Kasina Wielka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kasina Wielka
Kasina Wielka
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat limanowski
Gmina Mszana Dolna
Sołectwo Kasina Wielka
Wysokość 480 – 660 m n.p.m.
Liczba ludności 2814[1]
Strefa numeracyjna 18
Kod pocztowy 34-741[2]
Tablice rejestracyjne KLI
SIMC 0450708
Położenie na mapie gminy wiejskiej Mszana Dolna
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Mszana Dolna
Kasina Wielka
Kasina Wielka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kasina Wielka
Kasina Wielka
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Kasina Wielka
Kasina Wielka
Położenie na mapie powiatu limanowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu limanowskiego
Kasina Wielka
Kasina Wielka
Ziemia49°43′16″N 20°08′19″E/49,721111 20,138611
Strona internetowa miejscowości
Położenie miejscowości
Kościół w Kasinie Wielkiej
Zabytkowy kościół w Kasinie Wielkiej
Szkoła
Kasina Wielka, widok z Lubogoszczy
Kasina Wielka kaplica Na Brzegu

Kasina Wielkawieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Mszana Dolna. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

W centrum znajduje się Dom Pomocy Społecznej, nowy oraz stary kościół, ośrodek zdrowia, punkt apteczny oraz Dom Strażaka i szkoła (budynek „A”). W tzw. Górnej Kasinie znajduje się druga szkoła, czyli budynek „B” Zespołu Placówek Oświatowych Kasina Wielka.

Ludność Kasiny to około 2800 mieszkańców (2009 r.).

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Kasina Wielka położona jest w Beskidzie Wyspowym, na wysokości 480-660 m n.p.m., między górami – Lubogoszczem, Śnieżnicą, Ćwilinem i Wierzbanowską Górą. Przez wieś przepływa rzeka Kasinianka uchodząca do Raby[3].

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne przysiółki wsi Kasina Wielka: Bieńki, Bogacze, Brzegi, Burdziany, Ceklarze, Chałupki, Chęcie, Chrustki (SIMC 0450750), Chrustki (SIMC 0451100), Cygale, Do Adama, Do Piotra, Drągi, Drągówka, Dziurki, Fornale, Gargasy, Gościeje, Gucie, Horniki, Jurki, Kalety, Kasina Dolna, Kasina Górna, Kiczmale, Kocuby, Kołacze, Kopytki, Kordy, Kotówka, Koty, Kubowicze Dolne, Kubowicze Górne, Lulki, Łacne, Łukasze, Mazgaje, Mistarze, Miśki, Nowaki, Paluszki, Pańskie, Pazdury, Pietry, Podlesie, Przymiarki , Puciaki, Puty, Rogi, Rusiny, Rynek, Sabury, Skalskie, Skowronki, Skwarczki, Spyrki, Sukówka, Szymony, Ściurki, Ślagi, Trzeciaki, Trzepaczki, Turonie, Wojtasie, Wójciki, Wrzecionki, Wydry, Ziemianiny, Ziębiaki, Żaby[4][5]

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość ma metrykę średniowieczną i jest notowana od XIV wieku. Po raz pierwszy wymieniona została w 1398 jako Kassyna, 1424 Kaszyna, 1470-80 Qwaszina, 1505 Kassyna, 1508 Cassyna Maior, 1513 Kaschyna, Kassyna, 1529 Kassyna Maior, Kashina, 1564 Kasina Maior, 1581 Kaszyna więtsza, 1680 Kasina Wielka, 1882 Kasina wielka. Nazwa miejscowości pochodzi od nazwy kwasina, kwas - substancja kwaśna, wywołująca kiśnięcie, fermentację i nadana została wsi od przepływającej przez wieś rzeki Kasinianki, która w zapisach historycznych notowana była w tej samej formie jeszcze przed istnieniem miejscowości. W 1360 rzeka po łacinie zanotowana została w formie ad fluuium Cassyna (pol. rzeka Kasina)[6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki powstania wsi Kasina związane są z działalnością zakonu Cystersów ze Szczyrzyca, którzy za czasów Bolesława Wstydliwego otrzymali duże darowizny ziemskie w tej okolicy. Dokument z 10 maja 1254 wymienia rzekę Kasinę jako granicę nadanych ziem, nie wspomina jednak o osadnikach[7]. Pierwsza oficjalna wzmianka o wsi i jej sołtysie pochodzi z czasów panowania Władysława Jagiełły, który zdecydował się sprzedać ją Andrzejowi Ratułdowi[7][8]. Oznacza to, że Kasina przeszła na własność królewską. Po sprzedaży wieś kilkakrotnie zmieniała właścicieli.

W 1403 Kasina Wielka została oficjalnie lokowana na prawie magdeburskim[8].

Pierwotnie wieś należała do Radłutów.[9] W 1498 wieś została zakupiona przez ród Niewiarowskich herbu Półkozic i pozostawała ich własnością przez blisko 100 lat[8]. Niewiarowscy bardzo zasłużyli się dla Kasiny – m.in. Jan Niewiarowski ufundował w XVI wieku kościół, poświęcony w 1624 roku, który administrowany był przez proboszcza z parafii w Skrzydlnej[10]. Aktualnie istniejący drewniany zabytkowy kościół oddano w 1678 roku na miejscu poprzedniego[11][12]. Jego brat Przecław zdecydował się na podarowanie wsi zakonowi Dominikanów z Krakowa[13]. Władza zakonna zapisała się w historii Kasiny raczej negatywnie, głównie ze względu na surowość kontrreformacji. Istnieją dokumenty potwierdzające spalenie na stosie kobiet oskarżonych o czary[7].

Okres rozbiorów Polski[edytuj | edytuj kod]

Po rozbiorach Polski wieś znalazła się w zaborze austriackim. Za panowania Józefa II miała miejsce konfiskata dóbr zakonnych, jednak Dominikanie otrzymali zezwolenie na dalsze zarządzanie Kasiną. Ostatecznie utracili ją w 1804, kiedy to na licytacji nabył ją hrabia Wodzicki – właściciel Poręby Wielkiej[8][7]. W tym samym roku została oficjalnie erygowana samodzielna parafia pod wezwaniem św. Marii Magdaleny[13].

W XIX wiecznym Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego miejscowość wymieniona jest jako Kasina wielka z Łopuszną. Wieś leżała wówczas w powiecie limanowskim w Galicji. Według szermatyzmu diecezji tarnowskiej z 1880 mieszkało w niej 2031 katolików oraz 39 izraelitów. Według austriackiego spisu ludności z 1881 miała ona 1926 mieszkańców.[9]

Pod koniec XIX wieku największą posiadłość w miejscowości posiadał A. Żubrzycki. Liczyła ona 165 morg roli, 25 morg łąk i ogrodów, 12 morg pastwisk i 466 morg lasu. Pozostałe posiadłości liczyły 1831 morg ziem uprawnych, 352 łąk i ogrodów, 666 morg pastwisk i 857 morg lasu. W miejscowości znajdował się wówczas tracz czyli tartak z napędem parowym oraz gminna kasa pożyczkowa z kapitałem 441 złotych[9]

W następnych latach wieś kilkakrotnie przechodziła w inne ręce. W 1901 roku z rąk Andrzeja Chwaliboga kupili dr Henry i Maria hr Krasińscy, od 1898 roku właściciele graniczącej z Kasiną Maszany Dolnej.[14]

Na przełomie listopada i grudnia 1914 w okolicach Kasiny miały miejsce starcia między wojskami rosyjskimi a armią austrowęgierską, które osiągnęły kulminację 4 grudnia w bitwie pod pobliską Limanową. Pamiątką tych starć jest cmentarz wojenny[15].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W rejonie wsi działania obronne w Kampanii wrześniowej prowadziła 10 Brygada Kawalerii pułkownika Stanisława Maczka. Dnia 4 września 24 Pułk Ułanów, wspomagany przez kompanię czołgów Vickers natarł z zaskoczenia na Niemców zdobywając wzgórza w rejonie Kasiny Wielkiej i Mszany Dolnej. Podczas ataku zniszczono 3 wrogie czołgi. O świcie zaczęła się niezwykle zacięta walka o wzgórza wokół Kasiny[16]. Walki, ze zmiennym szczęściem, toczyły się do zapadnięcia zmroku[17]. Poranne natarcie wzmocnionego dwiema kompaniami czołgów 24 pułku ułanów. W kontrataku pod Kasiną Wielką brały udział także I batalion pułku piechoty KOP (dawny Batalion KOP „Snów I”) i dwie baterie artylerii[17]. Dwa silne niemieckie kontrataki pancerne odrzuciły ułanów na poprzednie pozycje, którzy nazajutrz wycofali się[18].

Okres II wojny światowej w Kasinie to czas działalności partyzantów i żołnierzy Armii Krajowej oraz represji, którymi hitlerowcy karali w odwecie miejscową ludność. Najbardziej krwawym epizodem z tego okresu było rozstrzelanie 11 zakładników 11 listopada 1943 oraz kolejnych 8, 23 grudnia tego samego roku, w odwecie za działalność ruchu oporu[15].

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Współczesna Kasina Wielka to malownicza i spokojna miejscowość, korzystająca na rozwoju turystyki w regionie. Ważnym wydarzeniem były zdjęcia, jakie w 1993 kręcił na tutejszej stacji kolejowej Steven Spielberg do swego filmu Lista Schindlera[15], oraz Andrzej Wajda do filmu „Katyń”.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Walory turystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • Wieś Kasina jest bardzo atrakcyjna turystycznie – przechodzące przez nią szlaki turystyki pieszej i rowerowej umożliwiają zwiedzanie nie tylko okolicznych, ale również dalszych wzniesień Beskidu Wyspowego. Noclegi zapewniają gospodarstwa agroturystyczne.
  • Przez Kasinę przechodzi najwyżej położona w Polsce linia kolejowa z Nowego Sącza do Chabówki (już nieczynna).
  • Na zachodnich stokach góry Śnieżnica należących do Kasiny jest długi na ok. 1300 m wyciąg narciarski – krzesełkowy.

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny czerwony – z Mszany Dolnej przez Lubogoszcz, Kasinę Wielką, Wierzbanowską Górę, Łysinę do Myślenic.
szlak turystyczny niebieski – z Raciechowic przez Grodzisko, Ciecień, Kasinę Wielką, Śnieżnicę. Ćwilin, Mogielicę do Szczawy.

Obiekty historyczne[edytuj | edytuj kod]

  • Budynek stacji kolejowej z 1884 roku;
  • Nagrobki na cmentarzu parafialnym z XIX wieku;
  • Cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej z mogiłami żołnierzy poległych w starciach w okolicy Kasiny i Skrzydlnej;
  • Kamień graniczny na szczycie Śnieżnicy z datą 1789 i napisem odnoszącym się do referendarza koronnego Stanisława Małachowskiego[12]
  • kapliczka na polanie Mogiła z okresu II wojny światowej, wykonana z wieży polskiego czołgu Vickers, zniszczonego w walkach we wrześniu 1939[15];
  • Kaplica na Brzegu – związana z lokalnym kultem obrazu Matki Bożej Częstochowskiej[20]
  • XIX-wieczne kapliczki przydrożne[15].

Osoby związane z Kasiną[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Dobrowolski (1927-2013) – artysta rzeźbiarz, nazywany „Piewcą Karpat”.
  • Józef Kaleta (1925-2007) – ekonomista, polityk, poseł na Sejm I, II i III kadencji
  • Justyna Kowalczyk (ur. 1983) – biegaczka narciarska, mistrzyni i multimedalistka olimpijska, mistrzyni i multimedalistka Mistrzostw Świata, czterokrotna zdobywczyni Pucharu Świata w biegach narciarskich.
  • Halina Nowak (ur. 1970) – narciarka i biathlonistka
  • Jan Pazdur – polski historyk techniki i archiwista, profesor.
  • Lilian Seymour-Tułasiewicz (1912-2003) – pisarka, popularna w latach 60. i 70. XX wieku

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Onet – Jesteś na bieżąco, mareknaw.republika.pl [dostęp 2018-04-05].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. s. według wyboru. [dostęp 2014–03–09].
  3. Beskid Wyspowy 1:50 000. Mapa turystyczna. Kraków: Wyd. Compass, 2006. ISBN 83-89165-86-4.
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013–02–15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014–03–09]. 
  5. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  6. Rymut 2001 ↓, s. 368.
  7. a b c d D. Dyląg, „Beskid...”, s. 266
  8. a b c d Historia Kasiny Wielkiej (pol.). kasina-wielka.pl. [dostęp 2011-06-30].
  9. a b c Kasina Wielka w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. III: Haag – Kępy. Warszawa 1882.
  10. P. Skoczek, „Parafie...”, s. 217
  11. Zabytki sakralne. [dostęp 2010-12-01].
  12. a b Katalog zabytków sztuki w Polsce Tom I Zeszyt 7 s. 4, Warszawa 1951
  13. a b P. Skoczek, „Parafie...”, s. 219
  14. Kronika. Zmiana własności Czas 1901 nr 45 z 23 lutego s. 1
  15. a b c d e D. Dyląg, „Beskid...”, s. 267
  16. Steblik 1989 ↓, s. 195.
  17. a b Steblik 1989 ↓, s. 199.
  18. Andrzej Rukowiecki, „Kronika pancernego szlaku żołnierzy generała Maczka” w „Żołnierze generała Maczka”, Muzeum Tradycji Niepodległościowych, folder wystawy Łódź 2010
  19. Rejestr KOBiDZ, nr rej. A-839 z 22.10.1997
  20. Historia Kaplicy (pol.). kasinawielka-kaplicanabrzegu.pl. [dostęp 2014-02-25].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]