Azotan amonu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Saletra amonowa)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Azotan amonu
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny NH
4
NO
3
Masa molowa 80,04 g/mol
Wygląd higroskopijny, biały lub prawie biały, krystaliczny proszek lub bezbarwne kryształy[1]
Identyfikacja
Numer CAS 6484-52-2
PubChem 22985
Podobne związki
Inne aniony chloran amonu
Inne kationy azotan sodu
Podobne związki azotyn amonu
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Azotan amonu (saletra amonowa), NH
4
NO
3
nieorganiczny związek chemiczny z grupy saletr, sól kwasu azotowego i amoniaku.

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

Powstaje w wyniku zobojętnienia kwasu azotowego amoniakiem:

HNO
3
+ NH
3
→ NH
4
NO
3

lub w reakcji kwasu azotowego z węglanem amonu:

2HNO
3
+ (NH
4
)
2
CO
3
→ 2NH
4
NO
3
+ H
2
O + CO
2

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Saletra amonowa jest bezbarwnym, krystalicznym ciałem stałym. Jest higroskopijna. Bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie (w temperaturze pokojowej 214 g w 100 g H
2
O
). Proces rozpuszczania się NH
4
NO
3
w wodzie jest dość silnie endotermicznyHo = 26 kJ/mol), dzięki czemu mieszanina saletry amonowej z lodem jest bardzo dobrą mieszaniną chłodzącą.

Azotan amonu ma właściwości utleniające.

Przy podgrzewaniu w temperaturze około 250 °C rozkłada się na podtlenek azotu i wodę[4]:

NH
4
NO
3
→ N
2
O↑ + 2H
2
O↑

Rozkład jest reakcją egzotermiczną co może doprowadzić do celowego lub przypadkowego wybuchu. Zanieczyszczenie niektórymi substancjami obniża temperaturę rozkładu i zwiększa energię wybuchu, co może być przyczyną przypadkowego wybuchu i jest wykorzystywane do tworzenia materiałów wybuchowych[4].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Materiał wybuchowy[edytuj | edytuj kod]

Azotan amonu jest składnikiem wielu materiałów wybuchowych, np.: ANFO, ANNM, amonale, amonity, Dynamon K, sznajderyt. Wybuchowość saletry amonowej była przyczyną wielu katastrof, na przykład:

Azotan amonu został również wykorzystany w zamachu na World Trade Center 26 lutego 1993 – pod północną wieżą World Trade Center eksplodowała zaparkowana w podziemnym garażu ciężarówka wypełniona ok. 700 kg tego związku. W wyniku zamachu zginęło 6 osób, a ponad tysiąc zostało rannych.

Nawóz mineralny[edytuj | edytuj kod]

Pulannawóz azotowy zawierający 34% N w postaci azotanu amonu. Produkowany jest przez Grupę Azoty Zakłady Azotowe „Puławy”

Saletra amonowa jest używana jako nawóz oraz jako składnik mieszanek nawozów mineralnych. W czystej postaci jest jednym z najpopularniejszych jednoskładnikowych nawozów mineralnych; charakteryzuje się największą zawartością azotu w grupie nawozów saletrzano-amonowych (34%). Zawiera dwie formy azotu: azotanową i amonową. Przez dobrą rozpuszczalność w wodzie i higroskopijność bardzo szybko przenika do gleby. Nawóz uniwersalny, stosowany do wszystkich roślin i rodzajów gleb, przedsiewnie i pogłównie[6]. Do azotanu amonu dodaje się środki zapobiegające zbrylaniu się i zmniejszające higroskopijność – węglan wapnia lub węglan magnezu – a także związki zawierające mikroelementy. Azotan amonu jest także składnikiem nawozów wieloskładnikowych. Nawozy oparte o saletrę amonową produkowane w Polsce przez Zakłady Azotowe „Kędzierzyn” (np.: ZAKsan, Salmag – również z siarką i borem), Zakłady Azotowe „Puławy” (Pulan[7] i nawóz płynny RSM – roztwór azotanu amonu i mocznika) oraz Azoty Tarnów (Saletrosan[8]).

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Najwięksi na świecie producenci saletry amonowej
Kraj Udział
w produkcji światowej[9]
Największe przedsiębiorstwo
w kraju
Moc produkcyjna
przedsiębiorstwa
Rosja 19,9% UralChem 2,5 mln t/rok[10][11]
Stany Zjednoczone 15,8% CF Industries 1,1 mln t/rok[12]
Chiny 12,1% San Corporation 1,2 mln t/rok[13]
Polska 5,6% Grupa Azoty Zakłady Azotowe „Puławy” 1,1 mln t/rok[14]
Ukraina 5,5% Stirol 0,4 mln t/rok[15]

Transport i magazynowanie[edytuj | edytuj kod]

Roztwory azotanu amonu produkowane w polskich przedsiębiorstwach chemicznych transportuje się w postaci ciekłej jako gorący stężony roztwór. Do tego celu wykorzystywane są cysterny ze zbiornikami produkowanymi na bazie stali kwasoodpornej, zaopatrzonymi dodatkowo w elementy grzewcze podtrzymujące temperaturę roztworu.

Podobnie jak w przypadku transportu, również magazynowanie wymaga stosowania właściwych środków bezpieczeństwa. Azotan amonu można przechowywać w temperaturze wyższej od temperatury krystalizacji i jednocześnie niższej od temperatury wrzenia[16].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Farmakopea Polska X, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276, ISBN 978-83-63724-47-4.
  2. a b c d e f Azotan amonu (nr 256064) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) na obszar Polski. [dostęp 2020-11-24]. (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
  3. Azotan amonu (nr 256064) (ang.) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) na obszar Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2011-06-21]. (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
  4. a b Daniel Buczkowski, Saletra amonowa – zagrożenie przypadkowym wybuchem i atakiem terrorystycznym, „Chemik” (66, 2012/3), 2012, s. 227 - 234.
  5. Explosion in a nitrogenous fertiliser plant. 21 September 1921. Oppau – [Rhénanie] Germany, French Ministry of Environment, 2008 [dostęp 2019-09-10] (ang.).
  6. Pulan. Grupa Azoty Puławy. [dostęp 2017-02-06].
  7. Pulan.
  8. Saletrosan
  9. Ammonium Nitrate (AN): 2014 World Market Outlook and Forecast up to 2018 (ang.). [dostęp 2013-11-05].
  10. Puls Biznesu: Rosyjski producent nawozów mineralnych zwiększył produkcję. [dostęp 2013-11-12].
  11. uralchem.ru: Annual Report 2012 (ang.). s. 2, 8. [dostęp 2013-11-12].
  12. phx.corporate-ir.net: Annual Reports (ang.). [dostęp 2013-11-14].
  13. sinooan.com: Ammonium Nitrate (ang.). [dostęp 2013-11-13].
  14. pulawy.com: Raport Środowiskowy 2012. [dostęp 2013-11-13].
  15. stirol.net: Висновок щодо операційної та фінансової діяльності емітента (ukr.). [dostęp 2013-11-14].
  16. Roztwór azotanu amonu – techniczny. [dostęp 2020-08-06].