Parcz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Parcz
Parcz
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat kętrzyński
Gmina Kętrzyn
Strefa numeracyjna (+48) 89
Tablice rejestracyjne NKE
SIMC 0477908
Położenie na mapie gminy wiejskiej Kętrzyn
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Kętrzyn
Parcz
Parcz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Parcz
Parcz
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Parcz
Parcz
Położenie na mapie powiatu kętrzyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kętrzyńskiego
Parcz
Parcz
Ziemia54°04′45″N 21°31′18″E/54,079167 21,521667

Parcz (niem. Groß Partsch, Partsch)[1]osada w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie kętrzyńskim, w gminie Kętrzyn.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Przez wieś biegnie linia kolejowa nr 259.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W rejonie wsi w 1904 odkryto kurhan z epoki brązu.

W XIV w. była tu pruska wieś chłopska lokowana na 16 włókach. Była tu jedna służba rycerska i młyn wodny. W roku 1378 wielki mistrz krzyżacki Konrad von Wallenrod nadał tu na prawie chełmińskim dwom braciom Więckowi i Michałowi 60 włók nad jeziorem Parcz (współcześnie jezioro to nie istnieje). Świadkiem tego nadania był Ulrich von Jungingen.

W roku 1437 właścicielem wsi został Fryderyk von Partz. Od nazwiska właściciela przyjęła się nazwa wsi. W XVI w. wieś należała do Kobylińskich, a w XVII w. do Kalksteinów-Stolińskich[2]. Z rodziny tej najbardziej znany jest Krystian Kalkstein-Stoliński. Historia jego życia przedstawiona była w serialu telewizyjnym Czarne chmury. Od Kalksteinów dobra parczowskie odkupił baron Fryderyk von Schenk zu Tautenberg. O Tautenbergach pisał Kętrzyński, że z poddanymi rozmawiali po polsku. Tautenbergowie główna siedzibę rodu mieli w Dobie. W XVIII w. we wsi znajdował się wiatrak. W roku 1913 właścicielem Parcza był Georg Frhr. von Schenk zu Tautenberg, a dzierżawcą majątku Joachim Deuβ. Majątek razem z folwarkiem w Jankowie miał powierzchnię 689 ha.

W czasie II wojny światowej na terenie Parcza znajdował się obóz jeniecki dla Norwegów, których wykorzystywano do niektórych prac związanych z budową Wilczego Szańca.

Po roku 1945 w Parczu utworzono PGR, który przed ich likwicją funkcjonował jako samodzielny zakład rolny w ramach Przedsiębiorstwa Hodowli Zarodowej w Wopławkach. Do Zakładu Rolnego w Parczu należały obiekty produkcyjne w Jankowie i Mażanach. W Parczu prowadzona była hodowla była, trzody chlewnej rasy złotnicka pstra i ferma zwierząt futerkowych (lisów).

Dwór[edytuj | edytuj kod]

Dwór w Parczu wybudowany został w połowie XIX w. Dwór znajduje się między parkiem, a częścią gospodarczą. Jest to budowla dwukondygnacyjna z ryzalitem od strony parku. Ryzali od strony elewacji frontowej poprzedzony jest murowanym gankiem z tarasem. Dwór przykryty jest dachem dwuspadowym.

Dwór w okresie II wojny światowej zajęty był na potrzeby obsługi Wilczego Szańca.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

W 1817 w Parczu było wieś Wielki Parcz – 16 domów i majątek Mały Parcz – 4 domy.

Liczba mieszkańców: w roku 1817 – 134 osoby, w 1925 – 403, w 1939 – 312, w 1970 – 295, w 2000 – 267.[potrzebny przypis]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)
  2. Jan Bałdowski "Warmia i Mazury, mały przewodnik" Wydawnictwo Sport i Turystyka Warszawa 1977 s. 169-170

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mapa Schroettera 1796-1802 (wiatrak, jezioro – obecnie nie istnieje)
  • Zofia Licharewa, "Kętrzyn. Z dziejów miasta i powiatu", wyd. "Pojezierze", Olsztyn, 1962. (Kalksteinowie-Stolińscy)
  • Wojciech Kętrzyński, Szkice, (Opracowanie Andrzeja Wakara), „Pojezierze”, Olsztyn, 1977
  • "Kętrzyn. Z dziejów miasta i okolic", Pojezierze, Olsztyn, 1978 (str. 213-214)
  • Małgorzata Jackiewicz-Garniec, Mirosław Garniec "Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich" (Wydanie III poszerzone i uzupełnione), wyd. Studio ARTA, Olsztyn 2001, ​ISBN 83-912840-2-6​ (Str. 327- XVII w. Kalksteinowie-Stolińscy)
  • Biuletyn Gminy Kętrzyn, Nr 10/13/99, grudzień 1999

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]