Pałac Potockich w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pałac Potockich
Gabinet ministra na parterze korpusu głównego pałacu
Pałac Potockich przed II wojną światową

Pałac Potockich (Czartoryskich, Ossolińskich, dwór Denhoffów) – pałac znajdujący się w Warszawie przy ul. Krakowskie Przedmieście 15. Siedziba Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Opis[edytuj]

Przed 1643 w miejscu obecnego pałacu wzniesiono drewniany dwór należący do Kacpra Denhoffa. Został on spalony podczas potopu szwedzkiego, a na jego miejscu ok. 1669 wystawiono murowany dwór dla Ernesta Demhoffa[1].

W 1731 książę August Aleksander Czartoryski poślubił Zofię z Sieniawskich Denhoffową i został współwłaścicielem dworu Denhoffów. W 1760 dwór ten został przekształcony przez rodzinę Czartoryskich w pałac w stylu późnobarokowym i rokokowym[2]. Później właścicielką na drodze spadkowej została Izabela Lubomirska (z Czartoryskich). Na jej zlecenie niektóre wnętrza pałacu przebudowano w stylu klasycystycznym według projektu Szymona Bogumiła Zuga[2]. W 1799 pałac przeszedł w ręce córki Lubomirskiej – Aleksandry, żony Stanisława Kostki Potockiego[3].

Po 1824 pałac, zamieszkiwany sporadycznie przez właścicieli, zaczął pełnić funkcje dochodowe. Jego pomieszczenia były wynajmowane przez osoby indywidualne, sklepy, składy i różnego rodzaju firmy[4].

W latach dwudziestych XIX wieku w bocznej oficynie pałacu mieszkał Julian Ursyn Niemcewicz[5]. Jednym z jego mieszkańców był także szef tajnej rosyjskiej policji Nikołaj Nowosilcow[6]. W czasie swoich pobytów w Warszawie w pałacu zatrzymywała się Maria Kalergis[7]. W latach 1915–1918 rezydował tam hrabia Bogdan Hutten-Czapski[8].

Od 1857 w pawilonie na rogu Krakowskiego Przedmieścia i Czystej (obecnie Ossolińskich) mieściła się znana księgarnia Gebethnera i Wolffa[3].

W 1881 na wydzierżawionym przez Gracjana Ungra dziedzińcu pałacu wzniesiono pawilon wystawienniczy zaprojektowany przez Leandra Marconiego[9]. Był on wykorzystywany na wystawy malarskie, m.in. tam po raz pierwszy wystawiono Hołd pruski oraz (po raz drugi w Warszawie) Bitwę pod Grunwaldem Jana Matejki[10][11]. Zasłaniającą główny korpus budynku budowlę rozebrano w 1896[12].

Pałac pozostawał własnością Potockich do 1945. W okresie międzywojennym w dalszym ciągu był wynajmowany, m.in. swą siedzibę miało w nim poselstwo Szwecji (1924) i ambasada Stanów Zjednoczonych (1932)

Pałac został spalony przez Niemców w sierpniu 1944[3]. Zniszczeniu uległy m.in. elewacja ogrodowa i bogato dekorowane wnętrza. Zniszczenia architektury pałacu przekraczały 60%[13].

Odbudowany ze zniszczeń wojennych w latach 1948–1949 w formie z końca XVIII wieku, stał się siedzibą Ministerstwa Kultury i Sztuki[10] (obecnie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego).

Przypisy

  1. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 7 – Krakowskie Przedmieście. Warszawa: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, 2001, s. 90. ISBN 83-88372-14-9.
  2. a b Tadeusz S. Jaroszewski: Księga pałaców Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1985, s. 107. ISBN 83-223-2047-7.
  3. a b c Tadeusz S. Jaroszewski: Księga pałaców Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1985, s. 108. ISBN 83-223-2047-7.
  4. Maria I. Kwiatkowska, Irena Malinowska: Pałac Potockich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 78, 171.
  5. Marek Żukow-Karczewski, Niemcewicz mniej znany, "Życie Literackie", 9 VII 1989 r., nr 27 (1946).
  6. Maria I. Kwiatkowska, Irena Malinowska: Pałac Potockich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 72.
  7. Maria I. Kwiatkowska, Irena Malinowska: Pałac Potockich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 104.
  8. Maria I. Kwiatkowska, Irena Malinowska: Pałac Potockich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 157–158.
  9. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 7 – Krakowskie Przedmieście. Warszawa: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, 2001, s. 94. ISBN 83-88372-14-9.
  10. a b Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 604. ISBN 83-01-08836-2 (formalnie błędny numer ISBN).
  11. Maria I. Kwiatkowska, Irena Malinowska: Pałac Potockich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 137.
  12. Maria I. Kwiatkowska, Irena Malinowska: Pałac Potockich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 136–137, 140.
  13. Maria I. Kwiatkowska, Irena Malinowska: Pałac Potockich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 161.