Zdziar (Słowacja)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zdziar
Ilustracja
Herb
Herb
Państwo  Słowacja
Kraj preszowski
Powiat Poprad
Starosta Pavol Bekeš[1]
Powierzchnia 27,325[2] km²
Wysokość 895 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

1377[3]
50,39 os./km²
Nr kierunkowy 052
Kod pocztowy 059 55
Tablice rejestracyjne PP
Położenie na mapie kraju preszowskiego
Mapa lokalizacyjna kraju preszowskiego
Zdziar
Zdziar
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
Zdziar
Zdziar
Ziemia49°16′15″N 20°15′55″E/49,270833 20,265278
Strona internetowa
Zdziar z Tatrami Bielskimi w tle
Zdziar i Tatry Bielskie (widok z Wierchu Antoszowskiego)

Zdziar[4], także Ździar, Żdżar, Żar[5] (słow. Ždiar, węg. Zár, niem. Morgenröte[5]) – wieś (obec) u podnóża Tatr Bielskich i Magury Spiskiej na słowackim Spiszu.

Historia[edytuj]

Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z roku 1409[6]. Zdziar powstał w drodze kolonizacji wołoskiej w II połowie XVI wieku[7] i początkowo należał do majątku Horváthów-Palocsayów. Osadnicy przybyli tu przede wszystkim z terenów polskich (okolice Zakopanego). Stąd wśród lokalnych nazwisk pojawiają się zesłowacczone formy polskie. Lokalne budownictwo wykazuje duże wpływy podhalańskie, choć przeważa klasyczny spiski układ zagród ustawianych w czworoboki z podwórkiem w środku, do którego wjazd prowadzi przez ozdobne bramy. Większość starych domów kryta jest gontami. Kilka części wsi stanowi tzw. pamiątkę słowackiej kultury narodowej. Nadal żywy jest tu góralski folklor, działalność prowadzą zespoły regionalne. W centrum Zdziaru znajduje się kościół katolicki z 1831 roku i cmentarz. Większość mieszkańców tej oraz okolicznych miejscowości (Jaworzyna Tatrzańska, Osturnia, Frankowa) posługuje się w życiu codziennym polską gwarą spiską identyczną z mową używaną na polskim Spiszu – bardzo podobną do gwar sądeckich i podhalańskich. Gwary te należą do dialektu małopolskiego.

27 listopada 1938 r. w czasie zajmowania przez Wojsko Polskie spornych terenów ze Słowacją, pod Zdziarem doszło do wymiany ognia między 24 Pułkiem Ułanów a wojskiem czechosłowackim. W potyczce zginął mjr Stefan Rago.

Współczesność[edytuj]

Obecnie Zdziar stanowi najważniejszy ośrodek turystyczny Tatr Bielskich, słynący z dużej ilości wyciągów i pensjonatów. Dwa główne tereny zjazdowe Zdziaru to Dolina Bachledzka (Bachledova dolina) i Średnica (Strednica). Wyciągi na Średnicy od przejścia na Łysej Polanie dzieli jedynie 10 km. Grzbietami pobliskiej Magury Spiskiej i Doliną Mąkową (Monkova dolina) prowadzą trasy biegowe o łącznej długości 30 km.

Demografia[edytuj]

Według danych z dnia 31 grudnia 2010, wieś zamieszkiwały 1382 osoby, w tym 695 kobiet i 687 mężczyzn[8].

W 2001 roku rozkład populacji względem narodowości i przynależności etnicznej oraz religijnej wyglądał następująco[9]:

Szlaki turystyczne[edytuj]

Szlak zielony – zielony szlak od poczty w Zdziarze Doliną Mąkową na Ptasiowską Rówienkę w Dolinie Bielskiego Potoku i dalej na przełęcz Średnica.
  • Czas przejścia od poczty do Ptasiowskiej Rówienki: 45 min w obie strony
  • Czas przejścia od Ptasiowskiej Rówienki na Średnicę: 45 min w obie strony
Szlak czerwony – czerwony szlak spod poczty, przez Ptasiowską Rówienkę (łącznie ze szlakiem zielonym), Dolinę do Regli i Szeroką Przełęcz w Tatrach Bielskich na Przełęcz pod Kopą. Czas przejścia: 4 h, ↓ 3:30 h
Szlak czerwony – czerwony szlak spod poczty zboczami Filipskiego Wierchu i Magurki w Magurze Spiskiej do miejscowości Frankówka (Maľá Franková). Czas przejścia: 2 h, z powrotem 2:15 h
Szlak zielony – zielony szlak ze wschodniego krańca miejscowości Doliną Błaszczacką na Slodičovský vrch (Słodyczowski Wierch, 1167 m) w Magurze Spiskiej. Czas przejścia: 1 h, ↓ 30 min
Szlak żółty – żółty szlak Doliną Bachledzką przez Plašný vrch do miejscowości Frankówki. Czas przejścia: 2 h, z powrotem 2:20 h[10]

Przypisy

  1. Zoznam zvolených starostov a primátorov podľa obcí, miest a mestských častí (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky, 2014. [dostęp 2017-10-01].
  2. Registre obnovenej evidencie pozemkov (słow.). Úrad geodézie, kartografie a katastra SR, 2017-08-10. [dostęp 2017-10-01].
  3. Slovakia: Prešovský kraj (ang.). W: City Population [on-line]. [dostęp 2017-10-01].
  4. Polskie nazwy geograficzne świata. Część 1. Europa (bez Europy Wschodniej). [dostęp 14 października 2009].
  5. a b Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
  6. Statystyki ogólne miejscowości (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2012-01-05].
  7. Mikuláš Agalács "Chronologia tatrzańskich osad", "Tatry" nr 4 (46)/2013, podaje jako datę powstania I połowę XVI w.
  8. Dane statystyczne dotyczące liczby mieszkańców (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2012-01-05].
  9. Statystyki mieszkańców na podstawie spisu statystycznego z roku 2001 (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2012-01-05].
  10. Tomasz Nodzyński, Marta Cobel-Tokarska: Tatry Wysokie i Bielskie: polskie i słowackie. Warszawa: ExpressMap, 2007. ISBN 978-83-60120-88-0.

Linki zewnętrzne[edytuj]