksena (lub Felicja) Krystyna Hessen-Rheinfels,
3. Elżbieta Teresa Lotaryńska
Dzieci z Anną Wittelsbach:
Wiktor Amadeusz (ur. 1723)
z Polikseną Krystyną Hessen-Rheinfels:
Wiktor Amadeusz III (ur. 1726)
Eleonora Maria Teresa
Maria Ludwika Gabriela
Maria Felicja
Emanuel Filibert
Karol Franciszek Romuald
z Elżbietą Lotaryńską:
Karol Franciszek Maria
Maria Wiktoria
Benedykt Maria Maurycy
Odznaczenia
Najwyższy Order Zwiastowania Najświętszej Marii Panny (Order Annuncjaty) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Świętych Maurycego i Łazarza (Królestwo Włoch)

Karol Emanuel III (ur. 27 kwietnia 1701 w Turynie – zm. 20 lutego 1773 tamże) – książę Sabaudii i król Sardynii w latach 1730-1773.

Urodził się w Turynie jako syn Wiktora Amadeusza II i jego pierwszej żony – Marii Anny Orleańskiej (córki Filipa I, księcia Orleanu, i jego pierwszej żony Henrietty Anny Stuart).

Ze względu na niechęć, jaką Wiktor Amadeusz darzył syna, Karol Emanuel nie otrzymał wykształcenia odpowiedniego dla przyszłego władcy, choć miał dużą wiedzę z zakresu wojskowości. Objął rządy 3 września 1730 roku po abdykacji ojca, który wycofał się do rezydencji w Chambéry. Wkrótce jednak Wiktor Amadeusz zaczął ponownie ingerować w rządy, podczas lata roku 1713, po przejściu udaru mózgu, postanowił powrócić na tron i oskarżył syna o niekompetencję. Karol Emanuel rozkazał Radzie Koronnej aresztować ojca, nie chcąc dopuścić do planowanej przez Wiktora Amadeusza napaści na Mediolan, która mogła doprowadzić do odwetowej wyprawy na Piemont. Wiktor Amadeusz zmarł wkrótce w zamku Rivoli.

Karol Emanuel III

Pierwsze konflikty[edytuj | edytuj kod]

W czasie wojny o polską sukcesję Karol Emanuel opowiedział się po stronie Stanisława Leszczyńskiego, wspieranego również przez Francję.

Wojna[edytuj | edytuj kod]

Karol Emanuel III opierał swoją politykę zagraniczną na sojuszu z Austriakami. Podczas wojny o sukcesję austriacką (1741–1748) udzielił wsparcia cesarzowej Marii Teresie, wskutek czego musiał stawić czoło inwazji wojsk francusko-hiszpańskich na Sabaudię. Kiedy w 1744 r. wroga armia wkroczyła do Piemontu, Karol Emanuel osobiście dowodził obroną Cuneo. W 1745 r. z około 20 000 żołnierzy pokonał dwie armie, które łącznie liczyły około 60 000 ludzi. Utracił wówczas ważne twierdze Alessandria, Asti i Casale, ale w rok później, dzięki pomocy udzielonej przez Austrię, zdołał odbić dwie pierwsze z nich. W 1747 roku w bitwie pod Assietta odniósł decydujące zwycięstwo nad wojskami francuskimi, po którym działania wojenne przeniosły się do Niderlandów.

Dzięki swoim umiejętnościom dyplomatycznym w czasie ustalania warunków pokoju w Akwizgranie (1748), odzyskał prowincję nicejską i sabaudzką, otrzymał Vigevano i ziemie w Pianura Padana.

Po 1748 roku znakomicie wyposażona i wyćwiczona na wzór prusko-fryderycjański armia sardyńska nie brała już udziału w walkach. Od lat pięćdziesiątych XVIII w. we Włoszech zapanował pokój aż do wojen rewolucyjnych pod koniec stulecia.

Polityka wewnętrzna[edytuj | edytuj kod]

Karol Emanuel nie przystąpił do wojny siedmioletniej (17561763), a zamiast tego poświęcił się potrzebnym reformom administracyjnym, utrzymywaniem dobrze zdyscyplinowanej armii i umacnianiem twierdz, szczególnie zaś rozbudowie fortyfikacji na przełęczach alpejskich i uszczelnianiu granic. Wprowadził wiele modyfikacji w strukturze armii i zachęcał do służby ludzi nieszlacheckiego pochodzenia. Dążąc do rozwoju ubogiej Sardynii, ufundował uniwersytety w Sassari i Cagliari.

Wielkim osiągnięciem Karola Emanuela III była kodyfikacja prawa, dokonana w 1770 roku wspólnie z pierwszym ministrem, hrabią Giambattistą Lorenzem Boginem (17011784). Razem z nim zniósł całkowicie poddaństwo chłopów i założył Akademię Nauk w Turynie. Podejmowane reformy wynikały częściowo z idei Oświecenia, częściowo zaś były zgodne z duchem typowego absolutyzmu klasycznego. Starał się skupić pełnię władzy w swoich rękach, osłabiając administrację lokalną, ale wobec oporu duchowieństwa musiał zrezygnować z części planów.

Ograniczył znacząco wolność prasy. Wielu pisarzy i intelektualistów, przedstawicieli różnych zawodów i dziedzin, jak Vittorio Alfieri, Giambattista Bodoni czy Joseph Louis Lagrange, musiało publikować swoje prace za granicą.

Zmarł w Turynie w 1773 roku. Został pochowany w bazylice La Superga.

Żony i potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Czworo najstarszych dzieci Karola Emanuela i Polikseny Krystyny Hesse-Rheinfels (1730 r.)
  • Poliksena (lub Felicja) Krystyna Hessen-Rheinfels (17061735), z którą miał sześcioro dzieci:
  1. Wiktora Amadeusza III (17261796),
  2. Eleonorę Marię Teresę (17281781),
  3. Marię Luisę Gabriellę, zakonnicę (17291767),
  4. Marię Felicję (17301801),
  5. Emanuela Filiberta, księcia Aosty (17311735),
  6. Karola Franciszka Romualda, księcia Chablais (1733).
  1. Karola Franciszka Marię Augusta, księcia Aosty (17381745),
  2. Marię Wiktorię Margeritę (17401742).
  3. Benedykta Marię Maurycego (17411808), księcia Chablais i markiza Ivrea, męża Marii Anny Sabaudzkiej (17571824), która była córką jego starszego przyrodniego brata Wiktora Amadeusza.

Ordery[edytuj | edytuj kod]

Najwyższy Order Zwiastowania Najświętszej Marii Panny (Order Annuncjaty) Najwyższy Order Zwiastowania Najświętszej Marii Panny (Order Annuncjaty) w 1713, a od 1730 Wielki Mistrz[1].

Rodowód[edytuj | edytuj kod]

 
 
 
 
 
Karol Emanuel I Wielki
 
 
Wiktor Amadeusz I
 
 
 
 
 
 
Katarzyna Michalina Habsburżanka
 
 
Karol Emanuel II
 
 
 
 
 
 
Henryk IV Burbon
 
 
Krystyna Maria Burbon
 
 
 
 
 
 
Maria Medycejska
 
 
Wiktor Amadeusz II
 
 
 
 
 
 
Henryk I Sabaudzki-Nemours
 
 
Karol Amadeusz Sabaudzki-Nemours
 
 
 
 
 
 
Anna Lotaryńska
 
 
Maria Joanna Baptysta Sabaudzka-Nemours
 
 
 
 
 
 
Cezar Burbon-Vendôme
 
 
Elżbieta Burbon
 
 
 
 
 
 
Franciszka Lotaryńska-Mercœur
 
Karol Emanuel III
 
 
 
 
 
Henryk IV Burbon
 
 
Ludwik XIII
 
 
 
 
 
 
Maria Medycejska
 
 
Filip I Burbon-Orleański
 
 
 
 
 
 
Filip III Habsburg
 
 
Anna Austriaczka
 
 
 
 
 
 
Małgorzata Austriaczka
 
 
Maria Anna Orleańska
 
 
 
 
 
 
Jakub I Stuart
 
 
Karol I Stuart
 
 
 
 
 
 
Anna Duńska
 
 
Henryka Anna Stuart
 
 
 
 
 
 
Henryk IV Burbon
 
 
Henryka Maria Burbon
 
 
 
 
 
 
Maria Medycejska
 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Emanuel Rostworowski: Historia powszechna – wiek XVIII. Warszawa: PWN, 1984
  • Józef Gierowski: Historia Włoch. Wrocław: Ossolineum, 2003, ​ISBN 83-04-04674-1​, OCLC 749360064
  • Geoffrey Symcox: Victor Amadeus II. Absolutism in the Savoyard State 1675-1730. London: Thames & Hudson, 1983

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Domenico Carutti: Storia del regno di Carlo Emanuele III, Torino, 1959.
  • Giuseppe Silingardi: Ludovico Antonio Muratori e i re sabaudi Vittorio Amedeo II e Carlo Emanuele III. 1872, Torino, 1872.
  • Michele Ruggiero: Storia della Valle di Susa. Pinerolo. Alzani Editore, 1996. ​ISBN 88-8170-032-8

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Federico Bona: I Cavalieri dell'Ordine Supremo del Collare o della Santissima Annunziata (wł.). W: Blasonario subalpino [on-line].