Mieczysław Wajnberg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mieczysław Wajnberg
Imię i nazwisko Mojsze Samuiłowicz Wajnberg
Data i miejsce urodzenia 12 stycznia 1919
Warszawa
Data i miejsce śmierci 26 lutego 1996
Moskwa
Instrumenty fortepian
Gatunki muzyka poważna
Zawód kompozytor
Odznaczenia
Zasłużony Działacz Sztuk RFSRR

Mieczysław Wajnberg, Moisiej (Mojsze) Samuiłowicz Wajnberg (ur. 12 stycznia 1919 w Warszawie, zm. 26 lutego 1996 w Moskwie) – polski kompozytor pochodzenia żydowskiego, od 1939 zamieszkały w ZSRR.

Życiorys[edytuj]

Jego matką była aktorka Sonia Karl, ojcem skrzypek Szmul Wajnberg. Pierwsze doświadczenia muzyczne zdobywał w żydowskich teatrach w Warszawie, gdzie pracował jego ojciec. Kiedy miał 12 lat, został uczniem Józefa Turczyńskiego, najpierw w średniej, a potem w wyższej szkole muzycznej przy Konserwatorium Warszawskim. Podobnie jak ojciec, wcześnie zaczął pracować w teatrach rewiowych i lokalach dancingowych. W 1936 roku napisał muzykę do filmu Fredek uszczęśliwia świat. We wrześniu 1939 roku uciekł z Warszawy. Udało mu się przedostać do ZSRR i wtedy imię Mieczysław zmieniono mu na Mojsiej.[1]

W ZSRR został studentem konserwatorium w Mińsku, w klasie kompozycji Wasilija Zołotariowa. Razem z nim studiował Ryszard Sielicki. W czerwcu 1940 roku jako pianista wystąpił w Moskwie w Dekadzie Białoruskiej Sztuki. 21 czerwca 1941 roku Orkiestra filharmonii w Mińsku wykonała jego utwór dyplomowy Poemat symfoniczny. Po napadzie Niemiec na ZSRR uciekł do Taszkentu, gdzie zatrudniono go jako korepetytora w operze. Komponował też utwory patriotyczne, np. balet Do boju za ojczyznę. Wtedy ożenił się z Natalią Wowsi-Michoels, córką znanego aktora i reżysera teatru żydowskiego Solomona Michoelsa. Dzięki pomocy Szostakowicza, w 1943 roku przeprowadzili się Moskwy. W 1946 roku Wajnberga oskarżono o to, że za mało odwołuje się do folkloru i pisze zbyt pesymistyczną muzykę. W 1948 roku oskarżono go o formalizm i zakazano wykonywać kilka jego utworów. W tym czasie zaczął zarabiać na życie pisząc muzykę dla radi i dla cyrku. W lutym 1953 roku został aresztowany za „żydowski nacjonalizm burżuazyjny.” Zwolniono go dopiero w kwietniu, znów dzięki pomocy Szostakowicza. W następnych latach Wajnberg komponował dużo muzyki filmowej. Najbardziej znany był film wojenny Lecą żurawie, wyróżniony Złotą Palmą na festiwalu filmowym w Cannes w 1958 roku.[2]

Odtąd prawie całe życie upływało Wajnbergowi w Moskwie. Tylko raz, w 1966 roku przyjechał na „Warszawską Jesień”. Bardzo dużo komponował, czasami publicznie wykonywał jako pianista utwory Szostakowicza. Nadal pisał do filmów, także rysunkowych, jak najpopularniejszy z filmów animowanych z jego muzyką Miś Puszatek w reżyserii Fiodora Chitruka. W 1971 roku otrzymał tytuł „Zasłużonego Działacza Sztuk RFSRR”, w 1980 roku „Ludowego Artysty RFSRR”, a w 1990 roku dostał Nagrodę Państwową ZSRR. W połowie lat osiemdziesiątych Wajnberg powrócił do imienia Mieczysław. Z okazji 75. urodzin w 1994 roku otrzymał odznaczenie „Zasłużony dla kultury polskiej”. Krótko przed śmiercią ochrzcił się w cerkwi prawosławnej[3]. Pochowany na Cmentarzu Domodiedowskim w Moskwie[4][5].

Dorobek artystyczny[edytuj]

Pozostawił bogaty dorobek muzyczny, m.in.:

  • 22 symfonie
  • 4 symfonie kameralne
  • 18 koncertów solowych na różne instrumenty z orkiestrą
  • 17 kwartetów smyczkowych
  • 6 sonat fortepianowych
  • sonata na kontrabas
  • 4 kantaty
oraz wiele innych utworów orkiestrowych, kameralnych, solowych i wokalnych

Opery[edytuj]

  • Pasażerka (1967-1968) na motywach powieści Z. Posmysz. Premiera: 2006 w Moskwie
  • Madonna i żołnierz
  • Winszujemy według Scholema Alejchema
  • Lady Magnesia według G.B. Shawa
  • Portret (1983) według Gogola, do libretta A. Miedwiediewa. Premiera: 1983 w Brnie, kolejne inscenizacje: 1992 Moskwa (w. skrócona), 2010 (Bregencja), 2011 Leeds, 2013 Poznań
  • Idiota (1986) według Dostojewskiego

Muzyka filmowa[edytuj]

Filmy fabularne[edytuj]

Filmy animowane[edytuj]

Nagrody i odznaczenia[edytuj]

Recepcja[edytuj]

W ostatnich latach na zachodzie Europy obudziło się wyraźne zainteresowanie jego muzyką. Jej propagatorami są m.in. Gabriel Chmura i Quatuor Danel. W listopadzie 2009 – z okazji 90. rocznicy urodzin kompozytora – zorganizowano w Manchesterze wielodniowy festiwal poświęcony jego twórczości. 8 października 2010 odbyła się w Teatrze Wielkim w Warszawie premiera opery Pasażerka w reżyserii Davida Pountneya, pod kierownictwem muzycznym Gabriela Chmury[6]. David Pountney inscenizował Pasażerkę już wcześniej na Bregenzer Festspiele w Austrii (2010). W grudniu 2013 operę Portret w jego reżyserii wystawił Teatr Wielki w Poznaniu[7].

10 maja 2013 odbyła się w Teatrze Narodowym w Mannheim niemiecka prapremiera opery „Idiota” w reżyserii Reguli Gerber w oryginalnej rosyjskiej wersji językowej z udziałem dyrygenta Thomasa Sanderlinga (syna dyrygenta Kurta Sanderlinga)[8]. Poprzednio opera była wystawiana w Rosji, ale jedynie we fragmentach.

Przypisy

  1. D. Gwizdalanka Mieczysław Wajnberg. Kompozytor z trzech światów, Poznań 2013, Rozdział I.
  2. D. Gwizdalanka Mieczysław Wajnberg. Kompozytor z trzech światów, Poznań 2013, Rozdział II.
  3. D. Gwizdalanka Mieczysław Wajnberg. Kompozytor z trzech światów, Poznań 2013, Rozdział III.
  4. Московские могилы. Домодедовское кладбище
  5. Московские могилы. ВАЙНБЕРГ Мечислав Самуилович (1919 – 1996)
  6. Anna S. Dębowska, „Pasażerka” między totalitaryzmami, „Gazeta Wyborcza”, 8 października 2010, str. 21
  7. PORTRET (The Portrait) Mieczysław Wajnberg, www.opera.poznan.pl [dostęp 2016-11-03].
  8. Eleonore Büning, Überwältigende Schőnheit, Frankfurter Allgemeine Zeitung, 13 maja 2013, str. 29

Literatura[edytuj]

Manfred Sapper & Volker Weichsel (red.): Die Macht der Musik. Mieczysław Weinberg: Eine Chronik in Tönen. Osteuropa 2010 nr 7 (z CD). ​ISBN 978-3-8305-1710-8

David Fanning: Mieczysław Weinberg. Auf der Suche nach Freiheit. Wolke, Hofheim 2010, ​ISBN 978-3-936000-90-0

David Fanning: Mieczysław Weinberg. In Search of Freedom. Wolke, Hofheim 2010, ​ISBN 978-3-936000-91-7

Danuta Gwizdalanka: Mieczysław Wajnberg: kompozytor z trzech światów. Poznań 2013, ​ISBN 978-83-913521-6-8

Linki zewnętrzne[edytuj]