Plac marsz. Józefa Piłsudskiego w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Flag of Warsaw.svg Warszawa
plac
marsz. Józefa Piłsudskiego
Śródmieście
Plac marsz. Józefa Piłsudskiego (lipiec 2013)
Plac marsz. Józefa Piłsudskiego (lipiec 2013)
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
plac marsz. Józefa Piłsudskiego
plac marsz. Józefa Piłsudskiego
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
plac marsz. Józefa Piłsudskiego
plac marsz. Józefa Piłsudskiego
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
plac marsz. Józefa Piłsudskiego
plac marsz. Józefa Piłsudskiego
Ziemia52°14′28,4″N 21°00′45,9″E/52,241225 21,012761
Plac Saski, 1870
Plac Saski na początku lat 20. XX wieku
Pałac Saski (1930)
Niemcy podczas uroczystości pierwszej rocznicy ataku na Polskę połączonej ze zmianą nazwy placu na Adolf-Hitler-Platz (1 września 1940)
Msza święta odprawiona przez Jana Pawła II (2 czerwca 1979)

Plac marsz. Józefa Piłsudskiego – plac w Śródmieściu Warszawy, położony między Ogrodem Saskim a ulicami Moliera, Królewską i Ossolińskich, na Osi Saskiej.

Pierwotnie dziedziniec pałacu Saskiego, sięgał Krakowskiego Przedmieścia. Został uregulowany w latach 1736–1745 i obudowany domami mieszkalnymi, następnie monumentalnymi gmachami. W 1925 w arkadach pałacu Saskiego wzniesiono Grób Nieznanego Żołnierza.

Nazwy placu[edytuj]

Plac nosił kolejno nazwy:

  • Plac Saski (1814–1928)
  • Plac Marszałka Józefa Piłsudskiego (1928–1940)
  • Sachsenplatz (maj 1940–31.08.1940)[1]
  • Adolf Hitler Platz (1.09.1940–17.01.1945)[2][3]
  • Plac Saski (1945–1946)
  • Plac Zwycięstwa (1946–1990)
  • Plac Marszałka Józefa Piłsudskiego (1990–2012)
  • Plac marsz. Józefa Piłsudskiego (2012)[4]

Historia[edytuj]

Plac powstał jako dziedziniec pałacu Saskiego, przebudowanego w latach 1712–1727 przez Augusta II Mocnego z pałacu Morsztynów[5].

 Osobny artykuł: Pałac Saski w Warszawie.

W 1791 dziedziniec pałacu Saskiego stał się ogólnodostępny. Dziedziniec był oddzielony od Krakowskiego Przedmieścia budynkami, w których mieściły się królewskie stajnie i kuźnie. Brama mieściła się przy dzisiejszej ulicy Tokarzewskiego (d. Bagińskiego).

Plac został wybrukowany w latach 1815–1816 na rozkaz wielkiego księcia Konstantego celu umożliwienia urządzania tam ćwiczeń musztry i defilad wojskowych[6]

W latach 1841 – 1894 na placu znajdował się pomnik Polaków poległych za wierność swojemu monarsze, upamiętniający siedmiu polskich oficerów, którzy ponieśli śmierć z rąk powstańców w Noc Listopadową. W 1894 monument został przeniesiony na plac Zielony (obecnie plac J. H. Dąbrowskiego) aby zwolnić miejsce dla wybudowanego w latach 1894 - 1912 soboru św. Aleksandra Newskiego, który miał świadczyć o dominującej pozycji prawosławia w Polsce. Monumentalna świątynia, dzieło petersburskiego architekta Leontija N. Benoisa, została rozebrana w latach 1924-1926. Rozbiórka spotkała się z krytyką, szczególnie z zagranicy.

W latach 1868–1871 w narożniku placu i ul. Mazowieckiej wzniesiono pałac Kronenberga[7].

W 1923 przed pałacem Saskim ustawiono pomnik księcia Józefa Poniatowskiego, który został wysadzony przez Niemców w 1944. Jego kopia znajduje się przed Pałacem Prezydenckim, a zachowane oryginalne fragmenty monumentu – w Parku Wolności przy Muzeum Powstania Warszawskiego.

W okresie okupacji niemieckiej nazwę placu zmieniano dwukrotnie: w maju 1940 na Sachsenplatz, a we wrześniu tego samego roku na Adolf Hitler Platz[1].

W latach 2006 i 2008 na placu, na terenie na którym znajdował się pałac Saski, przeprowadzono badania archeologiczne związane z planami odbudowy gmachu. Natrafiono na ślady osadnictwa z XII, XIII, XV i XVI wieku. Odsłonięto także piwnice pałacu Morsztyna z drugiej połowy XVII wieku. W trakcie prac zinwentaryzowano ok. 45 tys. obiektów ruchomych, głównie z XVIII wieku[8].

Grób Nieznanego Żołnierza[edytuj]

W 1925 w trzech środkowych arkadach pałacu Saskiego wzniesiono Grób Nieznanego Żołnierza, upamiętniający bohaterów poległych bezimiennie o wolność Polski[9].

Podczas II wojny światowej Niemcy ustawili przed Pałacem Saskim pięciometrową literę „V” symbolizująca zwycięstwo Wehrmachtu, została ona spalona przez Polaków w ramach małego sabotażu.

Pałac Saski wraz z pałacem Brühla został wysadzony przez wycofujących się hitlerowców w 1944. Jedyny istniejący do dzisiaj fragment zachodniej pierzei to Grób Nieznanego Żołnierza.

Pomnik Józefa Piłsudskiego[edytuj]

14 sierpnia 1995 w pobliżu placu odsłonięto pomnik Józefa Piłsudskiego według projektu Tadeusza Łodziany[10]. Jest on często krytykowany za niefortunną lokalizację: żołnierze podczas zmiany warty przy Grobie Nieznanego Żołnierza stoją do niego tyłem, a wokół monumentu parkują samochody.

Jan Paweł II[edytuj]

2 czerwca 1979 na placu papież Jan Paweł II odprawił słynną mszę, w której brało udział ok. 500.000 osób, podczas swojej pierwszej pielgrzymki do Polski. Dla upamiętnienia tego wydarzenia w latach 80. układano krzyż z kwiatów w miejscu, gdzie stał ołtarz, co zmusiło władze do zamknięcia płyty placu pod pretekstem przebudowy. Msza ta obecnie jest upamiętniona tabliczką, a od 6 czerwca 2009 roku również pamiątkowym krzyżem.

13 czerwca 1999 Jan Paweł II beatyfikował tu 108 polskich męczenników (we mszy uczestniczyło ok. 1.000.000 osób).

26 maja 2006 r. mszę na placu Piłsudskiego odprawił, odbywający pielgrzymkę do Polski, następca Jana Pawła II papież Benedykt XVI, w której uczestniczyło ok. 300.000 osób.

W 2005, w ostatnich dniach życia i po śmierci Jana Pawła II warszawiacy gromadzili się i układali kwiaty na placu, w miejscu odprawianych przez papieża mszy. Rada miasta podjęła wtedy uchwałę, aby obecność papieża w stolicy upamiętnić właśnie na tym placu. Ogłoszono konkurs na pomnik, jednak zgłoszone prace wzbudziły wiele kontrowersji. Uznano, że pomnik powinien mieć formę krzyża i że nowy konkurs zostanie rozpisany dopiero po odbudowie pałacu Saskiego, aby każdy z obiektów zlokalizowanych przy placu miał właściwą skalę. Problemy z odbudową pałacu oraz opinie wielu środowisk sprawiły, że konkurs na projekt krzyża upamiętniający mszę z 1979 roku ogłoszono wcześniej, w 2008. Zwyciężył w nim projekt Marka Kucińskiego, Jerzego Mierzwiaka i Natalii Wilczak[11]. Krzyż wyrasta z głębi ziemi, z otworu nawiązującego do wypowiedzianych z tego miejsca przez papieża słów: Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi! Tej ziemi! Został on uroczyście odsłonięty przez metropolitę warszawskiego arcybiskupa Kazimierza Nycza i prezydent stolicy Hannę Gronkiewicz-Waltz 6 czerwca 2009 w 30. rocznicę tego wydarzenia.

Plany odbudowy zachodniej pierzei[edytuj]

Odkryte fundamenty Pałacu Saskiego od strony południowej (maj 2007)

Od wielu lat toczy się dyskusja nad odbudową Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla, oraz stojących niegdyś od strony ulicy Królewskiej kamienic. Przewidywane jest stworzenie po dwóch stronach placu szpalerów drzew, które zasłonią uważane za niepasujące architektonicznie budynki Hotelu Victoria (zbudowanego w latach 1974-1976) oraz biurowca Metropolitan (zbudowanego 20012003, zaprojektowanego przez Normana Fostera).

Ważniejsze obiekty[edytuj]

Przypisy

  1. a b Andrzej Krzysztof Kunert: Pamięć II wojny światowej w nazewnictwie ulic Warszawy [w:] Śladami nazw miejskich Warszawy. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2012, s. 65. ISBN 978-83-62189-21-2.
  2. Władysław Bartoszewski: 1859 dni Warszawy. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2008, s. 182. ISBN 978-83-240-1057-8.
  3. Kwiryna Handke: Słownik nazewnictwa Warszawy. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 1998, s. 325. ISBN 83-86619-97X.
  4. Uchwała N r XLVI/1259/2012 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 8 listopada 2012 r. w sprawie nazw niektórych ulic, placów, ronda i skwerów w Dzielnicy Śródmieście m.st. Warszawy. W: Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego [on-line]. mazowieckie.pl, 21 listopada 2012. [dostęp 2013-09-24]. s. 2.
  5. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 637–638. ISBN 83-01-08836-2 (formalnie błędny numer ISBN).
  6. Henryk Janczewski: Warszawa. Geneza i rozwój inżynierii miejskiej. Warszawa: Arkady, 1971, s. 198.
  7. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 638. ISBN 83-01-08836-2 (formalnie błędny numer ISBN).
  8. Agata Wójcik. Badania archeologiczne w Warszawie. „Stolica”, s. 48, styczeń-luty 2016. 
  9. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 229. ISBN 83-01-08836-2 (formalnie błędny numer ISBN).
  10. Irena Grzesiuk-Olszewska: Warszawska rzeźba pomnikowa. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003, s. 188. ISBN 83-88973-59-2.
  11. Krajobraz Warszawski, nr 94, październik 2008

Linki zewnętrzne[edytuj]