Tereny zielone w Białymstoku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Tereny zielone zajmują około 32% powierzchni Białegostoku. Parki i skwery oraz 1846 ha lasów znajdujących się w granicach miasta tworzą specyficzny mikroklimat[1]. W obrębie Białegostoku znajdują się dwa rezerwaty przyrody, o łącznej powierzchni 105 ha, będące pozostałościami Puszczy Knyszyńskiej. W granicach aglomeracji znalazł się również fragment Narwiańskiego Parku Narodowego.

Białostockie parki i tereny zielone[edytuj | edytuj kod]

W Białymstoku istnieje 9 parków. Łączna ich powierzchnia to ok. 82 ha:

W 2020 roku na osiedlu Mickiewicza powstał pierwszy park kieszonkowy[3].

Park Branickich[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Park Branickich w Białymstoku.

Zespół pałacowo-parkowy Branickich w Białymstoku, zwany także Wersalem Podlasia, Polskim Wersalem czy Wersalem Północy, znajduje się w obrębie ulic Legionowej i Akademickiej. Stanowią go liczne zabudowania i ogrody[4]. Park ze względu na nierówną rzeźbę terenu usytuowany jest na dwóch parterach (poziomach): górnym i dolnym. Osią kompozycji jest aleja główna, wzdłuż której urządzono osiem bukszpanowych, strzyżonych parterów dywanowych, wysypywanych białym i czerwonym piaskiem. Wzdłuż alei ustawione są na postumentach kamienne rzeźby, naprzemiennie – rzeźby figuralne: (Diana I, Diana II, Wenus, Flora, Akteon, Adonis, Apollo, Bachus) i wazony. Główną aleję kończy most flankowany.

Po południowej stronie salonu parterowego, usytuowany jest dawny boskiet z alejkami, kontynuującymi osie widokowe i kompozycyjne części parterowej. Na zakończeniu głównej osi poprzecznej, przy murze ogrodzenia – zrekonstruowany został pawilon włoski. Taras górny, otoczony od strony parterów bukszpanowych balustradą tralkową, wzmocniony jest murem oporowym biegnącym wzdłuż kanału w kształcie litery „L”.

Zwierzyniec[edytuj | edytuj kod]

Na południowych peryferiach Białegostoku rozciągał się ogromny zwierzyniec Branickich, stykając się swą północną granicą z terenami pałacowymi. Zwierzyniec miał ok. 14 wiorst obwodu, otoczony był różnymi ogrodzeniami i rowami, do jego wnętrza prowadziła wielka brama kamienna. Szczegółów o tym kolosalnym zwierzyńcu znamy mało. Obszar jego wskazuje, że prowadzony był według nowoczesnych wzorów, że zamieszkujące go zwierzęta nie odczuwały niewoli. Wiemy o wysoko postawionych, dobrze produkujących bażantarni i kuropatwiarni (znajdującej się naprzeciwko kaplicy św. Rocha). Gorzej przedstawiała się hodowla pstrągów, które stale ginęły, w końcu pstrągarnie zajęły dzikie kaczki i łabędzie. W sąsiedztwie parku pomieszczono dwa reprezentacyjne zwierzyńce jeleni i danieli. Liczba jeleni przewyższała 60, danieli zaś 100 okazów. Na początku XIX wieku nastąpił upadek tego wspaniałego kompleksu. Terenom Zwierzyńca nadano status lasu komunalnego, a jego obszar zaczął się zmniejszać. Część zachodnią zabudowano koszarami, połacie wykarczowano na pola uprawne i ogrody. Jednak już pod koniec XIX w. zadbano o Las Zwierzyniecki. Wytyczono alejki spacerowe, pobudowano bufety. W tak zwanym Parku Rozkoszy wzniesiono teatr letni, restauracje i inne obiekty rozrywkowe. Do miejsca tego w roku 1895 doprowadzono „konkę” – linię tramwajową. Zwierzyniec stał się miejscem wypoczynku i rozrywki. Po odzyskaniu niepodległości, przy skrzyżowaniu obecnych ulic 11 Listopada i Zwierzynieckiej założono cmentarz wojskowy, na którym w 1932 roku wystawiono pomnik, według projektu inż. Jarosława Girina, upamiętniający polskich żołnierzy poległych w wojnie o niepodległość. W głównej alei Parku Zwierzynieckiego wzniesiono pomnik poświęcony żołnierzom 42 pp., którego odsłonięcie miało miejsce 30 listopada 1930 roku, w setną rocznicę wybuchu powstania listopadowego. Po drugiej stronie ul. 11 Listopada zlokalizowano stadion sportowy, korty tenisowe i strzelnicę. W roku 1920 Las Zwierzyniecki nazwano „Parkiem Miejskim 3 Maja”. Obecnie na terenie Parku Zwierzyńca znajduje się m.in. Zoo „Akcent”, stadion lekkoatletyczny i lodowisko. Część Lasu Zwierzynieckiego stanowi rezerwat przyrodniczy.

Planty[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Planty (Białystok).

Ogród miejski powstał u schyłku XIX wieku, częściowo w miejscu osuszonego dawnego stawu pałacowego, w obrębie obecnych ulic Pałacowej, Branickiego i Mickiewicza. Został zaprojektowany przez warszawskiego ogrodnika Waleriana Kronenberga w stylu naturalistycznym.

Park Planty w Białymstoku

Posiadał zróżnicowaną szatę zieleni, przedzielała go nieregularna sieć dróg i alejek. Początkowo park ogrodzono parkanem drewnianym, a w latach 1908-1910 parkanem metalowym z trzema ozdobnymi bramami według projektu inż. Kołuby. Ogrodzenie to przetrwało do 1934 roku. W parku zbudowano jedną z dwóch fontann, przewidzianych w kontrakcie pomiędzy miastem a wodociągami oraz pawilon restauracyjny. Rozbudowę Parku Miejskiego, zwanego Plantami, rozpoczęto w 1933 roku z inicjatywy ówczesnego wojewody Mariana Zyndrama-Kościałowskiego, który przekazał miastu państwowe grunty o powierzchni 28 ha. Obszar ten był położony między obecnymi ulicami: Mickiewicza, Świętojańską, Akademicką i Legionową. Autorem projektu był inż. Stanisław Grall – od 1934 r. kierownik Plantacji Miejskich. W przeciągu dwóch lat wykonano roboty niwelacyjne, wytyczono nowe aleje, zasadzono ok. 600 drzew 34 gatunków, ustawiono oryginalne latarnie i żeliwne ławki. Park Miejski stanowił kompilację geometrycznego stylu francuskiego i swobodnego, naturalnego układu krajobrazowego. Przez park biegła szeroka promenada z kwietnymi parterami dywanowymi. W centrum umieszczono prostokątny basen z fontanną. Przy ul. Mickiewicza, vis-à-vis Izby Skarbowej i Gimnazjum Żeńskiego im. Anny z Sapiehów Jabłonowskiej, utworzono rosarium. Były to tunele z pnących róż, szpalery bukszpanów, bramy obrośnięte roślinami.

Połączenie Zwierzyńca z Plantami[edytuj | edytuj kod]

W marcu 1935 roku rozebrano dawną zajezdnię tramwajową przy ulicy Świętojańskiej, otwierając tym samym perspektywę z jednej strony na Zwierzyniec, z drugiej na budujący się Dom Ludowy im. Marszałka Piłsudskiego (1934-38, ob. Teatr Dramatyczny). W ten sposób nastąpiło połączenie Parku Miejskiego im. Księcia J. Poniatowskiego z Parkiem Miejskim 3 Maja. Białystok jest jednym z niewielu miast, w którym wchodząc do parku w śródmieściu, można wyjść poza granicę miasta, nie wychodząc wcale z terenów zielonych.

Park Centralny[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Park Centralny w Białymstoku.

Park o powierzchni 3,27 ha jest zieloną enklawą w samym centrum miasta, w sąsiedztwie Placu Uniwersyteckiego u zbiegu ulic Kalinowskiego i Marjańskiego. Założony w roku 1948 r. (faktycznie budowę parku zakończono w latach 70. XX w.) na terenie dawnego cmentarza żydowskiego. Na terenie parku znajdują się Białostocki Teatr Lalek, Opera i Filharmonia Podlaska oraz Pomnik Bohaterów Ziemi Białostockiej i zabytkowa cerkiew św. Marii Magdaleny.

Skwery i inne tereny zielone[edytuj | edytuj kod]

W Białymstoku istnieją również zielone place i skwery, są to m.in.:

  • plac bł. ks. Michała Sopoćki
  • Bulwary Ireny Sendlerowej[5]
  • Bulwary księdza Aleksandra Chodyki
  • Skwer Armii Krajowej[6]
  • Skwer im. ks. Henryka Szlegiera[7]
  • Skwer bł. Bogusławy Lament[8]
  • Skwer doc. Włodzimierza Zankiewicza[9]
  • Skwer św. Konstantyna Wielkiego, cesarza[10]
  • Skwery Tamary Sołoniewicz[11]

Lasy[edytuj | edytuj kod]

Lasy w Białymstoku zajmują ok. 1846 ha, czyli ok. 18% całkowitej powierzchni. Siedliskami są przeważnie bory świeże i bory mieszane świeże[12].

Lasy należące do Skarbu Państwa zarządzane przez Nadleśnictwo Dojlidy[12]

Lasy komunalne należące do gminy Białystok[12]

Pozostałe lasy[12]

  • Las Bacieczkowski - ok. 30 ha
  • Las Komunalny (przy Stawach Dojlidzkich) - ok. 40 ha

Formy ochrony przyrody[edytuj | edytuj kod]

Rezerwaty przyrody[edytuj | edytuj kod]

W Białymstoku istnieją dwa rezerwaty przyrody.

Rezerwat przyrody Antoniuk[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Rezerwat przyrody Antoniuk.

Rezerwat przyrody położony na północnym obrzeżu Białegostoku (obręb Wysoki Stoczek), w uroczysku Antoniuk, na terenie Lasu Wesołowskiego zarządzanego przez Nadleśnictwo Dojlidy[13]. Powierzchnia rezerwatu wynosi 70,07 ha. Celem rezerwatu jest zachowanie w naturalnym stanie fragmentu lasu charakterystycznego dla Wysoczyzny Białostockiej.

Rezerwat przyrody Las Zwierzyniecki[edytuj | edytuj kod]

Rezerwat o pow. 33,84 ha. Leży w południowej części Białegostoku, w północnej części Lasu Zwierzynieckiego. Celem rezerwatu jest zachowanie w naturalnym stanie fragmentu lasu dla potrzeb dydaktyki i rekreacji.

Pomniki przyrody[edytuj | edytuj kod]

W Białymstoku zarejestrowano 17 pomników przyrody[14][15], obejmujących łącznie 33 drzewa, w tym dwie aleje drzew.[16]

Pozostałe[edytuj | edytuj kod]

Tereny rekreacyjne[edytuj | edytuj kod]

Ogródki działkowe[edytuj | edytuj kod]

Ich całkowita powierzchnia wynosi 427 ha. Największe skupiska ogródków działkowych występują: w dolinie Dolistówki, pomiędzy osiedlami Bagnówka i Pieczurki; w okolicach lotniska Krywlany; wzdłuż linii kolejowej Białystok-Sokółka, pomiędzy trasami wylotowymi na Augustów i Supraśl.

Cmentarze[edytuj | edytuj kod]

W Białymstoku istnieją 24 cmentarze zajmujące łączną powierzchnię 194 ha.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Białystok portal miejski. Białostockie parki, skwery.
  2. Park na Wygodzie, Białystok - Oficjalny Portal Miasta [dostęp 2020-12-27] (pol.).
  3. Pierwszy park kieszonkowy, Bialystok.pl - Oficjalny Portal Miasta, 9 września 2020 [dostęp 2020-11-26].
  4. Widok zespołu parkowo-ałacowego z „lotu ptaka”.
  5. Białystok - Bulwary Ireny Sendlerowej - INFORMATOR BIAŁOSTOCKI, www.info.bialystok.pl [dostęp 2021-01-09].
  6. Białystok - Skwer Armii Krajowej - INFORMATOR BIAŁOSTOCKI, www.info.bialystok.pl [dostęp 2021-01-09].
  7. Wyborcza.pl, bialystok.wyborcza.pl [dostęp 2021-01-09].
  8. Skwer Błogosławionej Bolesławy Lament w Białymstoku, Wrota Podlasia [dostęp 2021-01-09] (pol.).
  9. Białystok - Skwer im. doc. Włodzimierza Zankiewicza - INFORMATOR BIAŁOSTOCKI, www.info.bialystok.pl [dostęp 2021-01-09].
  10. Skwer św. Konstantyna Wielkiego w Białymstoku,, Polskie Radio Białystok [dostęp 2021-01-09] (pol.).
  11. Białystok - Skwer Tamary Sołoniewicz - INFORMATOR BIAŁOSTOCKI, www.info.bialystok.pl [dostęp 2021-01-09].
  12. a b c d Lasy, Bialystok.pl - Oficjalny Portal Miasta [dostęp 2020-11-26].
  13. Zarządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 27 czerwca 1995 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody. (M.P. z 1995 r. nr 38, poz. 459)
  14. Dz. Urz. Woj. Podlaskiego - Poz. 4716 z 2019r. - Uchwała Nr XIV/212/19 Rady Miasta Białystok dnia 23 września 2019r.
  15. Dz. Urz. Woj. Podlaskiego - Poz. 4717 z 2019r. - Uchwała Nr XIV/213/19 Rady Miasta Białystok dnia 23 września 2019r, 2 października 2019.
  16. Pomnik przyrody – Michał Wołodyjowski, Białystok - Oficjalny Portal Miasta [dostęp 2020-12-02] (pol.).
  17. Plaża miejska Dojlidy, miejskoaktywni.pl [dostęp 2020-12-27].
  18. Stawy Marczukowskie odbudowane, Białystok - Oficjalny Portal Miasta [dostęp 2020-12-27] (pol.).
  19. Bulwary św. Jana Teologa / Parafia świętego Jana Teologa w Białymstoku, bacieczki.cerkiew.pl [dostęp 2020-12-27].