Olszówka (powiat limanowski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł

49°36′38″N 20°1′56″E

- błąd

39 m

WD

49°38'N, 19°58'E

- błąd

19415 m

Odległość

5 m

Olszówka
wieś
Ilustracja
Kościół w Olszówce
Państwo

 Polska

Województwo

 małopolskie

Powiat

limanowski

Gmina

Mszana Dolna

Sołectwo

Olszówka

Liczba ludności (2011)

1607[1]

Strefa numeracyjna

18

Kod pocztowy

34-732[2]

Tablice rejestracyjne

KLI

SIMC

0453925

Położenie na mapie gminy wiejskiej Mszana Dolna
Mapa konturowa gminy wiejskiej Mszana Dolna, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Olszówka”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Olszówka”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Olszówka”
Położenie na mapie powiatu limanowskiego
Mapa konturowa powiatu limanowskiego, blisko lewej krawiędzi na dole znajduje się punkt z opisem „Olszówka”
Ziemia49°36′38″N 20°01′56″E/49,610556 20,032222
Szkoła w Olszówce
Izba regionalna

Olszówkawieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Mszana Dolna. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie nowosądeckim.

Etnograficznie Olszówka należy do regionu zamieszkiwanego przez Zagórzan, ale miejscowa gwara zbliża się do gwary podhalańskiej[3]. Według niektórych źródeł gwara Olszówki jest już gwarą podhalańską (Gwara zagórzańska).

W przysiółku Jasionów (740 m n.p.m) znajduje się jedna z siedmiu położonych w powiecie limanowskim stacja meteo IMGW[4].

W Olszówce organizowane są przeglądy kolędnicze[5].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wieś położona na północnych stokach Gorców, na północ od Jaworzyny Ponickiej, w dolinie potoku Olszówka, który jest dopływem Raby. Sąsiaduje z: Rabą Niżną od północy, od wschodu z Porębą Wielką, Niedźwiedziem i Podobinem, od zachodu z miastem Rabka[3].

Integralne części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Olszówka[6][7]
przysiółki Jasionów, Skalisne, Zarębki
części wsi Barany, Bednarzówka, Biedaki, Buzdygówka, Cieluchówka, Do Szczepańskiego, Dział, Filipy, Folwark, Fudry, Gryzy, Jagodówka, Karbowniki, Karczmisko, Klępówka, Knowy, Kościelniówka, Kowalówka, Krausy, Kunochy, Kuternogi, Łabuzy, Łążek, Łęg, Ludwy, Mastki, Mikuły, Nawarówka, Nawieśniaki, Olechy, Pizdury, Plebania, Rymazówka, Staniki, Stróziki, Szczepaniaki, Toboły, Trybuły, Waligóry, Warwasy, Wiklarze, Włodarze, Wnękówka, Żury

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o istnieniu osadnictwa na tych ziemiach pochodzą z 1254, w dokumencie potwierdzającym nadanie przez Bolesława Wstydliwego na rzecz Cystersów ze Szczyrzyca ziem w tej okolicy. Wieś została oficjalnie lokowana na prawie magdeburskim w akcie lokacyjnym wystawionym 14 maja 1388 przez króla Władysława Jagiełłę. Pierwszym zasadźcą został Filip Klimuntowicz. Ten sam dokument wspomina również erygowanie parafii i pierwszy kościół w Olszówce[8].

W XV wieku Olszówka należała do dóbr królewskich dzierżawionych najpierw przez Ratołdów a później przez Pieniążków, którzy w 1534 przypisali ją do tzw. klucza mszańskiego, w skład którego weszły również Mszana Dolna, Słonka, Raba Niżna i Kasinka Mała. W ramach dzierżawy mszańskiej wieś funkcjonowała aż do 1718, kiedy to została wyodrębniona jako samodzielna królewszczyzna[8]. W 1776 została przejęta przez rząd austriacki, a w 1785 została przyłączona do starostwa nowotarskiego. Na początku XIX wieku wieś przeszła w ręce prywatne, kilkakrotnie zmieniając właścicieli[9].

3 września 1939 na terenie Olszówki Niemcy (naziści) zastrzelili 5 osób, a w wyniku uduszenia dymem z podpalonych zabudowań zmarło kolejnych 8. Na cmentarzu parafialnym znajduje się pomnik ku czci ofiar tej zbrodni hitlerowskiej.

W latach 1982–1988 w Olszówce wybudowano nowy kościół. Zabytkowy kościół drewniany z 1732 spłonął w niewyjaśnionych okolicznościach w nocy z 15 na 16 września 1993[10].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Szlaki turystyczne[8][edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny niebieski z Rabki do Poręby Wielkiej i dalej na Turbacz
szlak turystyczny zielony z Poręby Górnej przez przysiółek Jasionów na Piątkową
szlak turystyczny czerwony na Maciejową i Stare Wierchy
szlak turystyczny żółty z Rabki Zaryte na Stare Wierchy

Atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • przysiółek Jasionów, na który składa się kilka osiedli z zachowanym stylowym budownictwem[8];
  • przydrożne urokliwe kapliczki na osiedlach Jasionów, Krausy, Jagody i Zarębki[3];
  • Izba Regionalna w szkole podstawowej[3];
  • odkrywki geologiczne wzdłuż doliny potoku Olszówka[3];
  • pomniki przyrody na osiedlach Krausy i Trybuty[3];
  • polana Śmierdząca, położona nad przysiółkiem Jasionów na terenie Gorczańskiego Parku Narodowego, na której obserwować można bogatą florę gorczańską, m.in. łąkę mieczykowo-miętlicową[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Olszówka w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2022-05-04] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. a b c d e f Gmina Mszana Dolna: Olszówka (pol.). Gmina Mszana Dolna. [dostęp 2011-07-16].
  4. Index, monitor.pogodynka.pl [dostęp 2020-03-28].
  5. Kwartalnik Samorządowy "Nasza Gmina Mszana Dolna", nr 1, 2008, str. 3
  6. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  7. GUS. Rejestr TERYT
  8. a b c d e „Gorce...”, s. 307
  9. „Parafie...”, s.250
  10. „Parafie...”, s.251

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]