Jaworzyna Tatrzańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jaworzyna Tatrzańska
Tatranská Javorina
Ilustracja
Herb
Herb
Państwo  Słowacja
Kraj preszowski
Powiat Poprad
Starosta Alena Pitoňáková[1]
Powierzchnia 94,04[2] km²
Wysokość 993 m n.p.m.
Populacja (2016-12-31)
• liczba ludności
• gęstość

213[3]
2,3 os./km²
Nr kierunkowy 052
Kod pocztowy 059 56
Tablice rejestracyjne PP
Położenie na mapie kraju preszowskiego
Mapa lokalizacyjna kraju preszowskiego
Jaworzyna Tatrzańska
Jaworzyna Tatrzańska
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
Jaworzyna Tatrzańska
Jaworzyna Tatrzańska
Ziemia49°16′00″N 20°08′30″E/49,266667 20,141667
Strona internetowa

Jaworzyna Tatrzańska (dawniej także Jaworzyna Spiska[4], słow. Tatranská Javorina, niem. Uhrngarten, węg. Javorina) – wieś (obec) w północnej Słowacji, w powiecie Poprad, w historycznym rejonie Spisz. Miejscowość jest atrakcyjna turystycznie. Położona jest w Kotlinie Jaworzyńskiej u wylotu Doliny Jaworowej i otoczona szczytami Tatr.

Do 21 grudnia 2007 r. funkcjonowało obok wsi przejście graniczne Tatranská Javorina - Łysa Polana.

Historia[edytuj]

Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z roku 1320[5], jednak de facto początki Jaworzyny sięgają XVIII wieku. W 1759 na jej obecnym terenie rodzina Horváth uruchomiła hutę żelaza. Pracowali w niej sezonowi pracownicy z niedalekiego Jurgowa, innych rejonów Spisza, Moraw, Śląska, a nawet z Czech. Wokół huty utworzyła się niewielka osada, która zaczęła podupadać w II połowie XIX wieku – wyczerpały się złoża rudy, a w Zakopanem otwarto konkurencyjną hutę. Nowi właściciele – rodzina Solomonowców – postanowiła otworzyć we wsi fabrykę papy. W 1879 Jaworzynę kupił pruski junkier Christian Kraft Fürst von Hohenlohe-Öhringen. Wtedy na dobre powstała tutaj wioska, a właściciel zainwestował pieniądze w odbudowę miejscowych lasów, zdewastowanych wycinkami oraz pasterstwem i założył hodowlę zwierząt. Teren był niedostępny dla pasterzy, drwali i turystów i strzeżony przed nieproszonymi gośćmi. Dla siebie książę wybudował na Maćkowej Polanie pałacyk myśliwski, w którym (jako ośrodku rządowym) pod koniec 1938 gościł prezydent Ignacy Mościcki. Pod koniec XIX wieku książę Hohenlohe-Öhringen postawił drewniany katolicki kościółek św. Anny (mimo że sam był ewangelikiem). Zmarł w 1926 i został pochowany zgodnie ze swoją wolą na miejscowym cmentarzu. Majątek odziedziczył jego bratanek August, ale w 1936 sprzedał go państwu.

Jaworzyna Tatrzańska na mapie anektowanych przez Polskę w 1938 roku fragmentów Spiszu
Drewniany kościółek pw. św. Anny
Pałacyk łowiecki ks. Hohenlohe

W okresie międzywojennym miejscowość zasłynęła głównie jako teren sporu pomiędzy Polską a Czechosłowacją. Po utracie kontroli tych terenów przez Węgry w listopadzie 1918 do Jaworzyny wkroczyło polskie wojsko, a później polska administracja. W styczniu 1919 Jaworzynę zajęły wojska czechosłowackie i administracja tego państwa, a wobec braku porozumienia pomiędzy Warszawą a Pragą zdecydowano o przeprowadzeniu plebiscytu na Spiszu, zaś sporny teren obsadziły wojska francuskie. Ostatecznie do plebiscytu nie doszło (Polska poszła na ustępstwa, gdyż toczyła się wówczas wojna z bolszewikami), a Rada Ambasadorów zdecydowała, że większość Spiszu przypadnie Czechosłowacji. Polska próbowała jeszcze zmienić wynik decyzji odnośnie do Jaworzyny Tatrzańskiej i miejscowości Zdziar, ale Liga Narodów 12 III 1924 pozostawiła je w granicach Czechosłowacji[6]. Jaworzyna straciła na tym gospodarczo, gdyż tereny przyłączone do Polski i oddzielone granicą były powiązane z nią ekonomicznie.

W 1938, wykorzystując osłabienie Czechosłowacji, Polska wystosowała ultimatum, w którym przedstawiła swoje żądania terytorialne wobec autonomicznej Słowacji. Ostatecznie po okresie drobnych starć zbrojnych i rokowań w grudniu 1938 Jaworzynę wraz z okolicą przyłączono do Polski. 30 czerwca 1939 wieś weszła w skład gminy Bukowina Tatrzańska[7]. W 1939 Słowacja odzyskała wieś, powracając w tym rejonie do granicy sprzed 1938. Stan ten po II wojnie światowej nie uległ już zmianie i Jaworzyna znalazła się w granicach Czechosłowacji, a od 1993 - Słowacji.

Od 1947 do 1992 Jaworzyna wchodziła w skład gminy Zdziar (Ždiar). Obecnie częścią gminy Jaworzyna jest osiedle Podspady (Podspády).

Demografia[edytuj]

Według danych z dnia 31 grudnia 2016, wieś zamieszkiwało 213 osób, w tym 103 kobiety i 110 mężczyzn[3].

Narodowości według deklaracji przynależności narodowej (2001)[edytuj]

Narodowości według deklarowanego języka ojczystego[edytuj]

Wyznania religijne (2001)[edytuj]

źródło:[8]

Szlaki turystyczne[edytuj]

Szlak zielony – w Jaworzynie Tatrzańskiej zaczyna się zielony szlak, prowadzący Doliną Jaworową aż na Lodową Przełęcz. Czas przejścia: 5 h, ↓ 4 h

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Zoznam zvolených starostov a primátorov podľa obcí, miest a mestských častí (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky, 2014. [dostęp 2017-10-31].
  2. Registre obnovenej evidencie pozemkov (słow.). Úrad geodézie, kartografie a katastra SR, 2017-08-10. [dostęp 2017-10-31].
  3. a b Tatranská Javorina (ang.). W: City Population [on-line]. [dostęp 2017-10-31].
  4. KSNG - Zmiany wprowadzone na 72. posiedzeniu Komisji
  5. Statystyki ogólne miejscowości (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2012-01-05].
  6. Oświadczenie Rządowe z dnia 19 grudnia 1925 r. w sprawie uchwały Konferencji Ambasadorów z dnia 5 września 1924 r., dotyczącej Protokółu, podpisanego w Krakowie dnia 6 maja 1924 r. w związku z ustaleniem granicy polsko-czeskosłowackiej w okręgu Jaworzyny. (Dz. U. 1925 r. nr 133 poz. 952), Łukasz Lewkowicz Polsko-czechosłowackie konwencje turystyczne jako przykład współpracy transgranicznej s.127
  7. Dz.U. z 1939 r. Nr 57, poz. 375
  8. a b c Statystyki mieszkańców na podstawie spisu statystycznego z roku 2001 (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-09)].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]