Płonna (województwo podkarpackie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi w województwie podkarpackim. Zobacz też: inne miejscowości o nazwie Płonna.
Płonna
Odnowiona w 2009 dzwonnica i ruina cerkwi
Odnowiona w 2009 dzwonnica i ruina cerkwi
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat sanocki
Gmina Bukowsko
Liczba ludności (2006) 20
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 38-542
Tablice rejestracyjne RSA
SIMC 0346632
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Płonna
Płonna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Płonna
Płonna
Ziemia49°26′02″N 22°06′08″E/49,433889 22,102222
rok 1933
dzwonnica parawanowa
ruiny dworu obronnego w Płonnej

Płonnaosada w gminie Bukowsko, powiecie sanockim, województwie podkarpackim[1][2]. Leży w dolnej części stoku opadającego od masywu Rzepedki łagodnie ku północy, do doliny potoku Płonka. Położona jest przy drodze wojewódzkiej nr 889.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Płonna od 1340 do 1772 r. znajdowała się na terenie województwa ruskiego, na ziemi sanockiej. W okresie zaborów (od 1772 do 1852 r.) osada należała do cyrkułu leskiego, następnie sanockiego. W 1867 r. utworzono powiat sanocki, na terenie którego znajdowała się miejscowość. Była wówczas częścią gminy Bukowsko w prowincji Galicja.

Płonna była lokowana na stoku Bukowicy najpierw na prawie niemieckim w roku 1439, a następnie prawie wołoskim. Od 1488 r. posiadała już drewnianą cerkiew, a od 1539 także własność Mikołaja Herburta Odnowskiego. W XVI wieku przejęła dobra Tarnawskich, w XVII wieku Stanisławskich, a następnie Cieszanowskich.

Jak pisze Władysław Łoziński w książce „Prawem i lewem”:

Quote-alpha.png
Wielką trwogę rzucił w roku 1604 na ziemię sanocką niesłychanie zuchwały napad opryszków podgórskich, tzw. beskidników na Płonnę, majętność kasztelana sanockiego Baltazara Stanisławskiego, którego dwór do szczętu splądrowano. Głośny ten swego czasu wypadek spowodował osobny uniwersał królewski, wzywający starostę i szlachtę całej ziemi przemyskiej do zbrojnej wyprawy przeciw złoczyńcom.

Popularny w okolicy przekaz mówi, że dwadzieścia lat później Płonną dotknął tragiczny w skutkach najazd tatarski. W jego trakcie większość mieszkańców wsi wraz z popem miała ponieść męczeńską śmierć w podpalonej przez Tatarów drewnianej cerkwi[potrzebny przypis].

Od końca XVIII wieku do 1913 r. właścicielami Płonnej byli Truskolascy. W połowie XIX wieku właścicielem posiadłości tybularnej w Płonnej był Stanisław Truskolaski[3]. Na przełomie XIX/XX wieku właścicielką tybularną dóbr we wsi była Rozalia Truskolaska[4]. W 1905 r. Helena i Włodzimierz Truskolascy posiadali we wsi obszar 449,6 ha[5]. W 1911 r. właścicielkami tybularnymi były Helena i Anna Truskolaskie, posiadające 165 ha[6]. W 1913 r. majątek Płonna wraz z dworem zakupił greckokatolicki ksiądz Omelan Konstantynowycz z Sanoka. W 1933 r. przeszedł on w ręce jego syna Włodzimierza – działacza ukraińskiego i adwokata w Bukowsku. Z rodziny pochodził także generał Gustaw Truskolaski.

W roku 1900 r. wieś liczyła 935 mieszkańców, całkowita powierzchnia wsi wynosiła 1429 ha oraz 164 domy[7]. Do 1914 r. była częścią starostwa powiatowego w Sanoku. Od 1917 do 1939 r. wieś była własnością Konstantynowiczów. Od listopada 1918 do stycznia 1919 r. funkcjonowała w ramach Republiki Komańczańskiej.

We wrześniu 1944 r. podczas operacji dukielsko-preszowskiej we wsi stacjonowała niemiecka 96 Dywizja Piechoty Wehrmachtu (XXIV. Korpus Pancerny) broniąca pozycji przed nacierającym od wschodu radzieckim 67 Korpusem piechoty oraz 167 i 129 Korpusem strzelców (107 Dywizji Piechoty). 15 września wieś została zajęta przez wojska radzieckie[8].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Do 1947 r. znajdowała się w niej parafia greckokatolicka pod wezwaniem Najświętszej Marii Dziewicy (od 1823), należała do diecezji przemyskiej, dekanat leski. Obejmowała swoim zasięgiem dwa drewniane kościoły w Wysoczanach i Kożusznem oraz wsie Kamienne i oraz część Woli Piotrowej.

Obecnie wyznawcy kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii w Parafii Podwyższenia Krzyża Świętego w Bukowsku.

cmentarz unicki w Płonnej

Architektura[edytuj | edytuj kod]

W roku 1881 wieś miała 143 domy, tworzące ulicę nad potokiem płynącym spod Rzepedki. W 1939 r. liczba domów wynosiła 174, a zabudowa sięgała na północ aż poza dolinę potoku Horyłka (dziś na mapach: Goryłka)[9], w kierunku wsi Kamienne.

W Płonnej zachowały się resztki murów dworu Tarnawskich z XVI[9] lub XVII wieku oraz ślady systemu obronnego – wału i fosy. Dzieła zniszczenia tego obiektu dokonały oddziały UPA w roku 1946. Również po południowej stronie drogi nr 889, nieco dalej na wschód, znajdują się ruiny murowanej cerkwi greckokatolickiej pw. Opieki Najświętszej Marii Panny z 1790 r. (po wysiedleniu miejscowej ludności po 1947 r. świątynię przebudowano na budynek gospodarczy). Obok znajduje się także zachowana do dziś parawanowa dzwonnica również z końca XVIII w.[9], odnowiona została w roku 2009. Po północnej stronie drogi, jeszcze nieco dalej w stronę Szczawnego, znajduje się duży cmentarz greckokatolicki.

Przebiega tędy szlak śladami dobrego wojaka Szwejka.

Cmentarz[edytuj | edytuj kod]

Na terenie wsi znajduje się cmentarz greckokatolicki ulokowany na wzgórzu przy drodze w stronę Wysoczan, na którym pochowani sa dawni mieszkańcy tej wsi. Ostatni raz pochówek na tym cmentarzu odbył się w roku 1946.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. GUS. Wyszukiwarka TERYT
  2. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  3. Karol Wild: Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w królestwie Galicyi i Lodomeryi jakoteż w wielkim księstwie Krakowskiem i księstwie Bukowińskiem, pod względem politycznej i sądowej organizacyi kraju wraz z dokładnem oznaczeniem parafii, poczt i właścicieli tabularnych, ułożony porządkiem abecadłowym. Lwów: 1855, s. 161.
  4. Tadeusz Pilat: Skorowidz dóbr tabularnych w Galicyi z Wielkiem Ks. Krakowskiem. Lwów: 1890, s. 152.
  5. Alojzy Zielecki, Życie gospodarcze, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 405.
  6. Skorowidz powiatu sanockiego wydany na podstawie dat zebranych w roku 1911. Sanok: 1911, s. 14.
  7. Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder. Tom XII. Galizien. 10 grudnia 1900. Wien 1907.
  8. ВОВ-60 - Сводки
  9. a b c Krukar Wojciech, Kryciński Stanisław, Luboński Paweł, Olszański Tadeusz A. i in.: Beskid Niski. Przewodnik, wyd. II poprawione i aktualizowane, Oficyna Wydawnicza "Rewasz", Pruszków 2002, ​ISBN 83-85557-98-9

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]