Laysan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Laysan
Zdjęcie lotnicze od północy
Zdjęcie lotnicze od północy
Państwo  Stany Zjednoczone
Stan  Hawaje
Akwen Ocean Spokojny
Archipelag Północno-Zachodnie Wyspy Hawajskie
Powierzchnia 4,114 km²
Populacja
 • liczba ludności

0
Położenie na mapie Oceanu Spokojnego
Mapa lokalizacyjna Oceanu Spokojnego
Laysan
Laysan
Ziemia 25°42′14″N 171°44′04″W/25,703889 -171,734444
Mapa wyspy
Mapa wyspy

Laysan (haw. Kauō) – wyspa leżąca na Pacyfiku, wchodząca w skład Północno-Zachodnich Wyspach Hawajskich, położona 1496 km na północny-zachód od Honolulu. Ma powierzchnię 4,11 km². Jest atolem, wewnątrz wyspy znajduje się jezioro, które ma zasolenie około 3 razy większe niż otaczający wyspę ocean. Hawajska nazwa wyspy - Kauō (jajko) odnosi się do kształtu wyspy.

Geografia[edytuj]

Laysan jest płaską, piaszczystą wyspą koralową o maksymalnej wysokości bezwzględnej 12 m n.p.m. Jej centrum zajmuje jezioro hiperhalinowe (zasolenie 12–15%)[1]. Wyspa jest bardzo odległa od najbliższych lądów: 121 km na wschód od Laysan leży rafa Maro Reef, a wyspa Lisianski znajduje się 226 km na zachód.

Rafa koralowa otaczająca wyspę ma powierzchnię 2,97 km². Jezioro Laysan znajdujące się w środku wyspy jest jeziorem hiperhalinowym; ma ono powierzchnię 0,40 km².

Geologia[edytuj]

Laysan to druga co do wielkości wyspa w Północno-Zachodnich Wyspach Hawajskich, po Sand Island położonej w atolu Midway. Wyspa została stworzona przez wzrost koralowców i wypiętrzenie tektoniczne[2]. Koralowce pokryły szczyt wyspy wulkanicznej, która zapadła się po wygaśnięciu wulkanu. Wulkan wygasł 19,9 ± 0,3 miliona lat temu (miocen), gdy ruch płyty pacyficznej przesunął wyspę na północny zachód od plamy gorąca Hawajów; obecnie aktywny wulkan Kīlauea znajduje się 1880 km od Laysan[3].

Fauna i flora[edytuj]

Faunę i florę Laysan cechuje wysoki stopień endemizmu. Bardzo licznie występują na niej ptaki morskie, w tym druga co do wielkości kolonia lęgowa albatrosa ciemnolicego (Phoebastria immutabilis), żyją na niej też dwa endemiczne ptaki lądowe: hawajka grubodzioba (Telespiza cantans) i krzyżówka białooka (Anas laysanensis). Na wyspie żyje 75 gatunków bezkręgowców, z czego 15 endemicznych[2]. Życie w jeziorze, ze względu na zasolenie, jest ubogie; żyją w nim skorupiaki z rodzaju Artemia, larwy muchówek i glony. Flora wyspy tworzy sześć zespołów roślinnych, rosnących w koncentrycznych pasach wokół jeziora; są to rośliny zielne i krzewy[1].

Przybycie ludzi na Laysan wiązało się z eksploatacją guana, kłusownictwem i introdukcją królików, które spustoszyły rodzimą roślinność. Doprowadziło to do wyginięcia trzech endemicznych ptaków: wymarła karliczka hawajska (Zapornia palmeri, gatunek chruściela), hawajka szkarłatna (Himatione fraithii) i lokalny podgatunek trzciniaka cienkodziobego (Acrocephalus familiaris familiaris)[4]. W ramach odtwarzania ekosystemu Laysan w 2011 roku na wyspę sprowadzono trzciniaki cienkodziobe z podgatunku występującego na Nihoa (A. f. kingi)[5].

Przypisy[edytuj]

  1. a b Moulton, D.W., Weller, M.W.. Biology and conservation of the Laysan duck (Anas laysanensis). „Condor”. 86 (2), s. 105–117, 1984. DOI: 10.2307/1367021. 
  2. a b Laysan Island (Kauō). Papahanaumokuakea Marine National Monument, 2016-01-07. [dostęp 2016-01-24].
  3. Rubin, Ken: The Formation of the Hawaiian Islands. Hawaii Center for Vulcanology. [dostęp 2016-01-24].
  4. Laysan Duck / Anas laysanensis (ang.). W: Endangered Species in the Pacific Islands [on-line]. U.S. Fish and Wildlife Service, 2012-09-20. [dostęp 2016-01-24].
  5. 100 Years Later, Endangered Millerbirds Breed Once Again on Laysan Island. Papahānaumokuākea Marine National Monument, 2012-03-16. [dostęp 2016-01-24].