Masada

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy twierdzy. Zobacz też: kibuc Massada, Magpul Masada i zespół Masada.
Masada[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ilustracja
Płaskowyż Masady
Państwo  Izrael
Typ kulturowy
Spełniane kryterium III, IV, VI
Numer ref. 1040
Region[b] Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 2001
na 25. sesji
Położenie na mapie Izraela
Mapa lokalizacyjna Izraela
Masada
Masada
Ziemia31°18′56″N 35°21′14″E/31,315556 35,353889

Masada (hebr. מצדה Mecada; zlatynizowana forma מצודה – „forteca”) – nazwa starożytnej twierdzy żydowskiej położonej na szczycie samotnego płaskowyżu na wschodnim skraju Pustyni Judejskiej nad Morzem Martwym w Izraelu. Dostęp do płaskiego szczytu w kształcie rombu jest trudny, a twierdzy bronią strome kilkusetmetrowe zbocza – do 410 metrów ponad poziom Morza Martwego.

Obecnie można na szczyt Masady wejść pieszo lub wjechać kolejką.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Górny taras Pałacu Zachodniego
Pozostałości zabudowań twierdzy
Gołębnik

Początki istnienia twierdzy sięgają okresu rządów dynastii hasmonejskiej. W 40 roku p.n.e. w Masadzie schronił się Herod uciekając przed Partami. Od tego czasu upodobał sobie to miejsce i według relacji Józefa Flawiusza, jako król Judei od 37 r. p.n.e. udoskonalił jeszcze jego obronność, wznosząc mury i wieże obronne oraz budując zbiorniki na wodę i magazyny na zapasy, co umożliwiało stawianie czoła oblężeniu przez długi czas i czyniło twierdzę prawie niemożliwą do zdobycia[1].

 Osobny artykuł: Oblężenie Masady.

Od 6 roku n.e. twierdza służyła jako rzymska strażnica graniczna. W roku 66 n.e. w czasie wojny żydowskiej Masadę zajęli zeloci. W roku 73 n.e. była ona jednym z trzech ostatnich punktów oporu przeciw Rzymianom. Oblężenia twierdzy podjął się Flawiusz Silwa. Brało w nim udział 5 tysięcy żołnierzy rzymskich oraz 9 tysięcy niewolników i jeńców, wykorzystywanych głównie do prac ziemnych. Dzięki nim usypano skarpę, po której rozpoczęto szturm fortecy przy pomocy wieży oblężniczej. Na czele broniących się zelotów stał Eleazar ben Jair. Sytuację wewnątrz twierdzy w czasie oblężenia znana jest z relacji Józefa Flawiusza, choć nie wiadomo, na ile jego opis odpowiada prawdzie. Kiedy dostrzeżono bezcelowość dalszej obrony, zgodzono się na propozycję zbiorowego samobójstwa wysuniętą przez ben Jaira. Każdy mężczyzna zabił żonę i dzieci, następnie wylosowano dziesięciu zelotów, którzy zabili pozostałych mężczyzn, z tych wybrano jednego, który zabił pozostałych i wreszcie popełnił samobójstwo. Pozostawiono nietknięte zapasy żywności, aby Rzymianie wiedzieli, że nie wzięli twierdzy głodem. Flawiusz podaje liczbę 960 obrońców, którzy odebrali sobie życie. Ocalały dwie kobiety z pięciorgiem dzieci, ukryte w kanale. Po zdobyciu Masady przez jakiś czas znajdował się w niej rzymski posterunek. Potem przebywali w niej bizantyjscy mnisi (pozostały po nich szczątki kaplicy). Zostali wyniszczeni przez najazd perski lub arabski. Od VII wieku Masada nie była zasiedlona.

Wykopaliska[edytuj | edytuj kod]

Miejsce położenia Masady ustalono w roku 1842, a zakrojone na szeroką skalę prace archeologiczne prowadzono w latach 1963–1965. Prowadził je archeolog izraelski Jigael Jadin. Zasadnicze znaleziska pochodzą z okresu panowania Heroda i powstania żydowskiego.

Główne odkryte obiekty to Pałac Zachodni, z zachowanymi częściowo malowidłami i mozaikami[2], jedną z najstarszych i największych na Bliskim Wschodzie łaźni, zbudowaną wedle wzorów rzymskich, Wielki Pałac Północny, a także łaźnia rytualna (mykwa) i najstarsza znana synagoga z obszaru Palestyny, zbudowana przez Heroda, z kamiennymi siedziskami[3] dodanymi przez zelotów. Znaleziono także fragmenty papirusowych i pergaminowych zwojów z tekstami biblijnymi i pozabiblijnymi, głównie o charakterze apokryficznym. Ponadto bardzo liczne inskrypcje na ostrakach, a także na dzbanach na wino (inskrypcje zawierają datę produkcji). W latach 1963–1965 znaleziono nasiona palmy daktylowej (Matuzalem), z których jedno wykiełkowało[4]. Zagadką archeologiczną jest fakt, że dotychczas nie odnaleziono miejsca pochówku ciał samobójców.

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Masada jest symbolem heroicznego oporu do samego końca. Zwłaszcza dla Izraelczyków stanowi symbol heroicznej walki. Na jej ruinach izraelscy żołnierze składają przysięgę wojskową, wypowiadając słowa „Masada nigdy więcej nie zostanie zdobyta”[5].

Jest również częstym przykładem w dyskusji nad aksjologią wyborów ludzkich – konieczności uświęcenia życia lub możliwości odebrania go sobie.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zespół miesięcznika Mówią Wieki: Pierwsi chrześcijanie. Jedwabny szlak (33-138 n.e.). T. XII. Warszawa: Hachette, 2005, s. 19, seria: Ilustrowana Historia Świata. ISBN 83-7184-792-0.
  2. Przewodniki Wiedzy i Życia 2009 ↓, s. 201
  3. Przewodniki Wiedzy i Życia 2009 ↓, s. 200
  4. National Geographic nr 11, listopad 2008
  5. Masada Desert Fortress. Jewish Virtual Library. [dostęp 2013-12-17].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Praca zbiorowa: Przewodniki Wiedzy i Życia - Jerozolima i Ziemia Święta. Warszawa: Hachette Livre Polska sp. z o.o., 2009. ISBN 978-837-575-640-1.