Olszówka (powiat limanowski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miejscowości w województwie małopolskim. Zobacz też: inne znaczenia tego pojęcia.
Olszówka
Kościół w Olszówce
Kościół w Olszówce
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat limanowski
Gmina Mszana Dolna
Sołectwo Olszówka
Liczba ludności ok. 1565[1]
Strefa numeracyjna (+48) 18
Tablice rejestracyjne KLI
SIMC 0453925
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Olszówka
Olszówka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Olszówka
Olszówka
Ziemia49°36′38″N 20°01′56″E/49,610556 20,032222
Szkoła w Olszówce
Izba regionalna

Olszówkawieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Mszana Dolna. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie nowosądeckim.

Położenie[edytuj]

Wieś położona na północnych stokach Gorców, na północ od Jaworzyny Ponickiej, w dolinie potoku Olszówka, który jest dopływem Raby. Sąsiaduje z: Rabą Niżną od północy, od wschodu z Porębą Wielką, Niedźwiedziem i Podobinem, od zachodu z miastem Rabka[2].

Miejscowość ma przysiółki: Jasionów, Zarębki.

Opis miejscowości[edytuj]

Etnograficznie Olszówka należy do regionu zamieszkiwanego przez Zagórzan, ale miejscowa gwara zbliża się do gwary podhalańskiej[2]. Według niektórych źródeł gwara Olszówki jest już gwarą podhalańską (tak jest również napisane w artykule: Gwara zagórzańska).

Są tam organizowane przeglądy kolędnicze[3].

Historia[edytuj]

Pierwsze wzmianki o istnieniu osadnictwa na tych ziemiach pochodzą z 1254, w dokumencie potwierdzającym nadanie przez Bolesława Wstydliwego na rzecz Cystersów ze Szczyrzyca ziem w tej okolicy. Wieś została oficjalnie lokowana na prawie magdeburskim w akcie lokacyjnym wystawionym 14 maja 1388 przez króla Władysława Jagiełłę. Pierwszym zasadźcą został Filip Klimuntowicz. Ten sam dokument wspomina również erygowanie parafii i pierwszy kościół w Olszówce[4].

W XV wieku Olszówka należała do dóbr królewskich dzierżawionych najpierw przez Ratołdów a później przez Pieniążków, którzy w 1534 przypisali ją do tzw. klucza mszańskiego, w skład którego weszły również Mszana Dolna, Słonka, Raba Niżna i Kasinka Mała. W ramach dzierżawy mszańskiej wieś funkcjonowała aż do 1718, kiedy to została wyodrębniona jako samodzielna królewszczyzna[4]. W 1776 została przejęta przez rząd austriacki, a w 1785 została przyłączona do starostwa nowotarskiego. Na początku XIX wieku wieś przeszła w ręce prywatne, kilkakrotnie zmieniając właścicieli[5].

3 września 1939 na terenie Olszówki Niemcy (naziści) zastrzelili 5 osób, a w wyniku uduszenia dymem z podpalonych zabudowań zmarło kolejnych 8. Na cmentarzu parafialnym znajduje się pomnik ku czci ofiar tej zbrodni hitlerowskiej.

W latach 1982–1988 w Olszówce wybudowano nowy kościół. Zabytkowy kościół drewniany z 1732 spłonął w niewyjaśnionych okolicznościach w nocy z 15 na 16 września 1993[6].

Turystyka[edytuj]

Szlaki turystyczne[4][edytuj]

szlak turystyczny niebieski z Rabki do Poręby Wielkiej i dalej na Turbacz
szlak turystyczny zielony z Poręby Górnej przez przysiółek Jesionów na Piątkową
szlak turystyczny czerwony na Maciejową i Stare Wierchy
szlak turystyczny żółty z Rabki Zaryte na Stare Wierchy

Atrakcje turystyczne[edytuj]

  • przysiółek Jasionów, na który składa się kilka osiedli z zachowanym stylowym budownictwem[4];
  • przydrożne urokliwe kapliczki na osiedlach Jasionów, Krausy, Jagody i Zarębki[2];
  • Izba Regionalna w szkole podstawowej[2];
  • odkrywki geologiczne wzdłuż doliny potoku Olszówka[2];
  • pomniki przyrody na osiedlach Krausy i Trybuty[2];
  • polana Śmierdząca, położona nad przysiółkiem Jesionów na terenie Gorczańskiego Parku Narodowego, na której obserwować można bogatą florę gorczańską, m.in. łąkę mieczykowo-miętlicową[4].

Przypisy

  1. http://mareknaw.republika.pl/gmd.PDF
  2. a b c d e f Gmina Mszana Dolna: Olszówka (pol.). Gmina Mszana Dolna. [dostęp 2011-07-16].
  3. Kwartalnik Samorządowy "Nasza Gmina Mszana Dolna", nr 1, 2008, str. 3
  4. a b c d e "Gorce...", s. 307
  5. "Parafie...", s.250
  6. "Parafie...", s.251

Bibliografia[edytuj]

  1. Piotr Skoczek: Parafie Ziemi Limanowskiej. Proszówki: Prowincjonalna Oficyna Wydawnicza, 2009, s. 249-253. ISBN 978-83-88383-43-4.
  2. Marek Ciężkowski, Paweł Luboński i inni: Gorce: przewodnik. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Rewasz", 2004, s. 306-307. ISBN 83-89188-19-8.