ORP Sęp (1938)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: inne jednostki pływające o tej nazwie.
ORP Sęp
Ilustracja
Klasa okręt podwodny
Typ Orzeł
Historia
Stocznia Rotterdamsche
Położenie stępki listopad 1936
Wodowanie 17 października 1938
 Marynarka Wojenna
Wejście do służby 16 kwietnia 1939
Wycofanie ze służby 2 września 1969
Los okrętu złomowany 1971-72
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność
• na powierzchni
• w zanurzeniu

1110 ton
1473 ton
Długość 84 metry
Szerokość 6,7 metra
Zanurzenie testowe 80 metrów
Napęd
2 silniki wysokoprężne
2 silniki elektryczne
Prędkość
• na powierzchni
• w zanurzeniu

19,44 węzła
8,9 węzła
Zasięg 7000 Mm / 100 Mm
Uzbrojenie
• 20 torped
• 1 działo Bofors 105 mm wz.36
• 1 podwójne AA: Bofors 1937 wz.36 kal. 40 mm
Wyrzutnie torpedowe 12 x 55 cm / 53 cm:
4 dziób, 4 śródokręcie, 4 rufa
Załoga 6 oficerów, 54 podoficerów i marynarzy

ORP Sęppolski okręt podwodny, jedna z dwóch jednostek typu Orzeł wybudowanych dla Marynarki Wojennej w Holandii. Okręt o wyporności podwodnej 1473 ton został zwodowany 17 października 1938 roku w stoczni Rotterdamsche w Rotterdamie.

W związku ze wzrostem napięcia międzynarodowego, w kwietniu 1939 roku okręt został uprowadzony do Polski przed oficjalnym odbiorem od producenta. Podczas kampanii wrześniowej 1939 roku uczestniczył w nieudanej realizacji planu „Worek”, przeprowadził nieskuteczny atak torpedowy na niszczycielFriedrich Ihn”, po czym sam stał się celem nieudanego ataku niemieckiego okrętu podwodnego U-14. Uszkodzony w atakach lekkich okrętów nawodnych Kriegsmarine przepłynął do Szwecji, gdzie został internowany do końca wojny. 28 października 1945 roku okręt powrócił do Gdyni pod dowództwem jego dotychczasowego dowódcy kmdr ppor. Władysława Salamona, a 30 listopada tego samego roku wznowił służbę w Marynarce Wojennej.

W 1951 roku ośmiu członków załogi „Sępa” niesłusznie oskarżono o spisek, wobec jednej z nich wykonano wyrok śmierci, pozostałe zaś osoby zostały skazane na długoletnie pozbawienie wolności. 3 grudnia 1964 roku doszło w trakcie rejsu do eksplozji akumulatorów i pożaru w wyniku którego śmierć poniosło osiem osób. 2 września 1969 roku jednostka została wycofana ze służby, a 15 września tego samego roku skreślona z listy okrętów floty.

Wodowanie okrętu 17 października 1938

Historia[edytuj | edytuj kod]

Decyzja o budowie ORP "Sęp" zapadła w drugiej połowie lat 30. XX wieku. W listopadzie 1936 położono stępkę w stoczni Rotterdamsche Droogdok Maatschappij w Rotterdamie. Okręt wodowano 17 października 1938 tamże, a matką chrzestną została Maria Wodzińska, żona ówczesnego posła RP w Holandii Wacława Babińskiego[1][2]. Wiosną 1939, w związku z napiętą sytuacją polityczną w Europie, Kierownictwo Marynarki Wojennej postanowiło sprowadzić budowany okręt jako najszybciej do kraju. 16 kwietnia 1939 na redzie bazy Horten okręt został pod groźbą użycia siły przejęty przez Polaków i podniesiono na nim polską banderę. 18 kwietnia, w towarzystwie ORP „Burza”, okręt przybył do Gdyni, gdzie dokończono prace wyposażeniowe[3]. 1 września 1939 wyszedł w morze w ramach planu „Worek”. 2 września, na północ od przylądka Rozewie z odległości 400 metrów wykonał atak torpedowy na płynący z prędkością 7 węzłów niemiecki niszczycielFriedrich Ihn”, który skutkiem prawdopodobnie dostrzeżenia torpedy uniknął trafienia. Kontratak za pomocą bomb głębinowych doprowadził do uszkodzenia okrętu podwodnego. Wieczorem 3 września ORP „Sęp” został zaatakowany przez niemiecki okręt podwodny U-14, lecz zapalnik magnetyczny Pi1 niemieckiej torpedy G7a T1 zdetonował głowicę przedwcześnie, uszkadzając jedynie kadłub lekki Sępa i zbiornik z paliwem[4]. 4 września, z uwagi na poważne uszkodzenia i wyczerpanie załogi, skierował się w kierunku wód terytorialnych Szwecji. 17 września internowany w Stavnas (Szwecja), a następnie rozbrojony.

26 października 1945, wraz z innymi internowanymi okrętami (OORP „Ryś” i „Żbik”), powrócił do macierzystego portu w Oksywiu, gdzie po remoncie służył jako okręt szkolny. Nosił znak taktyczny B-11. W związku z ograniczonymi zapasami dotychczasowej amunicji, w maju 1951 r. armata 105 mm została w maju wymieniona na radzieckie działo 100 mm typu B-24-IIS, co wiązało się z koniecznością usunięcia charakterystycznej maski ochronnej i obrotowej platformy, z uwagi na wyższą linię ognia o 390 mm i szersze rozmieszczenie siodełek celowniczych[5]. Armatę zamontowano na fundamencie na nowym pokładzie stałym, modyfikując przy tym kiosk; zapas amunicji wynosił 800 nabojów[5]. 22 maja 1951 okręt przeszedł na wyższą gotowość operacyjną[5]. Pod koniec 1951 roku rozpoczęto prace przy dostosowaniu stałych wyrzutni torpedowych do torped radzieckich wz.53-38U, co wymagało wydłużenia ich o kilkadziesiąt centymetrów[6]. W 1958 roku zdemontowano działo kalibru 100 mm. W 1957 roku zamontowano stację hydroakustyczną Tamir-5ŁS, a w 1963 - stację radiolokacyjną Fłag-3[7].

W 1951, w związku z aferą związaną z ucieczką ORP „Żuraw”, aresztowano 8 marynarzy z załogi „Sępa”. Oficerowie IW prowadzący śledztwo: Eugeniusz Niedzielin i Mikołaj Kulik, poddali ich torturom. Oskarżono ich o spisek. Jeden z marynarzy został stracony, siedmiu otrzymało kary 15 lat więzienia. W 1956 zostali zrehabilitowani[8].

ORP „Sęp” i ORP „Bielik” z wizytą w Rostocku w 1968 r.

3 grudnia 1964 okręt został poważnie uszkodzony wskutek wybuchu w przedziale akumulatorowym. W wyniku pożaru zginęło 8 członków załogi[9]. Po rocznej naprawie okręt wrócił do służby, ale nigdy nie wydano już rozkazu zanurzenia[8].

Do eksplozji doszło z powodu błędów popełnionych podczas ładowania akumulatorów. Dla zaoszczędzenia oleju napędowego uruchomiono tylko jeden silnik Diesla, który oprócz śruby poruszał wirnikiem sprzężonego silnika elektrycznego, który w takiej sytuacji pracował jako prądnica. Wytworzony prąd zasilał drugi silnik elektryczny (poruszał drugą śrubą) i urządzenia okrętu oraz ładował akumulatory. Nad tym procesem wspólnie czuwali mechanik obsługujący silnik Diesla i elektryk sterujący rozdziałem wytworzonego prądu. Główny mechanik nie był marynarzem okrętu podwodnego (przysłano go z innego okrętu na tymczasowe zastępstwo), a elektryk był tuż po szkole i nie miał nawet uprawnień do pływania na okręcie podwodnym (został także przysłany tymczasowo). Podczas ładowania akumulatorów wydziela się wodór, dlatego też w takiej sytuacji muszą być one wentylowane — okręt posiadał specjalne kanały wentylacyjne. Okazało się jednak, że fale są zbyt wysokie i woda zalewa wloty tych kanałów. W związku z tym wydano rozkaz, aby zamknąć wloty, ograniczyć ładowanie akumulatorów (i tym samym zmniejszyć wydzielanie wodoru) i stosować wentylowanie przedziałów powietrzem z kiosku przez otwarte włazy. Niedoświadczony elektryk popełnił błąd i nadal akumulatory były ładowane prądem o zbyt wysokim natężeniu. Równocześnie jeden z marynarzy w przedziale 2 (zginął w wypadku) przymknął właz, aby do przedziału nie napływało mroźne powietrze z kiosku. W rezultacie w baterii akumulatorów pod przedziałem drugim zaczął gromadzić się wodór, który z powietrzem stworzył mieszaninę wybuchową, która eksplodowała prawdopodobnie od iskry na jakimś wyłączniku. Ustalono, że marynarze w przedziale drugim przeżyli wybuch, ale nie mogli opuścić przedziału, ponieważ wybrzuszony pokład uniemożliwił otwarcie włazów (włazy z obu stron otwierały się do wnętrza przedziału drugiego). Równocześnie w przedziale drugim wybuchł pożar. Możliwe było jego ugaszenie w początkowej fazie i uratowanie marynarzy, gdyby nie zablokowane włazy. Na okręcie nie było palników acetylenowych, którymi można by było odciąć pokrywy włazów od zawiasów. Możliwe było tylko odkręcenie śrub mocujących pokrywy do zawiasów, ale wyłącznie od strony przedziału drugiego i tylko kluczem nasadkowym, którego nie było w tym przedziale. Przy użyciu ciężkich młotów udało się nieco uchylić właz od strony przedziału trzeciego i główny mechanik podał żyjącemu jeszcze podoficerowi klucz, ale ten wykrzyknął tylko przed śmiercią …nie da rady… palę się…. Na rozkaz dowódcy okrętu zamknięto włazy. Pożar ugaszono dopiero po prawie 24 godzinach i po otwarciu przedziałów znaleziono zwęglone zwłoki marynarzy[10][11].

2 września 1969 został wycofany ze służby we flocie PRL (zdjęcie bandery 15 września). Złomowany w latach 1971-1972.

Dowódcy[edytuj | edytuj kod]

Zachowane fragmenty okrętu[edytuj | edytuj kod]

Właz okrętu podwodnego ORP Sęp jako eksponat w Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

W latach 50. okręt „zagrał” w filmie Orzeł rolę swojego sławnego bliźniaka.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. W Polsce i za granicą. „W Służbie Penitencjarnej”. Nr 21, s. 10, 1 listopada 1938. 
  2. Wacław Babiński. sejm-wielki.pl. [dostęp 2018-04-02].
  3. WEU 1918-1939
  4. Robert Cecil Stern: The hunter hunted : submarine versus submarine : encounters from World War I to the presen. Annapolis, Md.: Naval Institute Press, 2007, s. 56. ISBN 1-59114-379-9.
  5. a b c Grzesikowski 2011c ↓, s. 42-43.
  6. Grzesikowski 2011c ↓, s. 44-45.
  7. Grzesikowski 2011c ↓, s. 46.
  8. a b Przemysław Semczuk. W cieniu Orła. „Newsweek Polska”, 11 stycznia 2009. 
  9. Starsi bosmani: Henryk Kalinowski, Czesław Wawrzyniak, bosmanmaci: Edward Zajt, Jan Zaprzałka, maci: Piotr Cellary, Jan Motyl, Józef Kasiński, Alfred Wrodarczyk
  10. WWW.ORZEL.ONE.PL - Strona poświęcona okrętowi podwodnemu z okresu II Wojny Światowej ORP ORZEŁ - Artykuły: Tragedia na SĘPIE, www.orzel.one.pl [dostęp 2017-11-25].
  11. WWW.ORZEL.ONE.PL - Strona poświęcona okrętowi podwodnemu z okresu II Wojny Światowej ORP ORZEŁ - Artykuły: Pożar na SĘPIE, www.orzel.one.pl [dostęp 2017-11-25].
  12. Sołkiewicz 2015 ↓, s. 134.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]