Parczew

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Parczew (ujednoznacznienie).
Parczew
Rondo przy ul. Warszawskiej
Rondo przy ul. Warszawskiej
Herb Flaga
Herb Parczewa Flaga Parczewa
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat parczewski
Gmina Parczew
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1401
Burmistrz Paweł Kędracki
Powierzchnia 8,05 km²
Wysokość 147 m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

10 810[1]
1 342,9 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 83
Kod pocztowy 21-200
Tablice rejestracyjne LPA
Położenie na mapie gminy Parczew
Mapa lokalizacyjna gminy Parczew
Parczew
Parczew
Położenie na mapie powiatu parczewskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu parczewskiego
Parczew
Parczew
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Parczew
Parczew
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Parczew
Parczew
Ziemia51°38′28,9″N 22°54′14,6″E/51,641361 22,904056
TERC
(TERYT)
0613044
SIMC 0922254
Urząd miejski
ul. Warszawska 24
21-200 Parczew
Strona internetowa

Parczewmiasto położone na obszarze Równiny Parczewskiej, w województwie lubelskim, w powiecie parczewskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Parczew. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa bialskopodlaskiego.

Historycznie położony jest na skraju Małopolski, należał do ziemi lubelskiej.

Miasto królewskie w starostwie parczewskim województwa lubelskiego w 1786 roku[2].

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Miasto położone jest w północnej części województwa lubelskiego przy ujściu Konotopy i Kołodziejki do Piwonii, 62 km na północny wschód od Lublina, a 70 km na południowy zachód od Białej Podlaskiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Parczew otrzymał prawa miejskie w 1401 z rąk Władysława Jagiełły. W 1413 na zjeździe w Horodle, Parczew został wyznaczony na miejsce zjazdów polsko-litewskich sejmów. Stał się odtąd ważnym ośrodkiem życia politycznego kraju. Tu gościli kolejno wszyscy królowie z dynastii Jagiellonów i tu zapadło dla obu krajów wiele ważnych ustaleń. Ostatni sejm parczewski odbył się w 1564 za Zygmunta Augusta.

Parczew był siedzibą starostwa niegrodowego. Jako miasto warowne posiadał trzy bramy: Lubelską, Chełmską i Łomaską[potrzebny przypis]. Tuż obok miasta wznosiła się królewska rezydencja zwana Zamkiem. Na rynku stał ratusz, miasto posiadało dwie łaźnie, cztery młyny i kilka browarów. Miało też prawo składu na sól. W XVI wieku znajdowały tu się trzy kościoły, cerkiew i synagoga, a także szkoła i szpital[potrzebny przypis]. Król Zygmunt II August wraz z Senatem przyjął z rąk nuncjusza Giovanniego Francesca Commendonego księgę ustaw soboru trydenckiego na sejmie w Parczewie 7 sierpnia 1564 roku[3]. W 1794 r. Parczew został wyznaczony na miejsce sądu ziemskiego, jednak wobec upadku Rzeczypospolitej, sąd został zlikwidowany[4].

Rozbiory Polski zahamowały rozwój miasta[potrzebny przypis]. Pewien wpływ na ożywienie miasta pod koniec XIX wiek, miało przeprowadzenie linii kolejowej z Lublina do Łukowa w 1898. W latach międzywojennych Parczew rozwijał się powoli i przekroczył nieco 10 tysięcy mieszkańców.

W dniach 29-30 września 1939 miała miejsce bitwa pod Parczewem pomiędzy maszerującymi w kierunku Kocka oddziałami Grupy Operacyjnej Polesie a wkraczającymi oddziałami radzieckimi, zakończona zwycięstwem Polaków.

W latach okupacji Parczew był silnym ośrodkiem konspiracyjnym. Położone w pobliżu Lasy Parczewskie stanowiły bazę dla wielu ugrupowań partyzanckich AL, GL, AK, jak i partyzantki radzieckiej (oddział pod dowództwem płk. Iwana Banowa „Czornego”)[5]. W ramach AL walczył również oddział składający się z Żydów, dowodzony przez Chyla Grynszpana i liczący kilkudziesięciu żołnierzy[5]. 16 kwietnia 1944 roku miejscowość została opanowana przez 1 Batalion AL im. Hołoda pod dowództwem kpt. Aleksandra Skotnickiego "Zemsta". Spalono magistrat i ostrzelano posterunek Schutzpolizei[6]. 22 lipca 1944 Parczew został zajęty przez oddziały 1 Frontu Białoruskiego Armii Czerwonej[5][7] i współpracujący z nim miejscowy oddział AK[7]. 4 sierpnia 1945 od rakiety sygnałowej wystrzelonej przez sowieckiego żołnierza zajęła się zabudowa miejska, a pożar błyskawicznie się rozszerzył pochłaniając łącznie 42 budynki, w tym stodoły wypełnione plonami[8]. 5 lutego 1946 do miasta wkroczyły oddziały WiN Leona „Jastrzębia” Taraszkiewicza i Piotra Kwiatkowskiego „Dąbka”. Rozpoczęły one konfiskaty w sklepach żydowskich oraz zajęły dwa samochody należące do spółdzielni „Społem”[9]. W trakcie walk zginął funkcjonariusz MO oraz trzech Żydów z podległej MO tzw. ochronie miasta. Celem akcji było rozbicie lokalnych struktur kolaborujących z PPR oraz aprowizacja oddziału[10]. Propaganda skrzętnie wykorzystała fakt, że w trakcie akcji zginęli Żydzi, oskarżając oddział Taraszkiewicza o pogrom. W wyniku tych działań z Parczewa nastąpił exodus Żydów[10][11].

Na ożywienie gospodarki i aktywność mieszkańców wpłynęło utworzenie powiatu parczewskiego w 1955. Wybudowano siedzibę dla urzędu powiatowego i miejskiego, przychodnię lekarską, szpital, liceum i szkoły podstawowe. W szybkim tempie rozwijało się budownictwo mieszkaniowe. Po reformie administracyjnej w 1975 Parczew przestał być miastem powiatowym.

W 1978, w 33. rocznicę zwycięstwa nad nazistowskimi Niemcami, Rada Państwa PRL odznaczyła gminę i miasto Parczew Krzyżem Grunwaldu II klasy[5].

Miasto stało się siedzibą powiatu ponownie w 1999.

Społeczność żydowska wywierała przez wieki duży wpływ na Parczew. Zygmunt August zezwolił w nim na zamieszkiwanie Żydów w 1564, chociaż gmina żydowska istniała tutaj już dużo wcześniej. Władysław IV w 1633 odnowił przywilej posiadania przez gminę synagogi i kirkutu. Natomiast samo miasto żydowskie istniało poza murami miasta, a jego mieszkańcy zajmowali się zazwyczaj handlem. Przed samą wojna społeczność żydowska stanowiła 50% mieszkańców. Większość z nich znalazła się w getcie utworzonym tutaj przez Niemców. W 1942 getto zostało zlikwidowane, a mieszkańcy zostali wywiezieni do obozu zagłady w Treblince.

W miasteczku pozostały dwa budynki po synagogach, przy ulicy Piwonia oraz przy ulicy Żabiej. Jest także rytualna mykwa, wzniesiona w XX wieku. W domu na ulicy Zjednoczenia 31 mieściła się świetlica żydowska. Po cmentarzu nie pozostał żaden ślad, dziś w tym miejscu znajduje się park. Parczew był jednym z niewielu miast w Polsce, w którym podjęto po wojnie próbę odtworzenia żydowskiej społeczności sztetla.[12]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piramida wieku mieszkańców Parczewa w 2014 roku[1].


Piramida wieku Parczew.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zabytkowa dzwonnica z XVII wieku

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W mieście znajduje się huta szkła gospodarczego, fabryka kabli Elpar Sp. z o.o., Wytwórnia octu i musztardy.

Po latach starań, 6 października 2012 roku przekazano do użytkowania zbudowaną kosztem ponad 13 milionów zł, krytą pływalnię w Kompleksie Sportowo-Rekreacyjnym „Jelonek”. W skład kompleksu zlokalizowanego przy Szkole Podstawowej Nr 2 przy ul. Polnej 34 wchodzą: basen sportowy o długości 25 m, basen rekreacyjny, jacuzzi, zjeżdżalnia rurowa o długości 50 m, sauna i siłownia.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W Parczewie znajdują się następujące publiczne placówki edukacyjne[13]:

  • 2 przedszkola:
    • Publiczne Przedszkole nr 1 "Pod Krasnalem"
    • Publiczne Przedszkole nr 2 im. Janusza Korczaka
  • 3 szkoły podstawowe:
    • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Tadeusza Kościuszki (budynek oddano do użytku w 01.09.2000 roku)
    • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Królowej Jadwigi
    • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Króla Władysława Jagiełły (dawne gimnazjum o tym samym imieniu, w tym samym budynku do czerwca 2000 roku mieściła się placówka ówczesnej szkoły SP1)
  • I Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika w Parczewie
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Stanisława Staszica (dawne Centrum Kształcenia Ustawicznego a jeszcze dawniej Zasadnicza Szkoła Zawodowa o tym samym imieniu)

W mieście zlokalizowane są także szkoła muzyczna I stopnia, studium policealne PROFIT, niepubliczne przedszkole Artystyczno-Językowe "Skowronek" a także filia Biblioteki Pedagogicznej w Białej Podlaskiej.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • Klub siatkarski MKS Victoria Parczew - sekcja żeńska
  • Klub piłkarski MKS Victoria Parczew
  • Klub lekkoatletyczny Olimp Parczew
  • Klub Tenisa Stołowego Pantera Parczew
  • Klub koszykarski MKS Olimp Parczew
  • Szajka - Paintball Klub Parczew

Obiekty Sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • Kryta pływalnia Jelonek
  • Stadion piłkarski Victoria Parczew

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

W sąsiedztwie Parczewa znajduje się wiele urokliwych i wartych uwagi miejsc. Należą do nich:

Transport[edytuj | edytuj kod]

Drogowy[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto przebigają drogi wojewódzkie:

Kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Parczew posiada dworzec kolejowy i przystanek kolejowy na linii nr 30 ŁukówParczewLubartówLublin.

W okresie od 2 kwietnia 2000 roku do 30 września 2013 roku nie kursowały tędy pociągi pasażerskie, ale po przerwie ruch został wznowiony[14].

Osobowy drogowy[edytuj | edytuj kod]

W komunikacji drogowej duże znaczenie mają prywatne mikrobusy, zapewniające dogodne połączenia z Lublinem, Warszawą, Białą Podlaską i Radzyniem Podlaskim.

Coraz mniejsze znaczenie w komunikacji mają przedsiębiorstwa PKS.

Lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Około 40 km na południowy wschód od miasta znajduje się Port Lotniczy Lublin.

Około 10 km na południowy wschód od miasta znajduje się prywatne lądowisko Dębowa Kłoda.

W 2014 przy ul. Kościelnej oddano do użytku lądowisko Parczew-Szpital.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Parczewianie[edytuj | edytuj kod]

Lista osób urodzonych w Parczewie, które mają biogram na stronach Wikipedii:

Osoby związane z Parczewem:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Parczew, w oparciu o dane GUS.
  2. Karol de Perthées, Mappa szczegulna woiewodztwa lubelskiego 1786
  3. Piotr Aleksandrowicz, Przyjęcie przez króla i senat uchwał Soboru Trydenckiego w Parczewie w 1564 r., w: Prawo Kanoniczne : kwartalnik prawno-historyczny, Tom 9 ( 1966), Nr 3-4, s. 375-379.
  4. M. Pawlikowski, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012
  5. a b c d Bolesław Borysiuk: Lata Walki. PPR, GL i AL na północnej Lubelszczyźnie 1942-1944. Warszawa: Książka i Wiedza, 1981.
  6. Józef Bolesław Gargas „Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942 – 1945” Wydawnictwo MON 1971 str. 191
  7. a b Parczew. Historia. parczew.com. [dostęp 2012-09-24].
  8. Dariusz Kaliński, Czerwona zaraza. Jak naprawdę wyglądało wyzwolenie Polski?, Znak, 2017, s.59, ​ISBN 978-83-240-4194-7
  9. Z kroniki oddziału WIN obwodu włodawskiego, spisanej przez jego dowódcę „Żelaznego”, Arch. Woj. w Lublinie, AK-WIN, Okręg Lublin, inspektorat chełmski, oddział Włodawa, sygn. 101, vol.II, s. 19-23.
  10. a b Mariusz Bechta: Pogrom czy odwet? Akcja zbrojna Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość" w Parczewie 5 lutego 1946 r.. Zysk i spółka, 2014. ISBN 978-83-7785-281-1.
  11. Kazimierz Krajewski: „JASTRZĄB” i „ŻELAZNY” ostatni partyzanci Polesia Lubelskiego 1945 - 1951. [dostęp 2014-12-18].
  12. „Zajścia antyżydowskie na Lubelszczyźnie w pierwszych latach po drugiej wojnie światowej”, Adam Kopciowski, w Zagłada Żydów. Studia i materiały, 3/2007, s. 178-207.
  13. Szkoły w Parczewie. szkolnictwa.pl. [dostęp 2018-01-21].
  14. Urząd Miejski w Parczewie - oficjalna strona miasta - Nowa trasa oficjalnie otwarta
  15. Dane według raportów wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 16 stycznia 2015.
  16. http://www.parczew.com/index.php/miasto/partnerzy/bressuire-francja.
  17. http://www.parczew.com/index.php/partnerzy/luboml-ukraina.
  18. http://www.parczew.com/index.php/partnerzy/preny-litwa.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]