Pałac Potockich w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pałac Potockich
Gabinet ministra na parterze korpusu głównego pałacu
Pałac Potockich przed 1939
Pałac przed 1939 od strony ul. Ossolińskich

Pałac Potockich (Czartoryskich, Ossolińskich, dwór Denhoffów) – pałac znajdujący się w Warszawie przy ul. Krakowskie Przedmieście 15. Siedziba Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Przed 1643 w miejscu obecnego pałacu wzniesiono drewniany dwór należący do Kacpra Denhoffa. Został on spalony podczas potopu szwedzkiego, a na jego miejscu ok. 1669 wystawiono murowany dwór dla Ernesta Demhoffa[1].

W 1731 książę August Aleksander Czartoryski poślubił Zofię z Sieniawskich Denhoffową i został współwłaścicielem dworu Denhoffów. W 1760 dwór ten został przekształcony przez rodzinę Czartoryskich w pałac w stylu późnobarokowym i rokokowym[2]. Później właścicielką na drodze spadkowej została Izabela Lubomirska (z Czartoryskich). Na jej zlecenie niektóre wnętrza pałacu przebudowano w stylu klasycystycznym według projektu Szymona Bogumiła Zuga[2]. W 1799 pałac przeszedł w ręce córki Lubomirskiej – Aleksandry, żony Stanisława Kostki Potockiego[3].

Po 1824 pałac, zamieszkiwany sporadycznie przez właścicieli, zaczął pełnić funkcje dochodowe. Jego pomieszczenia były wynajmowane przez osoby indywidualne, sklepy, składy i różnego rodzaju firmy[4].

W latach dwudziestych XIX wieku w bocznej oficynie pałacu mieszkał Julian Ursyn Niemcewicz[5]. Jednym z jego mieszkańców był także szef tajnej rosyjskiej policji Nikołaj Nowosilcow[6]. W czasie swoich pobytów w Warszawie w pałacu zatrzymywała się Maria Kalergis[7]. W latach 1915–1918 rezydował tam hrabia Bogdan Hutten-Czapski[8].

Od 1857 w pawilonie na rogu Krakowskiego Przedmieścia i Czystej (obecnie Ossolińskich) mieściła się księgarnia Gebethnera i Wolffa[3].

W 1881 na wydzierżawionym przez Gracjana Ungra dziedzińcu pałacu wzniesiono pawilon wystawienniczy zaprojektowany przez Leandra Marconiego[9]. Był on wykorzystywany na wystawy malarskie, m.in. tam po raz pierwszy wystawiono Hołd pruski oraz (po raz drugi w Warszawie) Bitwę pod Grunwaldem Jana Matejki[10][11]. Zasłaniającą główny korpus budynku budowlę rozebrano w 1896[12].

Pałac pozostawał własnością Potockich do 1945. W okresie międzywojennym w dalszym ciągu był wynajmowany, m.in. swą siedzibę miało w nim poselstwo Szwecji (1924) i ambasada Stanów Zjednoczonych (1932).

Pałac został spalony przez Niemców w sierpniu 1944[3]. Zniszczeniu uległy m.in. elewacja ogrodowa i bogato dekorowane wnętrza. Zniszczenia architektury pałacu przekraczały 60%[13].

Odbudowany ze zniszczeń wojennych w latach 1948–1949 w formie z końca XVIII wieku, stał się siedzibą Ministerstwa Kultury i Sztuki[10] (obecnie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 7 – Krakowskie Przedmieście. Warszawa: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, 2001, s. 90. ISBN 83-88372-14-9.
  2. a b Tadeusz S. Jaroszewski: Księga pałaców Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1985, s. 107. ISBN 83-223-2047-7.
  3. a b c Tadeusz S. Jaroszewski: Księga pałaców Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1985, s. 108. ISBN 83-223-2047-7.
  4. Maria I. Kwiatkowska, Irena Malinowska: Pałac Potockich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 78, 171.
  5. Marek Żukow-Karczewski, Niemcewicz mniej znany, „Życie Literackie”, 9 VII 1989 r., nr 27 (1946).
  6. Maria I. Kwiatkowska, Irena Malinowska: Pałac Potockich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 72.
  7. Maria I. Kwiatkowska, Irena Malinowska: Pałac Potockich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 104.
  8. Maria I. Kwiatkowska, Irena Malinowska: Pałac Potockich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 157–158.
  9. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 7 – Krakowskie Przedmieście. Warszawa: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, 2001, s. 94. ISBN 83-88372-14-9.
  10. a b Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 604. ISBN 83-01-08836-2.
  11. Maria I. Kwiatkowska, Irena Malinowska: Pałac Potockich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 137.
  12. Maria I. Kwiatkowska, Irena Malinowska: Pałac Potockich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 136–137, 140.
  13. Maria I. Kwiatkowska, Irena Malinowska: Pałac Potockich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 161.