Przejdź do zawartości

Szanghajska Organizacja Współpracy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Szanghajska Organizacja Współpracy
上海合作组织
Шанхайская организация сотрудничества
Mapa
     członkowie     obserwatorzy

     partnerzy     terytoria sporne

Język roboczy

chiński, rosyjski[1]

Siedziba

Pekin

Członkowie

10

Obserwatorzy:

Partnerzy w dialogu:

Sekretarz generalny

Nurłan Jermekbajew

Utworzenie

15 czerwca 2001

Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Szanghajska Organizacja Współpracy (SzOW; chiń. 上海合作组织, ros. Шанхайская организация сотрудничества) – regionalna organizacja polityczna, ekonomiczna i bezpieczeństwa składająca się z dziesięciu państw członkowskich[2]. Została założona 15 czerwca 2001 roku przez Chiny, Kazachstan, Kirgistan, Rosję, Tadżykistan i Uzbekistan[3].

SzOW jest największą regionalną organizacją na świecie pod względem zasięgu geograficznego i populacji, obejmując około 24% całkowitej powierzchni świata i 42% światowej populacji[4]. W 2021 łączny PKB organizacji stanowi ponad 20% światowego PKB nominalnego i ponad 30% według parytetu siły nabywczej[3].

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Początki (1996-2001)

[edytuj | edytuj kod]

Organizacja wywodzi się z „Szanghajskiej Piątki”, utworzonej 26 kwietnia 1996 roku, gdy przywódcy Chin, Kazachstanu, Kirgistanu, Rosji i Tadżykistanu podpisali w Szanghaju Traktat o Pogłębianiu Zaufania Wojskowego w Regionach Przygranicznych[5]. 24 kwietnia 1997 roku te same państwa podpisały w Moskwie Traktat o Wzajemnej Redukcji Sił Zbrojnych w Regionach Przygranicznych[5].

Utworzenie SzOW (2001)

[edytuj | edytuj kod]

15 czerwca 2001 roku w Szanghaju sześciu przywódców państw podpisało Deklarację Szanghajskiej Organizacji Współpracy, przyjmując Uzbekistan jako szóstego członka założyciela[6]. W czerwcu 2002 roku w Petersburgu przywódcy podpisali Kartę SzOW, która weszła w życie 19 września 2003 roku[5].

Rozszerzenie członkostwa

[edytuj | edytuj kod]

W 2017 roku Indie i Pakistan dołączyły jako pełni członkowie[7]. Iran uzyskał pełne członkostwo w lipcu 2023 roku[8], a Białoruś dołączyła w lipcu 2024 roku jako dziesiąty członek[9].

Struktura organizacyjna

[edytuj | edytuj kod]

Główne osiągnięcia i ograniczenia

[edytuj | edytuj kod]

Według Europejskiej Służby Badawczej Parlamentu Europejskiego, głównym osiągnięciem SzOW jest zaoferowanie członkom forum współpracy w celu równoważenia sprzecznych interesów i łagodzenia napięć dwustronnych[1]. Jednak słabości instytucjonalne, brak wspólnych funduszy finansowych i sprzeczne interesy narodowe uniemożliwiły osiągnięcie wyższego poziomu współpracy regionalnej[1].

Organy stałe

[edytuj | edytuj kod]

Rada Głów Państw

[edytuj | edytuj kod]
Szczyt przywódców państw członkowskich SzOW w Tiencin, 1 września 2025

Rada Głów Państw jest najwyższym organem decyzyjnym SzOW, spotykającym się raz w roku[10]. Szczyty odbywają się w różnych miejscach według alfabetycznej kolejności nazw państw w języku rosyjskim[11]. Karta organizacji zakazuje podnoszenia kwestii dwustronnych podczas obrad[12].

Sekretariat

[edytuj | edytuj kod]

Sekretariat z siedzibą w Pekinie jest głównym organem wykonawczym organizacji[11]. Sekretarz Generalny wybierany jest na trzyletnią kadencję. Od 1 stycznia 2025 roku funkcję tę pełni Nurlan Yermekbayev z Kazachstanu[11].

Regionalna Struktura Antyterrorystyczna (RATS)

[edytuj | edytuj kod]

RATS(inne języki) z siedzibą w Taszkentcie służy współpracy państw członkowskich przeciwko terroryzmowi, separatyzmowi i ekstremizmowi[13]. W latach 2011-2015 RATS udaremniła 20 planowanych ataków terrorystycznych, aresztowała 2700 członków grup ekstremistycznych i odzyskała 52 tony materiałów wybuchowych[14].

Obszary współpracy

[edytuj | edytuj kod]

Bezpieczeństwo

[edytuj | edytuj kod]

SzOW koncentruje się na zwalczaniu tzw. trzech diabłów(inne języki): terroryzmu, separatyzmu i ekstremizmu[13][6]. Organizacja prowadziła regularne ćwiczenia wojskowe „Peace Mission” z udziałem wszystkich członków[6]. SzOW odpowiadała za 14% skonfiskowanych narkotyków na świecie w latach 2012-2017[14].

Współpraca gospodarcza

[edytuj | edytuj kod]

Podczas szczytu 2025 w Tiencinie państwa członkowskie zgodziły się na utworzenie banku rozwoju SzOW w celu zmniejszenia zależności od dolara amerykańskiego[15][16]. Xi Jinping zobowiązał się do przekazania 1,4 mld USD w pożyczkach dla członków organizacji w ciągu trzech lat[16].

Sztuczna inteligencja

[edytuj | edytuj kod]

Na szczycie 2025 zadeklarowano współpracę w dziedzinie sztucznej inteligencji, podkreślając „równe prawa wszystkich krajów do rozwoju i wykorzystywania sztucznej inteligencji”[16]. Chiny zbudują centrum współpracy AI dla krajów SzOW[2].

Znaczenie geopolityczne

[edytuj | edytuj kod]

Alternatywa dla porządku zachodniego

[edytuj | edytuj kod]

SzOW jest postrzegana jako alternatywna struktura władzy dla instytucji międzynarodowych kierowanych przez Stany Zjednoczone[17]. Organizacja jest kluczową instytucją w chińskim i rosyjskim dążeniu do wielobiegunowego świata[3][18].

Reakcja Zachodu

[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 2023 roku ONZ zatwierdziła rezolucję o współpracy z SzOW wynikiem 80 głosów za, 2 przeciw (USA i Izrael) przy 47 wstrzymujących się[19]. Chociaż Europejska Rada Spraw Zagranicznych określiła podkreśliła narrację SzOW jako „sojuszu anty-NATO” w 2022 roku[20], niespójności między członkami uniemożliwiają jej stanie się skutecznym sojuszem geopolitycznym[21].

Szczyt 2025 w Tiencin

[edytuj | edytuj kod]

25. szczyt SzOW w Tiencinie (31 sierpnia - 1 września 2025) był największym dotychczas, z udziałem 26 przywódców krajów Europy, Azji i Afryki[15]. Premier Indii Narendra Modi i prezydent Chin Xi Jinping odbyli pierwsze spotkanie na chińskiej ziemi od siedmiu lat, zobowiązując się do wzmocnienia współpracy[16]. Wydarzenie zostało postrzegane jako prezentacja ambicji Pekinu do stworzenia nowego globalnego porządku stanowiącego wyzwanie dla USA[16][22].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 3 European Parliamentary Research Service, The Shanghai Cooperation Organisation [online], European Parliament, czerwiec 2015 [dostęp 2025-09-03] (ang.).
  2. 1 2 Reuters, China's Xi, Russia's Putin share vision for new global order at security forum [online], 1 września 2025 [dostęp 2025-09-03] (ang.).
  3. 1 2 3 Shanghai Cooperation Organization (SCO), „Britannica”, 6 czerwca 2024 [dostęp 2025-09-03] (ang.).
  4. ↑ The evolution of the Shanghai Cooperation Organisation, „Strategic Comments”, 24 (5), 2018, vii–ix, DOI: 10.1080/13567888.2018.1495424 [dostęp 2025-09-03].
  5. 1 2 3 Shanghai Cooperation Organization (SCO) [online], GlobalSecurity.org [dostęp 2025-09-03] (ang.).
  6. 1 2 3 Richard Weitz, Sino-Russian Interactions Regarding the Shanghai Cooperation Organization [online], Hudson Institute [dostęp 2025-09-03] (ang.).
  7. ↑ Geopolitical Implications of India’s and Pakistan’s Accession to the Shanghai Cooperation Organization [online] [dostęp 2025-09-03] (ang.).
  8. ↑ Iran Joins SCO, the China-Founded Regional Security Grouping, „Bloomberg.com” [dostęp 2025-09-03] [zarchiwizowane z adresu 2023-07-04] (ang.).
  9. ↑ Business Times, China and Russia Lead Efforts to Expand Influence with Belarus' Addition to SCO [online], Business Times, 3 lipca 2024 [dostęp 2025-09-03] (ang.).
  10. ↑ Suhasini Haidar, India to host SCO Heads of Government meet; Modi, Imran to skip, „The Hindu”, 28 listopada 2020, ISSN 0971-751X [dostęp 2025-09-03] (ang.).
  11. 1 2 3 SHANGHAI COOPERATION ORGANIZATION [online], Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Armenia [dostęp 2025-09-03] (ang.).
  12. ↑ Shanghai Cooperation Organisation (SCO) [online], Civils360, 18 lutego 2025 [dostęp 2025-09-03] (ang.).
  13. 1 2 The Shanghai Cooperation Organisation and Counter-Terrorism Cooperation [online], Stockholm: Institute for Security and Development Policy.
  14. 1 2 United Nations, The Role of the Shanghai Cooperation Organization in Counteracting Threats to Peace and Security [online], United Nations [dostęp 2025-09-03] (ang.).
  15. 1 2 SCO summit 2025: showcase of how far bloc has come in nearly a quarter century [online], South China Morning Post, 2 września 2025 [dostęp 2025-09-03] (ang.).
  16. 1 2 3 4 5 CNBC, SCO summit 2025: Key takeaways from Beijing's push to reshape global order [online], 2 września 2025 [dostęp 2025-09-03] (ang.).
  17. ↑ Al Jazeera, China, Russia pledge new global order at Shanghai Cooperation summit [online], 2 września 2025 [dostęp 2025-09-03] (ang.).
  18. ↑ The Future Development of the Shanghai Cooperation Organisation [online], www.pism.pl [dostęp 2025-09-03].
  19. ↑ General Assembly Adopts 5 Resolutions, 3 Decisions, including Text Urging States to Consider Need for Woman Secretary-General | Meetings Coverage and Press Releases [online], press.un.org [dostęp 2025-09-03].
  20. ↑ Aslı Aydıntaşbaş, Marie Dumoulin, Ellie Geranmayeh, Janka Oertel, Rogue NATO: The new face of the Shanghai Cooperation Organisation [online], ECFR, 16 września 2022 [dostęp 2025-09-03] (ang.).
  21. ↑ Vali Kaleji, The Shanghai Cooperation Organization Is No ‘New Warsaw’ or ‘Eastern NATO’ [online], The National Interest [dostęp 2025-09-03] (ang.).
  22. ↑ Al Jazeera, China, Russia pledge new global order at Shanghai Cooperation summit [online], Al Jazeera [dostęp 2025-09-03] (ang.).
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Szanghajska_Organizacja_Współpracy&oldid=80611509”