Przejdź do zawartości

Osman I

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Osman I
Ilustracja
Udż bej(inne języki) Sułtanatu Rumu
Okres

od ok. 1284
do ok. 1299

Poprzednik

Ertogrul

Bej osmański
Okres

od ok. 1299
do ok. 1324-1326

Następca

Orchan

Dane biograficzne
Dynastia

Osmanowie

Data i miejsce urodzenia

ok. 1254-1258
Söğüt (przypuszczalnie)

Data śmierci

ok. 1324 lub 6 kwietnia 1326

Miejsce spoczynku

Bursa

Ojciec

Ertogrul

Małżeństwo

Malhun(inne języki)

Dzieci

Orchan

Małżeństwo

Rabia Bala Hatun(inne języki)

Multimedia w Wikimedia Commons

Osman I[a], (ur. ok. 1254/1258, zm. ok. 1324/1326) – eponimiczny założyciel dynastii Osmanów oraz Imperium Osmańskiego którym panował od ok. 1299[2] do ok. 1324[3]/1326[2].

Młodość

[edytuj | edytuj kod]

Przypuszczalnym miejscem urodzenia Osmana był Söğüt około 1254 r. (lub 1258 r.)[4]. Według źródeł jego ojcem był Ertogrul, kresowy bej z ramienia seldżuckiego sułtana z Ikonium oraz przywódca tureckiego plemienia Kajy w Bitynii[5].

Tytuły

[edytuj | edytuj kod]

Będąc początkowo bejem swojego plemienia, około 1284 r. otrzymał od konijskiego sułtana tytuł beja kresowego (udż bej(inne języki)) w rządzonym przez siebie okręgu na zachodnich rubieżach sułtanatu seldżuckiego. W następstwie tego stał się także w hierarchii arabsko-muzułmańskiej emirem. Osman I posiada przydomek gazi (walka), otrzymywany też przez innych wojowniczych władców osmańskich[6]. Nie przetrwały żadne zapisy z okresu życia Osmana opisujące jak sam siebie tytułował[7].

Władztwo osmańskie 1281–1326

Podboje

[edytuj | edytuj kod]

Przed 1300 r. był jednym z przywódców turkmeńskiego plemienia w regionie Sakarya[8]. Z doliny w rejonie rzeki Sakarya jego oddziały wyruszały na łupieżcze napady na terytoria bizantyjskie. Miejscowa ludność chroniła się za murami miast. Wojsko Osmana najprawdopodobniej nie posiadało zdolności do przeprowadzania oblężeń[3].

W następstwie upadku Sułtanatu Seldżuków, Osman I podobnie jak inni władcy tureccy w Anatolii, przyjął zwierzchnictwo Ilchanidów i opłacał im trybut oraz wysyłał wsparcie oddziałów wojskowych. Mongołowie działając we wschodniej Anatolii zostawili zachodnim bejlikom anatolijskim(inne języki) pewną swobodę w ich działaniach[9].

Główna część podbojów Osmana rozpoczęła się około 1300 r., w następstwie upadku sułtanatu Seldźuków[9]. Umożliwiło mu to zajęcie twierdzy w Eskişehir i w 1299 r. twierdzy w Karacahisar(inne języki), co zapewniło mu zabezpieczenie przejść z płaskowyżu centralnej Anatolii do Bitynii[9]. Wkrótce po tym zajął Bilecik i Köprühisar(inne języki). Jego podboje dążyły w kierunku Bursy i İzniku. Na tym kierunku zajął Gebze i Akhisar(inne języki) (obecnie dystrykt Pamukova[10])[2].

W czerwcu 1302 r. w bitwie na równienie Bafeus pokonał bizantyjską armię. W krótkim czasie po tym zwycięstwie zdobył fortecę w Yenişehir(inne języki) (Melangeia). Yenişehir będące pierwszym miastem zajętym przez Osmana, zostało przez niego ustanowione stolicą. Ustanowiona w tym miejscu baza dla dalszych działań, zapewniała mu kontrolę nad szlakami lądowymi z Konstantynopola do Bitynii, zostawiając bizantyjczykom jako bezpieczną jedynie drogę morską przez porty nad morzem Marmara[11][9].

Cesarz Andronik II Paleolog w obliczu rosnącego zagrożenia ze strony plemion tureckich postanowił szukać pomocy u ich suzerena. Oddał rękę księżniczki bizantyjskiej Ilchanowi Ghazanowi, a po jego śmierci jego następcy Oldżajtu. Oczekiwana przez niego w zamian pomoc jednak nie nadeszła. W związku z tym w 1303 cesarz wynajął Kompanię Katalońską[12]. Państwo Osmana ominęły najazdy Mongołów oraz Kompanii Katalońskiej która w 1303 podjęła próbę zajęcia tamtych obszarów. Nieudane działania Kompanii doprowadziły do przechodzenia ludności Cesarstwa Bizantyjskiego na stronę Osmana[13].

W 1307 r. Osman zajął warownie otaczające Niceę czym doprowadził do izolacji miasta. Tego samego roku chan Oldżajtu wysłał liczące 30 tysięcy żołnierzy wojska do Bitynii w odsieczy Nicei i w celu odbicia licznych miast z rąk tureckich, w wyniku czego częściowo wypchnięto Osmana z prowincji. Po odejściu armii mongolskiej Osman podbił okoliczne ziemie i kontynuował podboje kierunku Morza Marmara. Osman nie dożył zdobycia Nicei, która została zdobyta dopiero w 1331 r. przez Orchana, jego syna i następcę[14][15].

Drugim po Bursie kierunkiem podbojów Osmana było Morze Marmara. Do 1308 r. osiągnął swój cel docierając do niego. Doprowadziło to do pełnego lądowego odizolowania Bursy od reszty Bizancjum. Izolowana została również Nikomedia. Ostatni szlak zaopatrzenia drogą morską został utracony w 1321 r. gdy Osman zajął port Mudanya. Oblężona Bursa broniła się przez 6 lat i ostatecznie została zdobyta przez zagłodzenie obrońców. W 1326 r. do miasta wkroczyła armia dowodzona przez Orchana[16][17].

Jeszcze przed zdobyciem Bursy, wzmocnieni podbojami Osmanowie uznawali swoją podległość Ilchanidom jedynie nominalnie. Po zdobyciu miasta całkowicie zaprzestali wykonywania tego gestu wobec nich[18]. Państwo osiągnęło pełną niezależność gdy w 1335 roku zmarł Abu Sa’id[19].

Śmierć

[edytuj | edytuj kod]

Uznaje się że Osman zmarł tuż po zdobyciu Bursy, 6 kwietnia 1326[8]. Drugą rozważaną datą jego śmierci jest 1324 r. Wynika ona z dokumentu datowanego na ten rok który zawiera podpis jego syna Orchana. Istnienie tego dokumentu może sugerować że Osman I mógł umrzeć w 1324 r., ale też to że Orchan objął władzę jeszcze w trakcie życia ojca[13].

Tradycja przekazuje że Osman miał wybudować w Söğüt otwarty grobowiec dla swojego ojca Ertogrula[b]. Osman wstępnie został pochowany w Söğüt. Orchan przeniósł i pochował go w Bursie[20].

Rodzina

[edytuj | edytuj kod]

Według tradycji o znamionach legendy Osman I poślubił Malhun(inne języki), córkę derwisza Edebali(inne języki). Malhun urodziła syna i następnego władcę, Orchana. Imię Malhun może być zniekształconą wersją Malhatun córki Ömer Beja występującej jako świadek w dokumencie powierniczym Orchana[21].

Drugą żoną Osmana była Rabia Bala Hatun(inne języki)[22].

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ W bizantyjskiej kronice Jerzego Pachymeresa Osman znany jest jako Atman. Colin Heywood sugeruje że określenie to mogło odnosić się do tytułu hetmana, który był w użyciu przez Mongołów[1].
  2. ↑ Wielokrotne przebudowy grobowca uniemożliwiają uzyskanie pewności w datowaniu budynku na okres życia Osmana[20].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Rudi Paul Linder: Anatolia, 1300–1451. W: The Cambridge History of Turkey. T. 4: Byzantium to Turkey. Cambridge University Press. DOI: 10.1017/CHOL9780521620932.005.
  2. 1 2 3 Reychman 1973 ↓, s. 42.
  3. 1 2 Imber 2023 ↓, s. 25.
  4. ↑ Sakaoğlu 2015 ↓, s. 27-28.
  5. ↑ Abrahamowicz 1992 ↓, s. 8.
  6. ↑ Abrahamowicz 1992 ↓, s. 8-9.
  7. ↑ Finkel 2005 ↓, s. 24.
  8. 1 2 Ágoston i Masters 2009 ↓, s. 444.
  9. 1 2 3 4 Shaw 2012 ↓, s. 37.
  10. ↑ İlçe Tarihi. [w:] Strona rządowa dystryktu Pamukova - historia dystryktu [on-line]. [dostęp 2025-12-02]. Cytat: „1313 Yılında da Akhisar (Pamukova)” (tur.).
  11. ↑ Ágoston i Masters 2009 ↓, s. 108, 445.
  12. ↑ Finkel 2005 ↓, s. 22.
  13. 1 2 Ágoston i Masters 2009 ↓, s. 445.
  14. ↑ Ágoston i Masters 2009 ↓, s. 108, 442.
  15. ↑ Heath i McBride 1995 ↓, s. 24, 33.
  16. ↑ Shaw 2012 ↓, s. 37-38.
  17. ↑ Ágoston i Masters 2009 ↓, s. 105, 108.
  18. ↑ Shaw 2012 ↓, s. 38.
  19. ↑ A. D Alderson: The structure of the Ottoman Dynasty. Oxford: The Clarendon Press, 1956, s. 2.
  20. 1 2 Finkel 2005 ↓, s. 27.
  21. ↑ Imber 2023 ↓, s. 121.
  22. ↑ Sakaoğlu 2015 ↓, s. 35.

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Colin Imber: Imperium Osmańskie, 1300-1650. Wyd. II. Kraków: Wydawnictwo Astra, 2023. ISBN 978-83-66625-97-6.
  • Jan Reychman: Historia Turcji. Wrocław: Ossolineum, 1973.
  • Stanford J. Shaw, Historia Imperium Osmańskiego i Republiki Tureckiej. T. 1: 1280-1808 [e-book], Bartłomiej Świetlik (tłum.), Pierwsze wydanie - 1977, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Dialog”, 2012 (Dzieje Orientu), ISBN 978-83-8002-135-8.
  • Gábor Ágoston, Bruce Masters: Encyclopedia of the Ottoman Empire. New York: Facts On File, Inc, 2009. ISBN 978-0-8160-6259-1. (ang.).
  • Zygmunt Abrahamowicz: Ustrój i organizacja państwa osmańskiego w XIV wieku. W: Prace historyczne. Krzysztof Baczkowski (red.). T. 102: 600-lecie bitwy na Kosowym Polu. Kraków: UJ, 1992. ISBN 83-233-0571-4. ISSN 0860-0139.
  • Necdet Sakaoğlu: Bu mülkün sultanları. 2015. ISBN 978-605-171-080-8. (tur.).
  • Ian Heath, Angus McBride: Byzantine armies 1118-1461 AD. Cz. 287. Londyn: Osprey, 1995, seria: Men-at-Arms. ISBN 1-85532-347-8.
  • Caroline Finkel, Osman's Dream; The Story of the Ottoman Empire 1300-1923, Londyn: John Murray (Publishers), 2005, ISBN 978-1-84854-785-8 (ang.).
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Osman_I&oldid=80013216”