Układ współczulny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Układ współczulny'
Sympathetic nervous system
pars sympathica divisionis autonomici systematis nervosi
Ilustracja

Układ współczulny (łac. pars sympathica divisionis autonomici systematis nervosi) - część autonomicznego układu nerwowego, odpowiadająca za mobilizację ustroju.

Anatomia[edytuj kod]

  • pień współczulny (łac. truncus sympathicus)
    • część szyjna (łac. pars cervicalis trunci sympathici)
      • zwój szyjny górny (łac. ganglion cervicale superius)
      • zwój szyjny środkowy (łac. ganglion cervicale medium)
      • zwój kręgowy (łac. ganglion vertebrale)
      • zwój szyjny dolny (łac. ganglion cervicale inferius)
    • część piersiowa (łac. pars thoracicus trunci sympathici)
      • zwoje piersiowe (łac. ganglia thoracica)
    • część brzuszna (lędźwiowa) (łac. pars lumbalis trunci sympathici)
      • zwoje lędźwiowe (łac. ganglia lumbalia)
    • część miednicza (łac. pars pelvina trunci sympathici)
      • zwoje krzyżowe (łac. ganglia sacralia)
    • Blausen 0838 Sympathetic Innervation.png
      gałęzie łączące (łac. rami communicantes)
      • gałęzie łączące białe (łac. rami communicantes albi)
      • gałęzie łączące szare (łac. rami communicantes grisei)
    • gałęzie trzewne i naczyniowe (łac. rami viscerales et vasculares)
      • nerwy sercowe (łac. nervi cardiaci)
      • nerwy trzewne piersiowe (łac. nervi splanchnici)
        • nerw trzewny większy (łac. nervus splanchnicus major)
        • nerw trzewny mniejszy (łac. nervus splanchnicus minor)
        • nerw trzewny najniższy (łac. nervus splanchnicus imus)
      • nerwy trzewne lędźwiowe (łac. nervi splanchnici lumbales)
      • nerwy trzewne krzyżowe (łac. nervi splanchnici sacrales)
  • sploty układu autonomicznego (łac. plexus autonomici)
    • splot sercowy (łac. plexus cardiacus)
    • splot płucny (łac. plexus pulmonalis)
    • splot trzewny (łac. plexus celiacus)
    • splot międzykrezkowy (łac. plexus intermesentericus)
    • splot podbrzuszny górny (łac. plexus hypogastricus superior)
    • splot podbrzuszny dolny (łac. plexus hypogastricus inferior)

Fizjologia[edytuj kod]

Układ współczulny powoduje:

  • wydzielanie małej ilości gęstej śliny[1],
  • dodatni efekt chronolinotropowy na serce[2],
  • dodatni efekt batmotropowy na serce[2],
  • wzrost metabolizmu serca[2],
  • hamujące działanie na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego (poza zwieraczami) - motoryka i napięcie[2]
  • skurcz mięśni zwieracza przewodu pokarmowego[2]
  • mydriasis[2],
  • rozkurcz mięśni gładkich tchawicy i oskrzeli czyli rozszerzenie oskrzeli[2]
  • zmniejszone wydzielanie z gruczołów trawiennych[2]
  • rozkurcz pęcherzyka żółciowego[2]
  • skurcz mięśni gładkich torebki śledziony[2]
  • rozkurcz mięśnia wypieracza moczu i jednoczesny skurcz mięśnia zwieracza cewki moczowej (trzymanie moczu)[2],
  • różne reakcje macicy w zależności od fazy cyklu rujowego, ciąży i gatunku[2]
  • skurcze macicy podczas orgazmu[2]
  • ejakulację[2]
  • skurcz nasieniowodów i pęcherzyków nasienny[2]
  • glikogenolizę w wątrobie[2]
  • hamowanie lub pobudzanie wydzielania insuliny przez wysepki Langerhansa[2]
  • aktywacja lipazy i lipolizy w tkance tłuszczowej[2]
  • szybki rozkład tkanki tłuszczowej brunatnej co prowadzi do powstania dużej ilości ciepła u niektórych noworodków [3]
  • zwiększenie dostawy glukozy do mięśni i mózgu przez rozkład glikogenu w wątrobie,
  • wydzielanie łez,
  • rozkurcz mięśnia rzęskowego oka (zwolnienie akomodacji),
  • stroszenie włosów,
  • wydzielanie potu na dłoniach,
  • pobudzenie nadnerczy do produkcji adrenaliny,
  • zahamowanie perystaltyki jelit,
  • rozszerzenie mięśni oskrzeli w płucach,
  • podwyższenie ciśnienia tętniczego krwi poprzez zwężenie naczyń krwionośnych mięśni gładkich przewodu pokarmowego (trzewnych),
  • rozkurcz mięśni gładkich naczyń skórnych (skóra ciepła i czerwona),
  • rozkurcz mięśni gładkich naczyń mięśni szkieletowych (szybsze zaopatrywani mięśni w tlen),
  • zwiększenie oporu obwodowego w naczyniach tętniczych,
  • zwiększenie wydzielania reniny,
  • zwiększa agregację płytek krwi (trombocytów),

Po zniknięciu zagrożenia, układ ten wyłącza się, a efekty jego pobudzenia są likwidowane przez układ przywspółczulny. W czasie dnia przeważa układ współczulny.

Transmitery[edytuj kod]

Neurotransmiterem układu we włóknach przedzwojowych jest acetylocholina, która działa na receptory nikotynowe. W odpowiedzi włókna zazwojowe wydzielają noradrenalinę, a przy długotrwałym działaniu także adrenalinę, które z kolei działają na receptor adrenergiczny.

Zobacz też[edytuj kod]

Przypisy

  1. Red. J. Sokołowska-Pituchowa, Anatomia człowieka. Podręcznik dla studentów medycyny, Warszawa 1983, s. 462
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Tadeusz Krzymowski, Jadwiga Przała: Fizjologia zwierząt: podręcznik dla studentów wydziałów medycyny weterynaryjnej, wydziałów biologii i hodowli zwierząt akademii rolniczych i uniwersytetów: praca zbiorowa. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2005, s. 91-92. ISBN 83-09-01792-8.
  3. Tadeusz Krzymowski, Jadwiga Przała: Fizjologia zwierząt: podręcznik dla studentów wydziałów medycyny weterynaryjnej, wydziałów biologii i hodowli zwierząt akademii rolniczych i uniwersytetów: praca zbiorowa. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2005, s. 540. ISBN 83-09-01792-8.

Bibliografia[edytuj kod]

  • Adam Bochenek, Michał Reicher: Anatomia Człowieka. T. V. Warszawa: PZWL, 1989, s. 421-422. ISBN 83-200-1230-9.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.