Zofia Posmysz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zofia Posmysz
Ilustracja
Zofia Posmysz (2012)
Imię i nazwisko Zofia Stefania Posmysz-Piasecka
Data i miejsce urodzenia 23 sierpnia 1923
Kraków
Narodowość polska
Język polski
Alma Mater Uniwersytet Warszawski
Dziedzina sztuki powieść, opowiadanie, wspomnienia
Ważne dzieła
  • Znam katów z Belsen...
  • Pasażerka
  • Cierpkie głogi
  • Do wolności, do śmierci, do życia
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Krzyż Kawalerski Orderu Zasługi RFN
Zofia Posmysz jako więzień nr 7566 KL Auschwitz

Zofia Stefania Posmysz, właśc. Zofia Stefania Posmysz-Piasecka[1] (ur. 23 sierpnia 1923 w Krakowie[2]) – polska pisarka i scenarzystka. Dama Orderu Orła Białego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wychowała się w Prokocimiu, w rodzinie kolejarza[3]. W czasie II wojny światowej w 1942 została uwięziona w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz (gdzie padła ofiarą eksperymentów pseudomedycznych[3]). W styczniu 1945 r. była uczestniczą marszu śmierci z obozu Auschwitz do Wodzisławia Śląskiego[4]. Następnie przetransportowana została do Ravensbrück i Neustadt-Glewe. Po zakończeniu wojny przeniosła się do Warszawy. W 1945 zadebiutowała literacko wspomnieniami Znam katów z Belsen... W 1952 ukończyła polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim. Pracowała m.in. w gazecie „Głos Ludu” jako korektorka oraz w Polskim Radiu, współtworząc od 1960 powieść radiową W Jezioranach.

Rozgłos przyniosło jej słuchowisko radiowe Pasażerka z kabiny 45, na motywach którego powstał film Pasażerka w reżyserii Andrzeja Munka, a następnie książka pod tym samym tytułem wydana w 1962. Reżyser filmu zginął w trakcie jego kręcenia w 1961, obraz dokończyli jego współpracownicy, wszedł na ekrany w 1963. W 2010 na deskach Teatru Wielkiego miała miejsce premiera opery Pasażerka skomponowanej przez Mieczysława Wajnberga, a której libretto zostało oparte na książce pisarki.

Jej powieści i opowiadania przetłumaczono na języki obce: angielski, bułgarski, czeski, japoński, kazachski, litewski, łotewski, niemiecki, rosyjski, rumuński, słowacki, ukraiński i węgierski.

Wyszła za mąż za Jana Piaseckiego (zm. 1985), który pracował z nią w Polskim Radiu. Nie ma dzieci[3].

Osobie Zofii Posmysz został poświęcony film dokumentalny Grzegorza Gajewskiego, Szrajberka z Auschwitz (2016)[5].

Wybrana twórczość[edytuj | edytuj kod]

Akcja jej najbardziej znanej powieści, jaką jest Pasażerka, została osadzona na luksusowym transatlantyku, którym z Hamburga do Rio de Janeiro płyną Liza i Walter Kretschmerowie w celu objęcia posady w ambasadzie zachodnioniemieckiej w Brazylii. Idyllę wyjazdu burzy rozpoznanie przez Lizę byłej więźniarki obozu Auschwitz – Marty.

Posmysz temat obozów podjęła również w Wakacjach nad Adriatykiem, historii o obozowej przyjaźni dwóch więźniarek, Ptaszki i Sekretarki. Każda z nich na inny sposób odbierała rzeczywistość obozowego życia i inaczej odnosiła się do kwestii przetrwania. Narracja tej książki prowadzona jest z punktu widzenia Sekretarki, natomiast akcja dzieje się kilkanaście lat po wojnie nad Adriatykiem, gdzie Sekretarka spędza wakacje, jednakże wciąż nie może zapomnieć o obozowych doświadczeniach.

W Chrystusie oświęcimskim autorka opisuje losy obozowego talizmanu – medalika wytworzonego w warsztatach obozu Auschwitz i ofiarowanego jej przez kpt. Tadeusza Paolone, ps. Lisowski, który zginął za udział w obozowej konspiracji.

Część jej powieści została zainspirowana reportażami radiowymi, nad którymi pracowała w Polskim Radiu. W Mikroklimacie przedstawiła historię doktorantki zderzonej z realiami pegeerowskiej wsi, natomiast w Cenie losy lekarki chcącej odciąć się od swoich wiejskich korzeni, co miało wpłynąć na jej życie rodzinne.

Królestwo za mgłą to wywiad rzeka, w którym Zofia Posmysz mówi o swoich obozowych doświadczeniach. „Pisarka detalicznie opisuje grozę Auschwitz, nie szczędzi opisów rozlatującej się fizjologii więźniów i sadyzmu obozowych kapo”[6].

Ekranizacje[edytuj | edytuj kod]

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

  • 1964 – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
  • 1970 – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
  • 1976 – Nagroda Komitetu ds. Radia i Telewizji za osiągnięcia autorskie w dziedzinie słuchowisk
  • 2007 – Nagroda im. Witolda Hulewicza[9]
  • 2008 – Nagroda Ministra Kultury „za wybitne osiągnięcia w krzewieniu kultury polskiej”
  • 2010 – Nagroda na Festspiele w Bregencji na premierze opery Pasażerka
  • 2012 – Wielki Krzyż Zasługi na Wstędze [odznaczenie niemieckie]
  • 2013 – Złoty Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis
  • 2013 – Totus 2013[10]
  • 2015 – Nagroda DIALOGU (Dialog-Preis)[11]
  • 2020 – Order Orła Białego[1]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej / Aktualności / Ordery i odznaczenia / Order Orła Białego dla Zofii Posmysz-Piaseckiej, prezydent.pl [dostęp 2020-01-24].
  2. Posmysz Zofia, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-01-25].
  3. a b c Królestwo za mgłą. Z autorką Pasażerki rozmawia Michał Wójcik. Znak Litera Nova, 2017. ISBN 978-83-240-3727-8.
  4. Bogusław Kwiecień: Oświęcim. W Marszach Śmierci zginęły tysiące więźniów KL Auschwitz. Z obozu wyszli w mroźny styczniowy dzień (pol.). gazetakrakowska.pl. [dostęp 2020-04-15].
  5. Szrajberka z Auschwitz w bazie filmpolski.pl
  6. Piotr Gajdowski: Pasażerskim do Auschwitz (pol.). Newsweek. [dostęp 2017-03-07].
  7. Pasażerka w bazie filmpolski.pl
  8. Mały w bazie filmpolski.pl
  9. Laureaci nagrody im. Witolda Hulewicza | Stowarzyszenie im. Witolda Hulewicza, www.hulewicz.org.pl [dostęp 2018-12-02] (pol.).
  10. msies, pszl: Telewizja Polska z Totusem 2013 (pol.). tvp.info, 2013-10-12. [dostęp 2013-11-13].
  11. Laureaci Nagrody DIALOGU (pol.). [dostęp 2018-10-06].