Via Appia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kamienna nawierzchnia drogi współcześnie
Wygląd drogi z otoczeniem w XIX stuleciu (mal. J.L. Chapman, 1867)
Drogi rzymskie w Italii (czerwono zaznaczona Via Appia)

Via Appia (właśc. Via Appia Antica), Droga Appijska – najstarsza droga rzymska, przebiegająca przez Italię w południowej części Półwyspu Apenińskiego.

Przebieg[edytuj]

Zasadniczą jej rolą było połączenie Wiecznego Miasta z Kampanią i zaopatrzenie go w tamtejsze produkty rolne[1]. Początek miała w Rzymie przy Circo Massimo i biegła na południe w okolice Kapui pod Neapolem, gdzie skręcała na wschód i ciągnęła się aż do Brindisi na wybrzeżu Adriatyku, zbiegając się tam z Via Traiana (współcześnie z Via Adriatica). Na odcinku od Velitrae do Norba biegła po dawnej drodze żwirowej Via Norbana. Była drogą państwową, przebiegała po gruncie należącym do Rzymu[2]. Przez wieki była starannie utrzymywana, przebudowywana i naprawiana.

Obecnie na przedmieściach Rzymu droga przebiega przez Parco dell'Appia Antica, w którym znajdują się ruiny starożytnych willi, a także antyczne katakumby. W Rzymie równolegle do starożytnej drogi w odległości kilku kilometrów biegnie też współczesna Via Appia Nuova. Chociaż sama nie stanowi atrakcji, to jednak dostęp do niektórych zabytków Parco dell'Appia Antica (jak Villa dei Quintili) możliwy jest tylko z jej strony.

Historia[edytuj]

Budowę drogi rozpoczął cenzor Appiusz Klaudiusz w 312 p.n.e.[a] Początkowo stanowiła gościniec prowadzący od Porta Capena w Rzymie do Kapui. Po zakończeniu ostatecznej rozbudowy (270-225 p.n.e.) łączyła Rzym z portowym Brundisium[b] przez Terracinę, Kapuę, Beneventum i Tarent. Jej zamorskie przedłużenie stanowiła Via Egnatia. Przez odgałęzienia miała połączenia z innymi drogami Italii (Via Popillia, Via Latina, Via Traiana). Najstarszy kamień milowy znaleziony w okolicy Mesa (staroż. Ad Meidias) datuje się z czasów pierwszej wojny punickiej.

Kolejni władcy mieli swój udział w jej rozbudowie i upiększaniu: Cezar[3], August, Klaudiusz, Domicjan, Trajan, Hadrian i Septymiusz Sewer. Podczas przebudów został m.in. w roku 289 p.n.e. poszerzony jej najstarszy odcinek. Za Trajana nastąpiło położenie bruku na długości 19 mil (tj. 28 km). Kontynuował on prace podjęte przez Nerwę, doprowadzając je w 100 r. n.e. aż do 48 kamienia milowego od Forum Appii[4].

W XIX wieku odrestaurowano stary szlak i przywrócono jego świetność na odcinku pierwszych 11 mil, dziś jest jedną z atrakcji turystycznych „Wiecznego Miasta”. Odnowiony odcinek drogi ciągnie się do Ciampino pod Rzymem.

Konstrukcja[edytuj]

Droga początkowo nie była prawdopodobnie brukowana i swój ostateczny wygląd uzyskała dopiero w późniejszym okresie, kiedy zyskała miano „królowej dróg”. Opisywana niejednokrotnie Via Appia wywoływała zachwyt świadków, m.in. dokładnym zespoleniem kamiennej nawierzchni. Bizantyjski historyk Prokop z Cezarei w 536 r. zanotował, że jej szerokość umożliwiała wyminięcie się dwóch pojazdów, a nawierzchnię stanowiły duże kamienie, podobne do młyńskich, tak ściśle połączone, że stwarzały wrażenie jednej płyty kamiennej. Mimo wielowiekowego już wówczas funkcjonowania nie nosiła jednak śladów istotnych uszkodzeń.

Dla zwiększenia trwałości tego traktu zastosowano 4 warstwy tzw. korpusu drogowego: a) podłoże z kamienia tłuczonego (brekcja) grubości 20 cm; b) warstwę kamienia na zaprawie wapiennej (20 cm); c) warstwę drobnego tłucznia kamiennego (7,5 cm); d) nawierzchnię z bloków kamiennych (silex) bądź nieregularnych bloków z kamienia wulkanicznego[5].

Odcinek przebiegający przez Bagna Pontyjskie (Pontinae paludes) zbudowany był na nasypie o długości 28 km, wysokości 3-4 metrów i szerokości 20-23 metrów[6]. Na niektórych odcinkach mury oporowe zabezpieczały trakt przed osuwaniem się gruntu – np. w okolicach Aricii mur o wysokości 43 metrów[7]. Koło Casilinum (dzis. Kapua) drogę przecinał most w Narnii (Umbria), z którego zachowały się filary i łuk lewobrzeżny; miał on długość ponad 120 metrów przy rozpiętości 16-32 m czterech przęseł, wznoszących się na wysokość powyżej 30 metrów[8].

Znaczenie[edytuj]

Przeszła do historii nie tylko jako ważna arteria komunikacyjna, ale też dzięki zainicjowaniu udoskonalonej technicznie budowy dróg rzymskich. Od początku miała doniosłe znaczenie strategiczne, łącząc stolicę imperium z ważnym portem nad Adriatykiem zapewniającym komunikację ze wschodnimi prowincjami państwa rzymskiego. Zwana przez Rzymian regina viarum (królową dróg), była odtąd ściśle związana z wielowiekową historią Rzymu. Tędy wyruszały legiony rzymskie na wschód i powracały stamtąd wojska, przemierzali ją kupcy, podróżni i posłańcy cesarscy. Była świadkiem najazdów będących przyczyną ostatecznego upadku imperium i jego stolicy. Według historycznej relacji na ok. 200-kilometrowym odcinku z Rzymu do Kapui w r. 71 p.n.e. ukrzyżowano 6000 niewolników z pokonanych oddziałów Spartakusa[9]. Historia kościoła wiąże jeszcze Via Appia z zakończonym męczeńską śmiercią powrotem św. Piotra do Rzymu (ok. 64 r. n.e.), co upamiętnia wystawiony niedaleko Bramy św. Sebastiana kościół Santa Maria in Palmis.

Ponadto stanowiła jedno z ulubionych miejsc przechadzek i spotkań mieszkańców Wiecznego Miasta. Wzdłuż niej wznosiły się liczne grobowce upiększone pomnikami[c], jak np. grobowiec Scypionów; niektóre (grobowiec Cecylii Metelli, katakumby świętego Kaliksta) zachowały się do dnia dzisiejszego.

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. Była pierwszą drogą rzymską nazwaną imieniem urzędnika, który zdecydował o jej budowie (później ustaliło się to jako reguła); wraz z nią powstał najstarszy akwedukt rzymski Aqua Appia (A. Rosset, dz. cyt., s. 169). Cenzorom z urzędu podlegało prowadzenie robót publicznych w czasach Republiki.
  2. Gdzie jej zakończenie znaczyły w porcie dwie kolumny widoczne dotychczas.
  3. Ponieważ Prawo XII tablic (V wiek p.n.e.) zabraniało grzebania zmarłych w obrębie miasta, chowano ich w pobliżu dróg, za murami (nekropole).

Przypisy

  1. A. Rosset, dz. cyt., s. 70.
  2. A. Rosset, dz. cyt., s. 124.
  3. Będąc wówczas edylem, wymieniony jest na kamieniu milowym jako curator viae Appiae (A. Rosset, dz. cyt., s. 122).
  4. A. Rosset, dz. cyt., s. 90, 92. Wiadomo również, że cesarz Hadrian wydał 1,147 mln sesterców na przebrukowanie tej drogi na długości ponad 15 mil (23,31 km), a część (prawie 570 tys. sesterców) zebrali właściciele przydrożnych gruntów (A. Rosset, dz. cyt., s. 182).
  5. A. Rosset, dz. cyt., s. 90-92.
  6. A. Rosset, dz. cyt., s. 81, 91.
  7. A. Rosset, dz. cyt., s. 80.
  8. A. Rosset, dz, cyt., s. 162.
  9. M. Jaczynowska: Historia starożytnego Rzymu. Warszawa: PWN, 1978, s. 157.

Bibliografia[edytuj]

  • A. Rosset: Starożytne drogi i mosty. Warszawa: WKŁ, 1970
  • Praca zbiorowa: Wielka historia świata. Poznań: Polskie Media Amer.Com, 2006, t. 10, s. 276-277, ​ISBN 83-7425-365-7

Linki zewnętrzne[edytuj]