Stanisław Wachowiak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stanisław Wachowiak
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 7 maja 1890
Smolice, Królestwo Prus, Cesarstwo Niemieckie
Data i miejsce śmierci 4 marca 1972
São Paulo, Brazylia
poseł na Sejm I kadencji (II RP)
Okres od 5 listopada 1922
do 16 maja 1924
Przynależność polityczna Narodowa Partia Robotnicza
wojewoda pomorski
Okres od 16 maja 1924
do 12 października 1926
Poprzednik Jan Brejski
Następca Kazimierz Młodzianowski
Odznaczenia
Wstęga Wielka Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Wielki Krzyż Orderu Leopolda II (Belgia) Komandor Orderu Świętego Grzegorza Wielkiego Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)

Stanisław Wachowiak (ur. 7 maja 1890 w Smolicach, zm. 4 marca 1972 w São Paulo) – polski ekonomista i polityk, działacz gospodarczy, poseł na Sejm Ustawodawczy i Sejm I kadencji II Rzeczypospolitej (1920–1924), podsekretarz stanu w Ministerstwie byłej Dzielnicy Pruskiej (1920–1922), wojewoda pomorski (1924–1926), organizator Powszechnej Wystawy Krajowej w Poznaniu (1929).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Tablica pamiątkowa w Smolicach (kościół)
Tablica pamiątkowa w Inowrocławiu

Urodził się w rodzinie robotnika rolnego, miał dziewięcioro rodzeństwa. W 1897 rodzina emigrowała zarobkowo do Westfalii, gdzie ojciec pracował jako górnik. Dzięki wsparciu finansowemu proboszcza parafii w Smolicach ks. Wawrzyńca Nowakowskiego Stanisław ukończył w 1911 gimnazjum w Recklinghausen. Rozpoczął studia ekonomiczne na Uniwersytecie Berlińskim, skąd przeniósł się na uniwersytet do Strasburga (wówczas niemiecka Alzacja). W 1913 został wydalony z uczelni wraz z dwoma kolegami za używanie języka polskiego w rozmowie w miejscach publicznych. Studia ukończył na Uniwersytecie Ludwika i Maksymiliana w Monachium, uzyskując w lutym 1915 doktorat summa cum laude na seminarium profesora Lujo von Brentano, którego był asystentem. Opublikował pracę Die Polen in Rheinland-Westfalen („Polacy w Nadrenii-Westfalii”).

Nie przyjmując oferty pracy w bawarskim ministerstwie finansów, powrócił w Poznańskie. Za rekomendacją ks. Stanisława Adamskiego rozpoczął pracę w banku spółdzielczym w Kościanie, w 1916 został dyrektorem Banku Ludowego w Inowrocławiu. Po klęsce państw centralnych w I wojnie światowej, rewolucji w Niemczech i zawieszeniu broni z Ententą był członkiem polskiej Rady Ludowej w Inowrocławiu i pierwszym polskim przewodniczącym Rady Miejskiej Inowrocławia (1919–1920). W czasie powstania wielkopolskiego przejął 5 stycznia 1919 władzę w mieście w imieniu Naczelnej Rady Ludowej i doprowadził do ewakuacji niemieckiego garnizonu Inowrocławia.

W 1920 został wybrany na posła na Sejm Ustawodawczy z okręgu Lubawa (nowo utworzone województwo pomorskie) z listy Narodowego Stronnictwa Robotników. Od 15 października 1920 do 29 kwietnia 1922 był podsekretarzem stanu w Ministerstwie byłej Dzielnicy Pruskiej. Krytyczny wobec Narodowej Demokracji, współpracował harmonijnie z Naczelnikiem Państwa (Piłsudskim).

W wyborach parlamentarnych 1922 ponownie wybrany na posła z okręgu nr 36 (Szamotuły) z listy Narodowej Partii Robotniczej. Od 1923 był prezesem klubu poselskiego NPR, w latach 1920–1924 członkiem Rady Naczelnej tej partii. Z mandatu poselskiego i stanowisk partyjnych zrezygnował po powołaniu go na funkcję wojewody pomorskiego (1924–1926). Wspierał budowę portu w Gdyni i samego miasta. W 1926 podpisał dekret erekcyjny miasta. W latach 1926–1929 był dyrektorem Powszechnej Wystawy Krajowej w Poznaniu, a w latach 1931–1939 dyrektorem Związku Kopalń Górnośląskich „Robur” w Katowicach.

W czasie okupacji niemieckiej był wiceprezesem Rady Głównej Opiekuńczej w Generalnym Gubernatorstwie, pracując w Warszawie. W 1946, zagrożony aresztowaniem przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, wyjechał z Polski i przebywał odtąd na uchodźstwie w Wielkiej Brytanii oraz Irlandii, a od 1952 w Brazylii.

W Gdyni w dzielnicy Wzgórze Św. Maksymiliana istnieje ulica Wojewody Stanisława Wachowiaka (wcześniej ulica ta nosiła nazwę Ludwika Waryńskiego).

Ordery, odznaczenia i odznaki[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. M.P. z 1929 r. nr 233, poz. 534
  2. Odznaczenia dla organizatorów P. W. K.. „Gazeta Lwowska”, s. 2, nr 226, 2 października 1929. 
  3. Tadeusz Jeziorowski: Belgijski Order Leopolda II... [w:] Nikodem Pajzderski, Muzealnik – konserwator – historyk sztuki, Poznań: 2014, s. 277

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]