Teksańska masakra piłą mechaniczną (film 1974)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Teksańska masakra piłą mechaniczną
The Texas Chain Saw Massacre
Gatunek horror
Data premiery 1 października 1974
Kraj produkcji  Stany Zjednoczone
Język angielski
Czas trwania 83 minuty
Reżyseria Tobe Hooper
Scenariusz Kim Henkel
oraz Tobe Hooper
Główne role Marilyn Burns,
Gunnar Hansen,
Teri McMinn,
Allen Danziger,
Paul A. Partain
oraz Edwin Neal
Muzyka Wayne Bell
oraz Tobe Hooper
Zdjęcia Daniel Pearl
Scenografia Robert A. Burns
Montaż Larry Carroll
oraz Sallye Richardson
Produkcja Kim Henkel,
Tobe Hooper,
Jay Parsley,
Lou Peraino
oraz Richard Saenz
Wytwórnia Vortex
Dystrybucja Bryanston Distributing
Budżet 83 532 USD

Teksańska masakra piłą mechaniczną (oryg. The Texas Chain Saw Massacre) – amerykański horror filmowy z 1974 roku w reżyserii Tobe’a Hoopera, znany jako jeden z pierwszych oficjalnych slasherów. Przyniósł sławę reżyserowi i otworzył mu drogę do kariery w Hollywood. Na przestrzeni lat uzyskał status filmu kultowego, a przez filmoznawców zaliczany jest do grona najlepszych horrorów w dziejach kinematografii. Magazyn Entertainment Weekly umieścił go na pozycji szóstej zestawienia „Pięćdziesięciu najbardziej kultowych filmów”.

Doczekał się trzech sequeli oraz remake’a i prequela, odpowiednio w latach: 1986, 1990, 1994, 2003, 2006. W 2013 wydano kolejną kontynuację, Piłę mechaniczną 3D, którą reżyser okrzyknął jako pierwszy właściwy sequel horroru Hoopera.

Obraz opowiada o losach diabolicznej rodziny mieszkającej na peryferiach stanu Teksas. Spośród nich wyróżnia się Leatherface, noszący na twarzy maskę z ludzkiej skóry i mordujący ludzi głównie za pomocą tytułowej piły mechanicznej.

Fabuła[edytuj]

Piątka nastolatków – inwalida Franklin Hardesty (Paul A. Partain), jego siostra Sally (Marilyn Burns), ponętna Pam (Teri McMinn), jej chłopak Kirk (William Vail) i chłopak Sally Jerry (Allen Danziger) – wybiera się do Teksasu, by odwiedzić grób dziadka Hardestych i następnie spędzić wakacje w domu należącym do rodziny Sally i Franklina. Podczas dłużącej się podróży zabierają ze sobą dziwacznego autostopowicza, który w ich vanie rani najpierw siebie, a następnie Franklina brzytwą. Mężczyzna zostaje wyrzucony z pojazdu.

Po dotarciu na miejsce, grupa rozdziela się i wybiera się na zwiedzanie okolicy. Pam i Kirk szukają jeziora, w którym chcą popływać. Po drodze trafiają na odludny dom, do którego Kirk wchodzi, by pożyczyć od właścicieli potrzebną benzynę, pozostawiając swoją dziewczynę przed posesją. Gdy jego powrót się przedłuża, do domu wchodzi też Pam. W poszukiwaniu chłopaka, natrafia na pomieszczenie, w którym znajduje różne przedmioty wykonane z ludzkich kości. Uciekając, zostaje złapana przez postawnego mężczyznę o pseudonimie Leatherface (Gunnar Hansen), który zaciąga ją do swojego rzeźniczego pomieszczenia, gdzie Pam dostrzega zwłoki Kirka. Leatherface wiesza Pam na rzeźniczym haku i powraca do obrabianego przez siebie ciała Kirka. Tymczasem, po powrocie do vana, Sally i Franklin zaczynają martwić się o swoich przyjaciół. Jerry zostaje wysłany na ich poszukiwania i trafia do tego samego domu, co oni. W chłodziarce znajduje ciało Pam, które nagle powraca do życia. Na miejscu zjawia się Leatherface, zabija Jerry’ego uderzeniem młota i wpycha Pam z powrotem do chłodziarki.

Gdy nadciąga wieczór, Sally i Franklin wybierają się na poszukiwania niepowracających przyjaciół. W lesie zaskakuje ich Leatherface, który płata ciało Franklina piłą mechaniczną. Sally ucieka, krzycząc, a Leatherface rusza w pogoń za nią. Dziewczyna odnajduje drogę na stację benzynową, którą wcześniej odwiedziła wraz z grupą. Właściciel stacji Drayton Sawyer (Jim Siedow) próbuje uspokoić Sally. Sally ulega mężczyźnie, lecz szybko orientuje się, że jest on powiązany ze ścigającym ją psychopatą i autostopowiczem, który zaatakował Franklina. Sally budzi się przywiązana do krzesła, posadzona przy stole, podczas kolacji organizowanej w rzeźniczym domu przez autostopowicza, Leatherface'a i ich brata Draytona, którzy wraz ze swoim niemal zmumifikowanym dziadkiem (John Dugan) zastraszają ją i grożą jej. Sally cudem uwalnia się z knebli i wybiega z domu, wyskakując przez okno. Leatherface i autostopowicz gonią ją, a drugi z psychopatów dźga ją podczas pościgu brzytwą. Gdy grupa pojawia się nagle na drodze, kierowca ciągnika siodłowego przejeżdża autostopowicza. Zatrzymuje się w obawie o ofiarę, lecz zostaje zaatakowany przez Leatherface'a, który następnie goni jego i Sally. Kierowca tira rzuca w Leatherface'a narzędziem w głowę, przez co morderca traci przytomność. Szybko ją odzyskuje, gdy potwornie rani sobie nogę piłą. Sprawca wypadku ucieka, a Sally zatrzymuje kierowcę pick-upa i wsiada do jego samochodu w ostatniej chwili przed atakiem Leatherface'a. Sally, w skrajnej histerii, cieszy się z udanej ucieczki, pozostawiając sfrustrowanego Leatherface'a, ze wściekłością i goryczą porażki wymachującego w powietrzu piłą mechaniczną...

Produkcja[edytuj]

Koncepcja filmu zrodziła się na początku lat siedemdziesiątych, kiedy Tobe Hooper pracował jako asystent reżyserski na University of Texas at Austin oraz jako kamerzysta filmów dokumentalnych. Mężczyzna obmyślił wówczas fragmentaryczną historię, której kluczowymi elementami byłyby izolacja, ciemność i wędrówka po lasach. Za źródło inspiracji podał działalność seryjnego mordercy Eda Geina[1].

Wydanie[edytuj]

Jeszcze w fazie postprodukcji występowały problemy z wydaniem filmu do dystrybucji ze względu na jego bestialską brutalność. Ostatecznie 28 sierpnia 1974 roku wytwórnia Bryanston Distributing Company wyraziła zgodę na jego promocję[2]. Tobe Hooper ubiegał się dla swojego filmu o kategorię PG-13 (z ang. parents strongly cautioned; według amerykańskiego systemu przyznawania filmom kategorii wiekowych, dozwolony od lat trzynastu), jednak ostatecznie stowarzyszenie MPAA przyznało mu oznaczenie R (restricted; osoby poniżej siedemnastego roku życia mogą oglądać film jedynie z rodzicem lub pełnoletnim opiekunem). Amerykańska kategoria R okazała się ulgowa, gdy liczne kraje zakazały dystrybucji filmu na swoich terenach, a inne opóźniły jego premierę do kilku, kilkunastu lub nawet kilkudziesięciu lat. Powstawały także wersje ocenzurowane, przy czym poddawane były mocnym obróbkom montażowym.

Wydania filmu pierwotnie zabroniono w następujących krajach:

  • Niemcy (dystrybucji filmu zakazano w 1985 roku, po latach wydano go w wersji ocenzurowanej, dozwolonej od lat osiemnastu)
  • Finlandia (dystrybucji filmu zakazano w 1984 roku; wydano go w 1996 roku w kategorii K-18)
  • Wielka Brytania (dystrybucji filmu zakazano w 1974 roku; wersję nieocenzurowaną wydano dopiero w 1999 roku)
  • Brazylia (pierwotnie zakazano dystrybucji filmu, lecz wydano go w 1998 roku jako film dozwolony od osiemnastego roku życia)
  • Australia (oryginalnie zakazano dystrybucji filmu, następnie przyznano mu kategorię R)
  • Chile (pierwotnie film mogły oglądać osoby powyżej osiemnastego roku życia, lecz w 1978 roku zabroniono jego dystrybucji)
  • Islandia (dystrybucja filmu była zakazana w latach 1985-1999, następnie wydano go w kategorii -16)
  • Irlandia (pierwotnie zakazano dystrybucji filmu, lecz po latach wydano go jako film dozwolony od osiemnastego roku życia)
  • Norwegia (zabroniono dystrybucji wideofonicznej filmu; wersję nieocenzurowaną wydano dopiero w 1997 roku)
  • Szwecja (dystrybucja filmu nadal jest zakazana)
  • Singapur (dystrybucja filmu nadal jest zakazana)

Od momentu premiery, film wydano na kasetach VHS, LaserDiscu oraz dyskach CED, UMD, DVD i Blu-ray. Próba wydania filmu na kasetach wideo w Wielkiej Brytanii skończyła się fiaskiem, a Teksańska masakra piłą mechaniczną trafiła na tzw. listę „video nasties” – zestawienie filmów o brutalnej treści, przesyconych krwawymi scenami lub kontrowersyjnymi wątkami religijnymi.

26 października 2009 roku film został wydany na DVD w Polsce, nakładem Epelpolu.

Spuścizna[edytuj]

Wpływom Teksańskiej masakry piłą mechaniczną, okrzykniętej jednym z najlepszych i najbardziej wpływowych filmów grozy w historii światowej kinematografii[3][4], uległy twory licznych reżyserów horrorów. Ridley Scott kredytował film jako źródło inspiracji dla swojego klasyka Obcy – ósmy pasażer Nostromo (1979)[5]. Śladem Tobe'go Hoopera poszli także scenarzyści niezależnego filmu Halloween (1978), Debra Hill i John Carpenter. Halloween również nie epatował widzów krwawymi scenami i bluzgającym językiem, a na przestrzeni lat uzyskał status filmu kultowego. „Nie chcieliśmy, by film był brutalny. Chcieliśmy, by był jak pajac na sprężynie, wyskakujący z pudełka po jego otwarciu” – wyznała Hill. Halloween znalazł się wśród dwudziestu pięciu najlepszych filmowych horrorów według tygodnika Time. Według Rebecki Ascher-Walsh film zainspirował popularne serie horrorów: trylogię Martwe zło Sama Raimiego, cykl Halloween oraz Blair Witch Project i jego sequel: Księgę Cieni: Blair Witch 2. Również Dom tysiąca trupów (2003) Roba Zombie powstał z fascynacji reżysera projektem Hoopera.

Teksańska masakra piłą mechaniczną zainspirowała nie tylko filmowców. Punkrockowy zespół The Ramones złożył filmowi hołd w swoim utworze pt. Chain Saw, znajdującym się na albumie Ramones, wydanym 23 kwietnia 1976 roku. Zmarły w 2001 roku członek zespołu, wokalista Joey Ramone, słowa do piosenki napisał po obejrzeniu filmu. Postać Leatherface'a zainspirowała także gitarzystę Bucketheada, który wykorzystał fragmenty dialogów z filmu w utworach z płyty Giant Robot (NTT Records, 1996), a kilka kompozycji to jego autorska wizja muzycznej ilustracji do scen z filmu.

Redaktorzy witryny filmyfantastyczne.pl wymienili projekt w notowaniu stu najlepszych horrorów, jakie kiedykolwiek powstały, przypisując mu pozycję siódmą[6].

Sequele, remake i prequel[edytuj]

Sukces filmu Hoopera przyczynił się do powstania długiej serii filmowej. Filmy z właściwej serii powstały w latach 1986−1994; były to trzy sequele powiązane kolejnymi postaciami członków rodziny Sawyer. Teksańska masakra piłą mechaniczną 2 (1986) i Teksańska masakra piłą mechaniczną 3 (1990) były czarnymi komediami z elementami gore. Wydana w 1994 roku Następne pokolenie bezpośrednio kontynuowała wątek przedstawiony w filmie oryginalnym i zawierała znikome tylko ilości czarnego humoru. W 2003 roku, kiedy moda na odświeżanie starszych datą horrorów rosła, Marcus Nispel odnowił konwencję serii i wyreżyserował remake filmu Hoopera, który przysporzył serii nowych fanów. Film odniósł spory sukces komercyjny i przyczynił się do realizacji prequela remake'u o podtytule Początek (2006). W Hollywood spekulowano krótko na temat realizacji kolejnej części filmu – kontynuacji prequela, jednak z planów zrezygnowano. W 2013 premierę miała Piła mechaniczna 3D, którą reklamowano jako pierwszy prawdziwy sequel Teksańskiej masakry piłą mechaniczną.

Nagrody i wyróżnienia[edytuj]

Obsada[edytuj]

Postać Aktor
Sally Hardesty Marilyn Burns
• Franklin Hardesty • Paul A. Partain
• Jerry • Allen Danziger
• Pam Teri McMinn (w czołówce jako Teri Mcminn)
• Kirk • William Vail
Leatherface Gunnar Hansen
• Autostopowicz • Edwin Neal
• Dziadek • John Dugan
• stary człowiek • Jim Siedow
• kierowca ciężarówki do przewozu bydła • Ed Guinn
• narrator John Larroquette

Fakty[edytuj]

  • Film jest błędnie interpretowany jako historia oparta na autentycznych wydarzeniach – Hoopera zainspirowała jedynie historia teksańskiego seryjnego mordercy, Eda Geina.
  • Film zajął pierwsze miejsca w plebiscytach magazynów Total Film i Giant na najlepsze horrory w historii kina.
  • Reżyser pozwolił Gunnarowi Hansenowi rozwinąć postać, którą kreował tak, jak będzie mu odpowiadało. Hansen wymyślił, że morderca będzie opóźniony umysłowo i nigdy nie nauczył się płynnie mówić. W tym celu aktor kilkakrotnie odwiedził szkołę dla upośledzonych umysłowo.
  • Tobe Hooper twierdzi, że pomysł na film przyszedł mu w momencie, kiedy stał w zatłoczonym sklepie z narzędziami[7].
  • Główna bohaterka filmu, Sally Hardesty, zostaje ukazana w czwartej części seriiNastępnym pokoleniu: Marilyn Burns występuje w roli cameo jako pacjentka szpitala, wieziona na wózku do transportu chorych.

Bibliografia[edytuj]

  • Bowen, John W. (listopad/grudzień 2004 r.). „Return Of The Power Tool Killer”. Rue Morgue Magazine (Toronto, Ontario, Kanada: Marrs Media, Inc.) (42): 16–22. ​ISBN 71486-02372​. ISSN 1481-1103.
  • Dika, Vera (2003). Recycled Culture in Contemporary Art and Film: The Uses of Nostalgia. Britain: Cambridge University Press. ​ISBN 0-521-01631-2​.
  • Friedman, Lester D. (2007). American Cinema of the 1970s: Themes and Variations. Rutgers University Press. ​ISBN 0-8135-4023-2​.
  • Freeland, Cynthia A. (2002). The Naked and the Undead: Evil and the Appeal of Horror. Westview Press. ​ISBN 0-8133-6563-5​.
  • Greenberg, Harvey Roy (1994). Screen Memories: Hollywood Cinema on the Psychoanalytic Couch. Columbia University Press. ​ISBN 0-231-07287-2​.
  • Haines, Richard W. (2003). The Moviegoing Experience, 1968-2001. McFarland. ​ISBN 0-7864-1361-1​.
  • Hand, Stephen (2004). The Texas Chainsaw Massacre. Games Workshop. ​ISBN 1-84416-060-2​.
  • Jaworzyn, Stefan (2004). The Texas Chain Saw Massacre Companion. Titan Books. ​ISBN 1-84023-660-4​.
  • Muir, John Kenneth (2002). Horror Films of the 1970s. McFarland & Company. str. 332. ​ISBN 0-7864-1249-6​.
  • Muir, John Kenneth (2002). Eaten Alive at a Chainsaw Massacre: The Films of Tobe Hooper. McFarland & Company. ​ISBN 0-7864-1282-8​.
  • Phillips, Kendall R. (2005). „The Exorcist (1973) and The Texas Chainsaw Massacre (1974)”. Projected Fears: Horror Films and American Culture. Greenwood Publishing Group. ​ISBN 0-275-98353-6​.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Jakub Armata, Ręka, noga, mózg na ścianie, czyli o co chodzi z tymi slasherami, Gazeta.pl [dostęp 2016-10-05] (pol.).
  2. Ellen Farley, William Knoedelseder Jr. (październik 1986 roku), „The Chainsaw Massacres”, magazyn Cinefantastique
  3. Texas Massacre tops horror poll. bbc.co.uk. (ang.) [dostęp 2009-02-10].
  4. Channel4.com: The Texas Chain Saw Massacre Movie Overwiev (1974). (ang.) [dostęp 2009-02-10]
  5. Jacobson, Colin (2004-01-16). The Texas Chainsaw Massacre (1974). dvdmg.com. (ang.) [dostęp 2009-02-10].
  6. "TOP 100: najlepsze horrory i filmy grozy". filmyfantastyczne.pl. 2016-01-08. [dostęp 2017-01-20].
  7. KMF: Klub Miłośników Filmu o Teksańskiej masakrze piłą mechaniczną. [dostęp 2010-03-11]

Bibliografia[edytuj]