Płetwal błękitny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Płetwal błękitny
Balaenoptera musculus[1]
(Linnaeus, 1758)
Płetwal błękitny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd walenie
Podrząd fiszbinowce
Rodzina płetwalowate
Rodzaj płetwal
Gatunek płetwal błękitny
Synonimy
Podgatunki
  • B. m. brevicauda Ichihara, 1966
  • B. m. indica Blyth, 1859
  • B. m. intermedia Burmeister, 1871
  • B. m. musculus (Linnaeus, 1758)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 EN pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Płetwal błękitny[4][5] (Balaenoptera musculus) – gatunek ssaka z rodziny płetwalowatych (Balaenopteridae). Największe znane zwierzę w historii Ziemi[6]. Długość ciała tego ssaka dochodzi do 33 metrów, a masa ciała do 190 ton[7]. Zaliczany do rodziny płetwalowatych, podrzędu fiszbinowców, rzędu waleni. Płetwal błękitny ma dwa otwory nosowe, małą płetwę grzbietową w tylnej części ciała i dużą płetwę ogonową z wyraźnym wcięciem pośrodku. Dawniej w oceanach żyło wiele osobników tego gatunku. Masowe polowania na wieloryby w XX stuleciu sprawiły, że populacja płetwali błękitnych zmniejszyła się wielokrotnie. Jedynym naturalnym wrogiem płetwala jest orka.

Występowanie[edytuj]

Wody wszystkich oceanów, głównie pelagial, u wybrzeży widywany sporadycznie; odbywa wędrówki sezonowe, w okresie letnim przemieszcza się w ślad za topniejącym lodem.

Systematyka[edytuj]

Podgatunki[edytuj]

Wyróżnia się cztery podgatunki płetwala błękitnego[2][4]:

  • B. musculus brevicaudapłetwal krótkoogonowy – status DD (niedostateczne dane)[8]
  • B. musculus indicapłetwal indyjski
  • B. musculus intermediapłetwal pośredni – status CR (krytycznie zagrożony)[9]
  • B. musculus musculuspłetwal błękitny

Charakterystyka[edytuj]

Długość: do 33 m (rekordowy osobnik, wyrzucony na brzeg Grytviken w 1912 roku, miał 33,58 m)[10]
Masa ciała: do 190 ton
Ubarwienie: błękitnoszare, skóra może być cętkowana.
Pożywienie: ryby, mięczaki, skorupiaki, zooplankton.
Dojrzałość płciowa: po przekroczeniu długości 20 metrów.
Rozród: ciąża trwa około 11 miesięcy, noworodek ma ok. 7 m długości i waży 2 700 kg i przybiera na wadze przez pierwsze 9 miesięcy swego życia z prędkością 4 kg na godzinę.
Prędkość: do 50 km/h.
Długość życia: 80 lat.

Pożywienie[edytuj]

Zwierzę to żywi się planktonem, głównie krylem, którego dziennie połyka 4 tony. Pożywienie najczęściej chwyta nurkując. Największe ilości planktonu występują w wodach podbiegunowych. Pływając w pobliżu Oceanu Arktycznego odżywia się trzema gatunkami raków. Nie gardzi też rybami. W okresie godowym, który przypada zimą, płetwale wędrują na wody tropikalne, gdzie z powodu braku żywności zmuszone są do "postu".

Rozród i młode[edytuj]

Matka z młodym

Samica płetwala błękitnego rodzi raz na 2-3 lata. Ciąża trwa 340-366 dni, w miocie przychodzi na świat jedno młode. Okres godowy przypada na okres zimowy. Noworodek rodzi się w strefie równikowej, gdyż ma za słabo wykształconą warstwę tłuszczową, by przeżyć w wodach Arktyki lub Antarktydy. Mierzy on 7 m długości i waży od 2,5 do 3 ton. Młody osobnik żywi się mlekiem matki, wypija go ponad 600 litrów dziennie. Laktacja trwa 7 miesięcy. Potem fiszbiny są na tyle rozwinięte, że młode może samo chwytać pokarm. Samice w tym czasie tracą 25% masy ciała.

Ochrona[edytuj]

Z powodu swoich rozmiarów płetwal błękitny był głównym celem wielorybników. Cenny był szczególnie tłuszcz – tran oraz fiszbiny, z których robiono gorsety. Do połowy XX wieku łącznie zabito około 300 000 tych wielorybów. W 1966 r. objęto je ścisłą ochroną. W tym czasie gatunek był już niemal całkowicie wytępiony. Obecnie jednak liczba płetwali błękitnych powoli wzrasta.

Odgłosy płetwali błękitnych[edytuj]

Płetwal błękitny jest nie tylko największym, ale też najgłośniejszym zwierzęciem na Ziemi[potrzebny przypis]. Potrafi wydawać dźwięki o natężeniu 190 decybeli, słyszalne dla innych płetwali z odległości ponad 800/900 km[potrzebny przypis]. Oprócz echolokacji w zakresie ultradźwięków, płetwale wytwarzają też dźwięki w celu porozumiewania się między sobą, szczególnie w okresie godowym.

W ogólności, odgłosy wydawane przez walenie obejmują bardzo szeroki zakres długości fal, odpowiadający częstotliwościom od kilkunastu Hz do ultradźwięków. Na tym tle, śpiewy płetwali błękitnych odznaczają się szczególnie niskimi częstotliwościami. Co więcej, z roku na rok zakres częstotliwości komunikacyjnych płetwali błękitnych ulega systematycznemu spadkowi (średnio o 31% w czasie od roku 1960 do 2009), prawdopodobnie w związku ze wzrostem obecnego w obszarze wyższych częstotliwości hałasu emitowanego przez statki[11].

Część śpiewu komunikujących się ze sobą płetwali błękitnych utrzymywana jest z bardzo dużą dokładnością na stałej częstotliwości tonu podstawowego – osobniki synchronizują między sobą emitowane częstotliwości tych tonów, utrzymując ich stałość na poziomie 0.5%. Dla porównania, interwał sekundy małej (np. między dźwiękami c i cis) wynosi ok. 6%[12]. Zasugerowano[12], iż dzięki tej synchronizacji słyszące się wzajemnie osobniki mogą określić względem siebie swoją wzajemną prędkość (na podstawie efektu Dopplera).

(audio)
(info)
Atlantyk
(info)
Atlantyk
(info)
Atlantyk
(info)
Północno-wschodni Pacyfik
(info)
Południowy Pacyfik
(info)
Zachodni Pacyfik
Problem ze ściągnięciem pliku? Zobacz pomoc.


Ciekawostki[edytuj]

  • Język dorosłego płetwala błękitnego waży 2700 kg, a szeroko rozwarte usta mogą pomieścić do 90 ton pożywienia, ale ze względu na wąski przełyk nie jest w stanie połykać dużych przedmiotów.
  • Serce płetwala waży 600 kg, zaś średnica aorty dochodzi do 23 cm.
  • Penis płetwala błękitnego osiąga w stanie erekcji największą wśród obecnie żyjących stworzeń długość ok. 2,4 metra[13]; trudność pomiaru wiąże się jednak z faktem, iż pełna erekcja następuje jedynie w trakcie kopulacji.
  • Warstwa tłuszczowa płetwala ma 0,5 m grubości.
  • Samice zwykle są większe od samców.
  • Płetwal błękitny nurkuje na głębokość około 500 m i pozostaje tam nawet do 2 godzin.
  • Tak jak inne ssaki morskie, wieloryby pochodzą od ssaków naziemnych.
  • Płetwal błękitny posiada ok. 320 fiszbinów, mierzących 100 cm długości i 55 cm szerokości.
  • Szkielet młodego płetwala błękitnego o długości 14,6 m znajduje się w Muzeum Przyrodniczym we Wrocławiu.
  • Choć jest to najcięższe zwierzę na Ziemi, nie jest to jednak najdłuższy obecnie żyjący gatunek. Najdłuższym zwierzęciem żyjącym na Ziemi jest Lineus longissimus należący do typu wstężnic. Jego przeciętna długość to 5-15 metrów, jednak zdarzają się osobniki osiągające nawet 55 m.[14]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b Balaenoptera musculus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Balaenoptera musculus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 2009-12-29]
  3. Reilly, S.B., Bannister, J.L., Best, P.B., Brown, M., Brownell Jr., R.L., Butterworth, D.S., Clapham, P.J., Cooke, J., Donovan, G.P., Urbán, J. & Zerbini, A.N. 2008, Balaenoptera musculus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015 [online], wersja 2015.2 [dostęp 2015-09-08] (ang.).
  4. a b Nazwy polskie za: Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 187. ISBN 978-83-88147-15-9.
  5. K. Kowalski (redaktor naukowy), A. Krzanowski, H. Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 266, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  6. Olga Woźniak: Wywiad z profesorem Jerzym Trammerem. [dostęp 12 lipca 2009].
  7. praca zbiorowa: Tablice biologiczne. Warszawa: Wydawnictwo Adamantan, 2003. ISBN 83-7350-029-4.
  8. Cetacean Specialist Group 1996, Balaenoptera musculus ssp. brevicauda, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015 [online], wersja 2015.2 [dostęp 2015-09-08] (ang.).
  9. Reilly, S.B., Bannister, J.L., Best, P.B., Brown, M., Brownell Jr., R.L., Butterworth, D.S., Clapham, P.J., Cooke, J., Donovan, G.P., Urbán, J. & Zerbini, A.N. 2008, Balaenoptera musculus ssp. intermedia, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015 [online], wersja 2015.2 [dostęp 2015-09-08] (ang.).
  10. Whaling (History). [dostęp 23 marca 2012].
  11. Mark A. McDonald, John A. Hildebrand, Sarah Mesnick. Worldwide decline in tonal frequencies of blue whale songs. „Endangered Species Research”. 9 (13–21), 2009. DOI: 10.3354/esr00217. 
  12. a b Michael D. Hoffman, Newell Garfield, and Roger W. Bland. Frequency synchronization of blue whale calls near Pioneer Seamount. „J. Acoust. Soc. Am.”. 128 (490), 2010. DOI: 10.1121/1.3446099. 
  13. Seksualne rekordy zwierząt. [dostęp styczeń 2010].
  14. http://eol.org/pages/586802/details

Linki zewnętrzne[edytuj]