Masada

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy twierdzy. Zobacz też: Magpul Masada, zespół Masada i kibuc Masada.
Masadaa
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Israel-2013-Aerial 21-Masada.jpg
Płaskowyż Masady
Kraj  Izrael
Typ kulturowe
Spełniane kryterium III, IV, VI
Numer ref. 1040
Regionb Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 2001
na 25. sesji
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO
Położenie na mapie Izraela
Mapa lokalizacyjna Izraela
Masada
Masada
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Masada
Masada
Ziemia 31°18′56″N 35°21′14″E/31,315556 35,353889

Masada (hebr. מצדה Mecada; zlatynizowana forma słowa מצודה – „forteca”) – nazwa starożytnej twierdzy żydowskiej położonej na szczycie samotnego płaskowyżu na wschodnim skraju Pustyni Judejskiej nad Morzem Martwym w Izraelu. Dostęp do płaskiego szczytu w kształcie rombu jest trudny, a twierdzy bronią strome kilkusetmetrowe zbocza – do 410 metrów ponad poziom Morza Martwego.

Obecnie można na szczyt Masady wejść pieszo lub wjechać kolejką.

Historia[edytuj]

Górny taras Pałacu Zachodniego
Pozostałości zabudowań twierdzy
Gołębnik

Początki twierdzy sięgają rządów dynastii hasmonejskiej. W 40 roku p.n.e. w Masadzie schronił się Herod uciekając przed Partami. Od tego czasu upodobał sobie to miejsce. Według relacji Józefa Flawiusza, Herod, od 37 roku p.n.e. król Judei, w latach 37–31 p.n.e., udoskonalił jeszcze obronność tego miejsca, wznosząc mury i wieże obronne oraz budując zbiorniki na wodę i magazyny na zapasy, co umożliwiało stawianie czoła oblężeniu przez długi czas i czyniło twierdzę prawie niemożliwą do zdobycia[1].

Od 6 roku n.e. twierdza służyła jako rzymska strażnica graniczna. W roku 66 n.e. w czasie wojny żydowskiej Masadę zajęli zeloci. W roku 73 n.e. Masada była jednym z trzech ostatnich punktów oporu przeciw Rzymianom. Oblężenia twierdzy podjął się Flawiusz Silwa. Brało w nim udział 5 tysięcy żołnierzy rzymskich oraz 9 tysięcy niewolników i jeńców, wykorzystywanych głównie do prac ziemnych. Dzięki nim usypano skarpę, po której rozpoczęto szturm fortecy przy pomocy wieży oblężniczej. Na czele broniących się Zelotów stał Eleazar ben Jair. Sytuację wewnątrz twierdzy w czasie oblężenia znamy z relacji Józefa Flawiusza, jednak trudno powiedzieć, na ile jego opis odpowiada prawdzie. Kiedy dostrzeżono bezcelowość dalszej obrony przystano na propozycję zbiorowego samobójstwa, wysuniętą przez ben Jaira. Każdy mężczyzna zabił żonę i dzieci, następnie wylosowano dziesięciu zelotów, którzy zabili pozostałych mężczyzn, z tych wybrano jednego, który zabił pozostałych i wreszcie popełnił samobójstwo. Pozostawiono nietknięte zapasy żywności, aby Rzymianie wiedzieli, że nie wzięli twierdzy głodem. Flawiusz podaje liczbę 960 obrońców, którzy odebrali sobie życie. Ocalały dwie kobiety z pięciorgiem dzieci, ukryte w kanale. Po zdobyciu Masady przez jakiś czas znajdował się w niej rzymski posterunek. Potem przebywali w niej bizantyjscy mnisi (pozostały po nich szczątki mozaikowej kaplicy). Zostali wyniszczeni przez najazd perski lub arabski. Od VII wieku Masada nie była zasiedlona.

Wykopaliska[edytuj]

Miejsce położenia Masady ustalono w roku 1842, a zakrojone na szeroką skalę prace archeologiczne prowadzono w latach 1963–1965. Prowadził je archeolog izraelski Jigael Jadin. Zasadnicze znaleziska pochodzą z okresu panowania Heroda i powstania żydowskiego.

Główne odkryte obiekty to Pałac Zachodni, z zachowanymi częściowo malowidłami i mozaikami[2], jedną z najstarszych i największych na Bliskim Wschodzie łaźni, zbudowaną wedle wzorów rzymskich, Wielki Pałac Północny a także łaźnia rytualna (mykwa) i najstarsza znana synagoga z terenu Palestyny, zbudowana przez Heroda z kamiennymi siedziskami[3] dodanymi przez zelotów. Znaleziono także fragmenty papirusowych i pergaminowych zwojów z tekstami biblijnymi i pozabiblijnymi, głównie o charakterze apokryficznym. Ponadto bardzo liczne inskrypcje na ostrakach, a także na dzbanach na wino (inskrypcje zawierają datę produkcji). W latach 1963–1965 znaleziono nasiona palmy daktylowej (Matuzalem), z których jedno wykiełkowało[4]. Zagadką archeologiczną jest fakt, że dotychczas nie odnaleziono miejsca pochówku ciał samobójców.

Znaczenie[edytuj]

Masada jest symbolem heroicznego oporu, aż do końca. Zwłaszcza dla Izraelczyków jest symbolem heroicznej walki. Na jej ruinach żołnierze składają przysięgę wojskową. Jest również częstym odwołaniem w dyskusji nad aksjologią wyborów ludzkich – konieczności uświęcenia życia, czy możliwości jego sobie odebrania.

Żołnierze armii izraelskiej składając przysięgę wypowiadają słowa „Masada nigdy więcej nie zostanie zdobyta”[5].

Przypisy[edytuj]

  1. Zespół miesięcznika Mówią Wieki: Pierwsi chrześcijanie. Jedwabny szlak (33-138 n.e.). T. XII. Warszawa: Hachette, 2005, s. 19, seria: Ilustrowana Historia Świata. ISBN 83-7184-792-0.
  2. Przewodniki Wiedzy i Życia 2009 ↓, s. 201
  3. Przewodniki Wiedzy i Życia 2009 ↓, s. 200
  4. National Geographic nr 11, listopad 2008
  5. Masada Desert Fortress. Jewish Virtual Library. [dostęp 2013-12-17].

Bibliografia[edytuj]

  • Praca zbiorowa: Przewodniki Wiedzy i Życia - Jerozolima i Ziemia Święta. Warszawa: Hachette Livre Polska sp. z o.o., 2009. ISBN 978-837-575-640-1.