Małkinia Górna
52°41′36″N 22°01′37″E/52,693333 22,026944
| miasto w gminie miejsko-wiejskiej | |||||
 Panorama Małkini Górnej | |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Województwo | |||||
| Powiat | |||||
| Gmina | |||||
| Prawa miejskie |
2026 | ||||
| Burmistrz |
Dariusz Stanisław Rafalik | ||||
| Powierzchnia |
7,5756 km² | ||||
| Wysokość |
104 m n.p.m. | ||||
| Populacja (2024) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
| Strefa numeracyjna |
+48 29 | ||||
| Kod pocztowy |
07-320[2] | ||||
| Tablice rejestracyjne |
WOR | ||||
Położenie na mapie gminy Małkinia Górna  | |||||
Położenie na mapie Polski  | |||||
Położenie na mapie województwa mazowieckiego  | |||||
| 52°41′36″N 22°01′37″E/52,693333 22,026944[3] | |||||
| TERC (TERYT) |
1416054 | ||||
| SIMC |
0514408[4] | ||||
Urząd miejski ul. Przedszkolna 107-320 Małkinia Górna | |||||
| Strona internetowa | |||||
| BIP | |||||
Małkinia Górna – miasto w Polsce położone w województwie mazowieckim, w powiecie ostrowskim, w gminie Małkinia Górna, której jest siedzibą[4][5].
Małkinia Górna położona jest na prawym brzegu Bugu, około 1 km od koryta rzeki. Jest miejscowością o powierzchni 6,97 km² i liczbie mieszkańców wynoszącej 4918 w 2023 roku[1].
Historia administracyjna
[edytuj | edytuj kod]Współczesna Małkinia Górna powstała wskutek połączenia wsi rządowej Małkinia Górna z osiedlem kolejowym, powstałym w związku z budową linii kolejowej w drugiej połowie XIX wieku[6]. Jeszcze do lat 1950. obie miejscowości figurują jako odrębne jednostki administracyjne – Małkinia Górna-Wieś i Małkinia Górna-Osada[7].
Pod zaborem rosyjskim w guberni łomżyńskiej i utworzonym tam w 1867 roku powiecie ostrowskim. W latach 1867–1868 w gminie Nagoszewo[8], a od 1868 w gminie Orło[9], której siedzibą został w 1870 roku Brok[10].
W latach międzywojennych siedzibę gminy Orło przeniesiono do Małkini Górnej[11]. Wieś i osada Małkinia Górna należały w tym okresie do województwa białostockiego[12], a od 1 kwietnia 1939 do województwa warszawskiego[13].
Pod okupacją hitlerowską, Niemcy utworzyli w Generalnym Gubernatorstwie przejściowo gminę Małkinia Górna z obszaru zniesionej gminy Orło oraz z części zniesionej gminy Zaręby Kościelne (Rostki Wielkie, Zawisty Podleśne, Zawisty Nadbużne i Zawisty Dzikie)[14].
Po II wojnie światowej w województwie warszawskim, ponownie w przywróconej przez władze polskie gminie Orło[15]. Po zniesieniu gmin i utworzeniu gromad jesienią 1954, Małkinia Górna została siedzibą władz gromady Małkinia Górna[16], gdzie pozostała do końca 1972 roku[17].
W związku z kolejną reformą gminną z początkiem 1973 roku, Małkinia Górna stała się siedzibą nowej gminy Małkinia Górna w powiecie ostrowskim w województwie warszawskim[18]. W latach 1975–1998 administracyjnie należała do województwa ostrołęckiego[19]. Na terenie miejscowości utworzono pięć sołectw: Małkinia Górna I, Małkinia Górna II, Małkinia Górna III, Małkinia Górna IV i Małkinia Górna V[20]. W 2024 roku liczba mieszkańców w poszczególnych sołectwach wynosiła odpowiednio: 1051, 984, 1003, 1019 oraz 777 osób[1].
Pierwsze próby nadania miejscowości praw miejskich datuje się na 15 października 1974[21], gdy naczelnik powiatu w Ostrowi Mazowieckiej wysłał do wojewody warszawskiego list, w którym postulował utworzenie miasta o jednolitej nazwie Małkinia, w skład którego miałaby wejść Małkinia Górna oraz: Kańkowo, Klukowo, Małkinia Dolna, Małkinia Mała, Rostki Wielkie, Zawisty Dzikie i Zawisty Podleśne, czyli okoliczne wsie[21]. Kolejną próbą, a pierwszą podjętą przez władze gminy, były działania w 1985 roku[22], kiedy to większość społeczeństwa opowiedziała się „za”[21]. Wniosek gminy został odrzucony, ze względu na braki infrastrukturalne[23]. W 1995 r. mieszkańcy Zawist Dzikich opowiedzieli się za włączeniem ich wsi w granice Małkini Górnej[24].
1 stycznia 2026 Małkinia Górna otrzymała status miasta[25], dzięki pozytywnie rozpatrzonemu projektowi Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji[26][27]. Równocześnie włączono do niej Zawisty Dzikie[28]
Religia
[edytuj | edytuj kod]Miejscowość jest siedzibą dwóch rzymskokatolickich parafii należących do dekanatu Ostrów Mazowiecka – Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny[29]:
Transport
[edytuj | edytuj kod]Przez gminę przebiega zelektryfikowana linia kolejowa nr 6, łącząca Warszawę z Białymstokiem. Małkinia Górna stanowi węzeł kolejowy (stacja Małkinia)[30] i drogowy. W Małkini Górnej krzyżują się dwie drogi wojewódzkie:
Mieszkańcy
[edytuj | edytuj kod]W XVIII wieku do Małkini Górnej biskupi płoccy sprowadzili Kurpiów z Puszczy Zielonej[31].
W Małkini Górnej urodził się Stanisław Tym, aktor, satyryk, scenarzysta filmowy, autor scenariuszy do filmów takich jak trylogia o Ryszardzie Ochódzkim: Miś, Rozmowy kontrolowane i Ryś[32]. Z miejscowości pochodzi również Henryk Bednarski – polski socjolog, polityk, działacz komunistyczny i minister edukacji narodowej w rządzie Zbigniewa Messnera[33].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 Raport o stanie gminy Małkinia Górna za 2024 r. [online], malkiniagorna.pl, maj 2025, s. 10 [dostęp 2026-01-01], Liczba mieszkańców na dzień 31 grudnia 2024.
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 762 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 10 stycznia 2026, identyfikator PRNG: 76880.
- 1 2 GUS. Wyszukiwarka TERYT
- ↑ Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200 (ISAP))
- ↑ Wojciech Hadała, Małkinia od czasów najdawniejszych, Siedlce: Wydawnictwo JWK Media Janusz Wojciech Kowalski, 2014, ISBN 978-83-940744-0-1.
- ↑ Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa
- ↑ Postanowienie z 17 (29) września 1866, ogłoszone 5 (17) stycznia 1867 (Dziennik Praw, rok 1866, tom 66, nr 219, s. 279)
- ↑ Postanowienie z 29 grudnia 1867 (10 stycznia 1868), ogłoszone 8 (20) lutego 1868 (Dziennik Praw, rok 1868, tom 67, nr 228, s. 359)
- ↑ Postanowienie z 30 stycznia (11 lutego) 1870, ogłoszone 19 (31) maja 1870 (Dziennik Praw, rok 1870, tom 70, nr 241, s. 81)
- ↑ Główny Urząd Statystyczny w Warszawie: Województwa centralne i wschodnie Rzeczypospolitej Polskiej – podział na gminy według stanu z dnia 1.IV 1933 roku, Książnica-Atlas, Lwów 1933
- ↑ Białostocki Dziennik Wojewódzki. 1933, nr 11, poz. 49
- ↑ Dz.U. 1938 nr 27 poz. 240
- ↑ Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis für das Generalgouvernement auf Grund der Summarischen Bevölkerungsbestandsaufnahme am 1. März 1943. Statistisches Amt des Generalgouvernements. [dostęp 2026-01-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-01-15)]. (niem.).
- ↑ Dz. U. z 1944 r. Nr 2, poz. 8
- ↑ Uchwała Nr VI/10/11/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu ostrowskiego; w ramach Zarządzenia Nr Or. V-0/1/54 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 29 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 4 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 1 grudnia 1954 r., Nr. 11, Poz. 67)
- ↑ Wykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.
- ↑ Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 12 grudnia 1972, Nr 20, Poz. 407, Uchwała Nr XX/93/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 1 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie warszawskim., polona.pl, 12 grudnia 1972 [dostęp 2026-01-04].
- ↑ Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych (Dz. U. z 1975 r. Nr 16, poz. 91 (ISAP)).
- ↑ Sołectwa – Gmina Małkinia Górna [online], malkiniagorna.pl [dostęp 2026-01-04].
- 1 2 3 Kacper Jaworowski, Czy Małkinia Górna stanie się miastem? Mieszkańcy zadecydowali [online], ostrowmaz.com, 20 marca 2025 [dostęp 2026-01-04].
- ↑ Małkinia będzie miastem? Ruszają konsultacje społeczne [online], ostrowmaz24.pl, 5 września 2024 [dostęp 2026-01-04].
- ↑ Kacper Jaworowski, Czterdzieści lat czekania. Witamy w mieście Małkinia Górna [online], ostrowmaz.com, 1 stycznia 2026 [dostęp 2026-01-04].
- ↑ Punkt 2. Omówienie i zaopiniowanie pisma Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych działającej przy ministrze właściwym do spraw administracji publicznej, dotyczącej zniesienia urzędowej nazwy miejscowości Zawisty Dzikie i podtrzymanie stanowiska Rady Gminy Małkinia Górna w sprawie złożonego wniosku o jej zniesienie, [w:] Protokół nr 11/2025 z posiedzenia Komisji Rozwoju Społeczno-Gospodarczego, Bezpieczeństwa Publicznego, Oświaty i Ochrony Środowiska odbytego w Urzędzie Gminy w Małkini Górnej, Rada Gminy Małkinia Górna, 18 marca 2025, s. 2 [dostęp 2026-01-08].
- ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2025 r. w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta oraz zmiany nazwy gminy (Dz. U. z 2025 r. poz. 1046 (ISAP)).
- ↑ Kacper Jaworowski, Małkinia Górna zostanie miastem! Od 2026 roku zmiany na mapie Polski [online], ostrowmaz.com, 15 lipca 2025 [dostęp 2026-01-04].
- ↑ Anna Rymsza, Nowe miasta w Polsce i zmiany granic gmin. MSWiA planuje zmiany na 2026 rok [online], focus.pl, 16 lipca 2025 [dostęp 2026-01-04].
- ↑ Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 grudnia 2025 r. w sprawie ustalenia, zmiany i zniesienia urzędowych nazw i rodzajów niektórych miejscowości oraz obiektów fizjograficznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1833 (ISAP)).
- ↑ Dekanat na stronie diecezji łomżyńskiej [online], parafie.diecezja.lomza.pl [dostęp 2026-01-04].
- ↑ Szlakiem nieczynnych linii kolejowych [online], everytrail.com [dostęp 2014-01-17].
- ↑ Maria Żywirska, Puszcza Biała. Jej dzieje i kultura, Warszawa 1973, s. 48.
- ↑ Stanisław Tym w bazie filmpolski.pl [dostęp 2026-01-08]
- ↑ Biuletyn Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej [online], katalog.bip.ipn.gov.pl [dostęp 2026-01-04] [zarchiwizowane z adresu 2024-12-03].
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Małkinia, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VI: Malczyce – Netreba, Warszawa 1885, s. 33.
| Miasto | |
|---|---|
| Wsie |
|
| Osady leśne | |
| Części wsi | |
| Kolonie wsi |
|
| Zniesione |
