Język osmański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
لسان عثمانى
lisân-ı Osmânî
Obszar Imperium Osmańskie
Pismo/alfabet alfabet osmański
Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
język urzędowy Imperium Osmańskie
Turcja (do 1928[a])
Kody języka
Kod ISO 639-2 ota
Kod ISO 639-3 ota
IETF ota
Glottolog otto1234
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Słownik języka
w Wikisłowniku
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język osmański, język osmańskoturecki[b], język ottomański (tur. Osmanlıca lub Osmanlı Türkçesi, osm. لسان عثمانی lisân-ı Osmânî) – oficjalny język Imperium Osmańskiego, wywodzący się z grupy języków turkijskich. Zapisywany był zmodyfikowanym alfabetem perso-arabskim.

Język ten powstał w wyniku długiej, obejmującej kilka stuleci, koegzystencji trzech głównych języków używanych przez elity rządzące państwem osmańskim. Na język turecki, jako ojczysty dla większości mieszkańców państwa, nawarstwiały się silne wpływy perskiego – głównego języka kultury i literatury narodów Bliskiego Wschodu – oraz arabskiego, jako języka religii. Ponieważ wykształcone elity znały biegle wszystkie trzy języki, doszło do powstania swoistej ich mieszanki: o ile główna struktura języka, obejmująca fonologię i morfologię, pozostawała turecka, o tyle słownictwo oraz składnia – a także, w o wiele mniejszym stopniu, morfologia (na przykład sufiksy słowotwórcze) – bardzo silnie uległy wpływom perskim i arabskim. Jednocześnie sam język osmański wywierał przez stulecia panowania Osmanów na Bałkanach przemożny wpływ na języki tego regionu, przy czym wpływ ten obejmował nie tylko leksykę, ale także morfologię i składnię.

Wśród historycznych źródeł języka osmańskiego znajduje się odrębna grupa tekstów transkrybowanych, to znaczy napisanych alfabetami innymi niż arabski (nazwa tej grupy źródeł jest co prawda nieprecyzyjna, ale powszechnie się przyjęła). Zasługą polskiego turkologa Tadeusza Kowalskiego, którego prace kontynuuował Stanisław Stachowski, jest wykazanie znaczenia tych źródeł dla badań językoznawczych, a to, między innymi, dzięki zapisowi plene[c] samogłosek w tych tekstach, dokładnej datacji, uwzględnianiu dialektów i słownictwa „nieszlachetnego”, czyli niepoświadczonego w utworach poezji dworskiej (na przykład nazw narzędzi rzemieślniczych, towarów handlowych).

Aż do XIX stulecia język osmański był mową najwyższych warstw społecznych, niezrozumiałą dla zwykłych poddanych. Pierwsze próby jego zreformowania podejmowano już w XIX wieku, choć dynamiczną akcję „oczyszczania” języka tureckiego z obcych wpływów podjęto dopiero pod naciskiem Kemala Atatürka w latach dwudziestych XX wieku, po upadku Wysokiej Porty.

Zewnętrznym wyrazem modernizacji języka tureckiego było wprowadzenie alfabetu łacińskiego. Przez następne lata usuwano naleciałości perskie i arabskie i przywracano do życia zapomniane słowa. Dzisiejszy turecki różni się w tak znacznym stopniu od mowy Osmanów, że dla współczesnego Turka jest ona językiem obcym.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Język narodowy został nazwany „tureckim” w konstytucjach Republiki Turcji z 1921 i 1924 roku.
  2. Często spotykany zapis z łącznikiem („język osmańsko-turecki”) jest niezgodny z regułami ortografii języka polskiego[1].
  3. Od łac. plene „całkowicie, zupełnie, w pełni”. W zapisie alfabetem arabskim samogłoski zwykle nie są notowane.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]