Władimir Antonow-Owsiejenko

Władimir Antonow-Owsiejenko

Володимир Антонов-Овсієнко

Władimir Antonow-Owsiejenko (1930)
Pełne imię i nazwisko	Wołodymyr Ołeksandrowicz Owsiejenko
Data i miejsce urodzenia	9?/21 marca 1883 Czernihów, gubernia czernihowska, Cesarstwo Rosyjskie
Data i miejsce śmierci	10 lutego 1938 Kommunarka, RFSRR
Ludowy komisarz sprawiedliwości RFSRR
Okres	od 16 września 1937 do 17 października 1937
Przynależność polityczna	WKP(b)
Poprzednik	Iwan Bułat
Następca	Jakow Dmitrijew
Prokurator generalny RFSRR
Okres	od 25 maja 1934 do 25 września 1936
Poprzednik	Andriej Wyszynski
Następca	Faina Njurina-Njurenberg (pełniąca obowiązki)
Poseł nadzwyczajny i minister pełnomocny ZSRR w II Rzeczpospolitej Polsce
Okres	od 30 stycznia 1930 do 5 kwietnia 1934
Poprzednik	Dmitrij Bogomołow
Następca	Jakow Dawtian
Poseł ZSRR w Republice Litewskiej
Okres	od 7 lutego 1929 do 19 stycznia 1930
Poprzednik	Aleksandr Arosiew
Następca	Adolf Zalberg-Piotrowski
Przedstawiciel dyplomatyczny ZSRR w Republice Czechosłowackiej
Okres	od 21 czerwca 1924 do 13 grudnia 1928
Poprzednik	Otto Aussem
Następca	Aleksandr Arosiew
Członek Ludowego Komitetu do spraw Wojskowych Rosyjskiej Republiki Radzieckiej (oraz Pawieł Dybienko i Nikołaj Krylenko)
Okres	od 27 paź.?/9 listopada 1917 do 23 listopada 1917
Przynależność polityczna	SDPRR(b)
Poprzednik	funkcja utworzona
Następca	Nikołaj Podwojski (jako ludowy komisarz do spraw wojskowych)
Odznaczenia

Sztyk

Władimir Antonow-Owsiejenko (ok. 1919)
podporucznik (w armii cesarskiej)
Przebieg służby
Lata służby	1904–1905, 1917–1924
Siły zbrojne	Cesarska Armia Rosyjska Wojskowe Organizacje Bolszewików Czerwona Gwardia Armia Czerwona
Główne wojny i bitwy	rewolucja 1905 roku, kryzys lipcowy, rosyjska wojna domowa: rewolucja październikowa interwencja aliancka wojna ukraińsko-sowiecka: interwencja radziecka powstanie Hryhorjewa operacja donbasko-dońska operacja odesko-mikołajowska powstanie tambowskie hiszpańska wojna domowa
Późniejsza praca	dyplomata

Władimir Aleksandrowicz Antonow-Owsiejenko (ros. Владимир Александрович Антонов-Овсеенко), właściwie Wołodymyr Ołeksandrowicz Owsiejenko (ukr. Володимир Олександрович Овсієнко; ur. 9 marca^?/21 marca 1883 w Czernihowie, zm. 10 lutego 1938 w Kommunarce) – radziecki dyplomata, wojskowy, działacz partyjny, publicysta, prawnik i rewolucjonista narodowości ukraińskiej. Jeden z dowódców Wojskowych Organizacji Bolszewików, współkierował zbrojnym zamachem stanu, który utworzył Rosję Radziecką, a w nowym rządzie mianowany został członkiem trzyosobowego Ludowego Komitetu do spraw Wojskowych z Dybienką i Krylenką (1917). Wkrótce zastąpiony pojedynczym komisarzem Podwojskim, został dowódcą Piotrogrodzkiego Okręgu Wojskowego (1917), po czym wysłano go na Ukrainę, by kierował jej podbojem. Dowódca Południowego Frontu Rewolucyjnego do Walki z Kontrrewolucją (1917–1918), Ukraińskiej Armii Radzieckiej (1918–1919) i Frontu Ukraińskiego (1919). Stopniowo tracił pozycję, osłabiła go ponadto współpraca z anarchistami. W 1921 roku razem z Tuchaczewskim tłumił powstanie tambowskie, później został naczelnikiem Zarządu Politycznego Rewolucyjnej Rady Wojskowej Republiki (1922–1924). W konflikcie o schedę po Leninie między Trockim a Stalinem, poparł pierwszego i przyłączył się do Lewicowej Opozycji, która przegrała, a kariera Antonowa-Owsiejenki uległa załamaniu. Odszedł z Armii Czerwonej, przechodząc do korpusu dyplomatycznego, został szefem radzieckich misji dyplomatycznych w Czechosłowacji (1924–1928), na Litwie (1929–1930) i w Polsce (1930–1934), po czym rozpoczął karierę prawną, został prokuratorem generalnym RFSRR (1934–1936). Podczas hiszpańskiej wojny domowej mianowany konsulem generalnym w Barcelonie (1936–1937), został jedną z głównych postaci interwencji radzieckiej. Podczas wielkiej czystki odwołany do ZSRR, mianowany ludowym komisarzem sprawiedliwości RSFRR (1937), wkrótce później aresztowany, skazany na śmierć i stracony.

Życiorys

Młodość

Urodził się w rodzinie porucznika armii carskiej, szlachcica Ołeksandra Owsiejenki. W latach 1902–1904 kształcił się w Woroneskim Korpusie Kadetów, następnie w junkierskiej szkole oficerskiej w Petersburgu. Brał udział w ruchu rewolucyjnym od 1901 r. Od 1903 w Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji. Carski oficer, za udział w rewolucji 1905 r., zwłaszcza za organizację buntu w Puławach, a potem w 1906 w Sewastopolu skazany na karę śmierci, zamienioną na 20 lat zesłania, z którego zbiegł. Jako przedstawiciel wojskowej organizacji SDPRR wchodził w skład petersburskiego komitetu partii. Później prowadził konspiracyjną pracę w Rosji i Finlandii. Od 1910 r. na emigracji we Francji, gdzie współpracował z mienszewikami.

Działalność polityczna i wojenna

W 1914 r. zerwał współpracę z mienszewikami, przechodząc po wybuchu I wojny światowej do frakcji międzydzielnicowców. Po rewolucji lutowej i obaleniu caratu powrócił w czerwcu 1917 r. do Rosji i przyłączył się do frakcji bolszewików. Jeden z kierujących Bolszewicką Organizacją Wojskową w armii rosyjskiej. Po nieudanej próbie przejęcia władzy przez bolszewików w lipcu 1917 (tzw. dni lipcowe) aresztowany przez Rząd Tymczasowy i osadzony w Kriestach, uwolniony na początku września 1917, po tzw. puczu Korniłowa. W październiku 1917 sekretarz Piotrogrodzkiego Komitetu Wojskowo-Rewolucyjnego. Był jednym z organizatorów ataku na Pałac Zimowy w Petersburgu, jako dowódca oddziałów, które zajęły Pałac, aresztował Rząd Tymczasowy. 8 listopada 1917 wybrany do pierwszej Rady Komisarzy Ludowych jako członek Komitetu Wojskowego. Od końca 1917 do początku 1918 r. dowodził wojskami rewolucyjnymi przeciw kozackiemu atamanowi Aleksiejowi Kaledinowi i frontem bolszewickim przeciw wojskom Ukraińskiej Republiki Ludowej. W tym samym czasie wspierał, poprzez dostarczanie wyposażenia, anarchistyczne oddziały dowodzone przez swoją dawną znajomą – Marię Nikiforową. Tzw. Wolna Drużyna Bojowa (ros. Вольная боевая дружина) współpracowała kilkukrotnie z bolszewikami w działaniach przeciwko Ukraińskiej Republice Ludowej oraz oddziałom Białych. W późniejszym okresie, kiedy dowództwo bolszewickie uznało Rewolucyjną Powstańczą Armię Ukrainy za wroga, Antonow-Owsjenko dalej wyrażał poparcie dla anarchistów, przez co jego pozycja polityczna osłabła.

Od marca do maja 1918 naczelny dowódca Wojsk Południa Rosji. Brał udział w opracowaniu planów wojennych przeciw Ukraińskiej Republice Ludowej. 3 stycznia 1919 r. na czele wojsk bolszewickich opanował Charków, który stał się siedzibą marionetkowego bolszewickiego Tymczasowego Robotniczo-Chłopskiego Rządu Ukrainy. Dowodził radziecką interwencją na Ukrainie, wiosną został mianowany głównodowodzącym wojsk Ukraińskiej SRR. W latach 1919–1920 przewodniczący komitetu guberni tambowskiej. W 1921 r. przedstawiciel pełnomocny Komisji Wszechrosyjskiego Komitetu Wykonawczego (WCIK) do zwalczania powstania tambowskiego. W latach 1922–1924 szef Zarządu Politycznego Rewolucyjnej Rady Wojennej ZSRR. W latach 1923–1927 współpracował z Lewicową Opozycją. W 1928 r. zerwał z nią.

Od 1924 r. attaché handlowy (ros. torgpred) ZSRR w Czechosłowacji, od 1928 r. na Litwie, w latach 1930–1934 poseł nadzwyczajny i minister pełnomocny ZSRR w Polsce. W latach 1934–1935 był prokuratorem generalnym RFSRR. W czasie wojny domowej w Hiszpanii był generalnym konsulem ZSRR w Barcelonie.

Śmierć

W czasie wielkiej czystki odwołany do Moskwy i po przyjeździe 12 października 1937 aresztowany przez NKWD. 8 lutego 1938 został skazany na śmierć przez Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego ZSRR z zarzutu o udział w kontrrewolucyjnej organizacji terrorystycznej.

Stracony 10 lutego 1938 w miejscu egzekucji Kommunarka pod Moskwą, pochowany anonimowo.

Zrehabilitowany 25 lutego 1956 postanowieniem Kolegium Wojskowego SN ZSRR.

Galeria

• 
  W piotrogradzkim gabinecie (1918)
• 
  Na Ukrainie, z oficerami, m.in. Bożenką (1919)
• 
  Portret z okresu ukraińskiego (1919)
• 
  Z atamanem Hryhorjewem, okolice Kropywnyckiego (1919)
• 
  Wczesna elita Armii Czerwonej: Budionny, Smilga, Antonow-Owsiejenko, Kamieniew, Sklanski i Trocki (1922)
• Głos Antonowa-Owsiejenki zarejestrowany w 1923 roku
• 
  Z rodziną (1925)
• 
  Przedstawienie z Wielkiej Encyklopedii Radzieckiej (1926)
• 
  Podpisując pakt o nieagresji z Polską, naprzeciw Józef Beck (1932)
• 
  Przemawiając w Barcelonie (1936)
• 
  Portret autorstwa Jurija Annenkowa z 1923 roku
• 
  Pomnik Antonowa-Owsiejenki w rodzinnym Czernihowie (2010)

Bibliografia

• Encyklopedia PWN. Warszawa, 1962.
• Wielka encyklopedia powszechna PWN, red. Jan Wojnowski, Warszawa 2001.
• biogram na portalu hrono.ru
• http://www.sakharov-center.ru/asfcd/martirolog/?t=page&id=2414 (ros.)
• Przewodnik po historii Partii Komunistycznej i ZSRR (ros.)