Olszówka (powiat limanowski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miejscowości w województwie małopolskim. Zobacz też: inne znaczenia tego pojęcia.
Olszówka
Kościół w Olszówce
Kościół w Olszówce
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat limanowski
Gmina Mszana Dolna
Sołectwo Olszówka
Liczba ludności ok. 1565[1]
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 34-732[2]
Tablice rejestracyjne KLI
SIMC 0453925
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Olszówka
Olszówka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Olszówka
Olszówka
Ziemia49°36′38″N 20°01′56″E/49,610556 20,032222
Szkoła w Olszówce
Izba regionalna

Olszówkawieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Mszana Dolna. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie nowosądeckim.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wieś położona na północnych stokach Gorców, na północ od Jaworzyny Ponickiej, w dolinie potoku Olszówka, który jest dopływem Raby. Sąsiaduje z: Rabą Niżną od północy, od wschodu z Porębą Wielką, Niedźwiedziem i Podobinem, od zachodu z miastem Rabka[3].

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Olszówka:[4][5]

przysiółki
Jasionów, Skalisne, Zarębki
części wsi
Barany, Bednarzówka, Biedaki, Buzdygówka, Cieluchówka, Do Szczepańskiego, Dział, Filipy, Folwark, Fudry, Gryzy, Jagodówka, Karbowniki, Karczmisko, Klępówka, Knowy, Kościelniówka, Kowalówka, Krausy, Kunochy, Kuternogi, Łabuzy, Łążek, Ludwy, Mastki, Mikuły, Nawarówka, Nawieśniaki, Olechy, Pizdury, Plebania, Rymazówka, Staniki, Stróziki, Szczepaniaki, Toboły, Trybuły, Waligóry, Warwasy, Wiklarze, Włodarze, Wnękówka, Żury

Opis miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Etnograficznie Olszówka należy do regionu zamieszkiwanego przez Zagórzan, ale miejscowa gwara zbliża się do gwary podhalańskiej[3]. Według niektórych źródeł gwara Olszówki jest już gwarą podhalańską (tak jest również napisane w artykule: Gwara zagórzańska).

Są tam organizowane przeglądy kolędnicze[6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o istnieniu osadnictwa na tych ziemiach pochodzą z 1254, w dokumencie potwierdzającym nadanie przez Bolesława Wstydliwego na rzecz Cystersów ze Szczyrzyca ziem w tej okolicy. Wieś została oficjalnie lokowana na prawie magdeburskim w akcie lokacyjnym wystawionym 14 maja 1388 przez króla Władysława Jagiełłę. Pierwszym zasadźcą został Filip Klimuntowicz. Ten sam dokument wspomina również erygowanie parafii i pierwszy kościół w Olszówce[7].

W XV wieku Olszówka należała do dóbr królewskich dzierżawionych najpierw przez Ratołdów a później przez Pieniążków, którzy w 1534 przypisali ją do tzw. klucza mszańskiego, w skład którego weszły również Mszana Dolna, Słonka, Raba Niżna i Kasinka Mała. W ramach dzierżawy mszańskiej wieś funkcjonowała aż do 1718, kiedy to została wyodrębniona jako samodzielna królewszczyzna[7]. W 1776 została przejęta przez rząd austriacki, a w 1785 została przyłączona do starostwa nowotarskiego. Na początku XIX wieku wieś przeszła w ręce prywatne, kilkakrotnie zmieniając właścicieli[8].

3 września 1939 na terenie Olszówki Niemcy (naziści) zastrzelili 5 osób, a w wyniku uduszenia dymem z podpalonych zabudowań zmarło kolejnych 8. Na cmentarzu parafialnym znajduje się pomnik ku czci ofiar tej zbrodni hitlerowskiej.

W latach 1982–1988 w Olszówce wybudowano nowy kościół. Zabytkowy kościół drewniany z 1732 spłonął w niewyjaśnionych okolicznościach w nocy z 15 na 16 września 1993[9].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Szlaki turystyczne[7][edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny niebieski z Rabki do Poręby Wielkiej i dalej na Turbacz
szlak turystyczny zielony z Poręby Górnej przez przysiółek Jesionów na Piątkową
szlak turystyczny czerwony na Maciejową i Stare Wierchy
szlak turystyczny żółty z Rabki Zaryte na Stare Wierchy

Atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • przysiółek Jasionów, na który składa się kilka osiedli z zachowanym stylowym budownictwem[7];
  • przydrożne urokliwe kapliczki na osiedlach Jasionów, Krausy, Jagody i Zarębki[3];
  • Izba Regionalna w szkole podstawowej[3];
  • odkrywki geologiczne wzdłuż doliny potoku Olszówka[3];
  • pomniki przyrody na osiedlach Krausy i Trybuty[3];
  • polana Śmierdząca, położona nad przysiółkiem Jesionów na terenie Gorczańskiego Parku Narodowego, na której obserwować można bogatą florę gorczańską, m.in. łąkę mieczykowo-miętlicową[7].


Przypisy

  1. http://mareknaw.republika.pl/gmd.PDF
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. a b c d e f Gmina Mszana Dolna: Olszówka (pol.). Gmina Mszana Dolna. [dostęp 2011-07-16].
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. GUS. Rejestr TERYT
  6. Kwartalnik Samorządowy "Nasza Gmina Mszana Dolna", nr 1, 2008, str. 3
  7. a b c d e "Gorce...", s. 307
  8. "Parafie...", s.250
  9. "Parafie...", s.251

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Piotr Skoczek: Parafie Ziemi Limanowskiej. Proszówki: Prowincjonalna Oficyna Wydawnicza, 2009, s. 249-253. ISBN 978-83-88383-43-4.
  2. Marek Ciężkowski, Paweł Luboński i inni: Gorce: przewodnik. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Rewasz", 2004, s. 306-307. ISBN 83-89188-19-8.