Władysław Sebyła

Władysław Stefan Sebyła

Data i miejsce urodzenia	6 lutego 1902 Kłobuck, Królestwo Polskie
Data i miejsce śmierci	wiosna 1940 Charków, USRR, ZSRR
Narodowość	polska
Dziedzina sztuki	poezja
Odznaczenia

Władysław Sebyła

podporucznik rezerwy piechoty
Data i miejsce urodzenia	6 lutego 1902 Kłobuck
Data i miejsce śmierci	11 kwietnia 1940 Charków
Przebieg służby
Lata służby	1927–1940
Siły zbrojne	Wojsko Polskie
Jednostki	13 Pułk Piechoty
Stanowiska	dowódca plutonu
Główne wojny i bitwy	II wojna światowa (kampania wrześniowa)

Kamienica przy ul. Brzeskiej 5 w Warszawie, w której w latach 1932–1939 mieszkał Władysław Sebyła i przez wiele kolejnych lat mieszkała jego żona Sabina Sebyłowa

Tablica upamiętniająca Władysława Sebyłę na kamienicy przy ul. Brzeskiej 5

Symboliczny grób Władysława Sebyły w grobie Sabiny Sebyłowej na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie

Władysław Stefan Sebyła (ur. 6 lutego 1902 w Kłobucku, zm. 11 kwietnia 1940 w Charkowie) – polski poeta, podporucznik rezerwy piechoty Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys

Syn Henryki z Radłowskich i Michała, działacza niepodległościowego, nauczyciela i kierownika szkoły w Kłobucku, urodzony w Kłobucku koło Częstochowy. W wieku trzech lat stracił matkę, a w 1910 roku rodzina, w tym nowa żona ojca, wyprowadziła się z Kłobucka do Zagłębia Dąbrowskiego, gdzie ojciec poety otrzymał pracę nauczyciela. Wiersze zaczął pisać w wieku ośmiu lat, oprócz tego malował, grał na skrzypcach i fortepianie oraz komponował.

Ukończył szkołę podstawową w Będzinie, a następnie rozpoczął naukę w Szkole Realnej w Sosnowcu, zaś po jej likwidacji w I Ośmioklasowym Gimnazjum Męskim Towarzystwa Szkół Średnich w Sosnowcu. W czasie nauki w szkole nadal pisał wiersze, ale ukrywał ten fakt przed innymi uczniami.

Walczył w I powstaniu śląskim. Żeby zaciągnąć się do oddziału zafałszował datę urodzenia o dwa lata. Po zakończeniu walk wrócił do gimnazjum, które ukończył w 1921 roku i za namową ojca podjął studia na Politechnice Warszawskiej, ale po jednym roku przeniósł się na studia polonistyczne na Wydziale Filologii Uniwersytetu Warszawskiego, uczestniczył też w wykładach z historii malarstwa w Akademii Sztuk Pięknych.

Od roku 1927 był członkiem grupy literackiej Kwadryga. W latach 1929–1931 redaktor i współwydawca pisma „Kwadryga”. Od 1932 roku był współpracownikiem dwutygodnika „Zet”. Debiutował cyklem wierszy pt. Modlitwa (1927).

W 1928 r. ukończył Batalion Podchorążych Rezerwy Piechoty nr 5 w Łobzowie. W 1929 roku odbył służbę wojskową, a następnie powrócił do Warszawy, gdzie ponownie zaangażował się w życie literackie. W styczniu 1931 roku podpisał protest przeciw procesowi brzeskiemu.

1 stycznia 1931 został mianowany do stopnia podporucznika ze starszeństwem. Został przydzielony do 13 Pułku Piechoty. Odbył ćwiczenia rezerwy w 1932, 1934, 1936 jako dowódca plutonu.

W roku 1935 poeta podjął pracę w Polskim Radiu, gdzie co drugi tydzień prowadził kwadrans literacki. W lipcu 1937 roku Władysław Sebyła omawiał na antenie radio­wej tomik wierszy Na cmentarzu biły dzwony. Śpiewy demoniczne Stanisława Szwajcera, nazywając je grafomańskim. Szwajcer, aplikant sądowy, poczuł się dotknięty krytyką i pozwał Sebyłę do sądu, który uznał poetę winnym i skazał na dwa tygodnie aresztu w zawieszeniu, 50 złotych grzywny i 100 złotych pokutnego. Sąd wydał wyrok mimo opinii biegłego, krytyka literackiego Karola Wiktora Zawodzińskiego, który uznał, że granice krytyki nie zostały przekroczone.

W 1939 roku został zmobilizowany, a po wybuchu II wojny światowej walczył w kampanii wrześniowej. Po agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939 i wkroczeniu do Lwowa, został aresztowany przez sowietów. Był przetrzymywany w obozie starobielskim. W 1940 wraz z jeńcami osadzonymi w Starobielsku został przewieziony do Charkowa i 11 kwietnia 1940 rozstrzelany przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Charkowie oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Pogrzebano go w bezimiennej mogile zbiorowej w Piatichatkach, gdzie od 17 czerwca 2000 mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie. Figuruje na Liście Starobielskiej NKWD pod pozycją 3168.

Po wojnie niewiele o nim pisano i nie wydawano jego wierszy aż do 1956 roku, gdy opublikowano „Poezje wybrane”.

5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło – decyzją nr 439/MON – mianował go pośmiertnie na stopień porucznika. Awans został ogłoszony 10 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

Życie prywatne

9 września 1928 roku ożenił się w kościele Mariackim w Krakowie z Sabiną Marią Krawczyńską (1900–1980), rok później urodził się jego jedyny syn Witold.

Twórczość

Zadebiutował w 1927 r. zbiorem wierszy pt. Modlitwa. Pisał wiersze m.in. o tematyce pacyfistycznej i antywojennej, np. wiersz Żołnierz nieznany i 4 wiersze o wojnie. Jego twórczość charakteryzowała się przedstawianiem pesymistycznej wizji otaczającego świata, obecnością elementów religijnych, symbolicznych i katastroficznych, formalną prostotą i komunikatywnością oraz nawiązaniami do Norwida. Poemat Młyny uważany jest za szczytowe osiągnięcie poety. Głównym motywem poematu jest stary młyn obok stawu, znany poecie z lat dzieciństwa i młodości spędzonych w Kłobucku. Był członkiem Związku Zawodowego Literatów Polskich. Ostatni tom poezji Władysława Sebyły ukazał się w 1938 i nosił tytuł Obrazy myśli. W 1956 r. ukazały się Poezje wybrane, drugi wybór wierszy Poezje wybrane ukazał się w 1972, a Poezje zebrane w 1981. W 1999 Anagram wydał kolejny wybór poezji Władysława Sebyły pt. Nie wierz moim grzechom, do którego wstęp napisał Zdzisław J. Peszkowski, zaś wyboru wierszy dokonał Jerzy Koperski. W 2012 r. Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie wydało z okazji 110. rocznicy jego urodzin i wystawy Władysław Sebyła. Nokturn + 1940 faksymile jego niewydanego utworu z 1924 r. pt. Bunt Ludzi. Strzępy niescenicznego dramatu. 7 wizji.

Jego twórczość stanowiła inspirację dla poety Tadeusza Gajcego. Do wiersza z tomu „Obrazy myśli”, zaczynającego się od słów: „I znowu tupot nóg sołdackich” nawiązał w swoim Traktacie poetyckim Czesław Miłosz, wspominając poetę z imienia.

Tomiki

• „Pieśni szczurołapa” (1930)
• „Koncert egotyczny” (1934)
• „Obrazy myśli” (1938)

pośmiertnie

• „Wiersze wybrane” (1956)
• „Poezje wybrane” (1972)
• „Poezje zebrane” (1981)
• „Nie wierz moim grzechom” (1999)
• „Bunt Ludzi” (2012).

wzmianki

Andrzej Krzysztof Kunert: Przedsłowie : dwaj poeci porucznicy ze Starobielska. W: Beata Gałek: Starobielsk : obóz jeniecki NKWD wrzesień 1939 - maj 1940. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2014, s. 9-14. ISBN 978-83-7399-603-8

Odznaczenia

• Złoty Wawrzyn Akademicki (5 listopada 1938)

Upamiętnienie

Od 1991 roku Dom Kultury w Kłobucku nosi imię Władysława Sebyły. Przed budynkiem Domu Kultury znajduje się tablica upamiętniająca poetę.

Ustanowiony przez Sejm RP jednym z patronów 2012 roku. 16 kwietnia 2012 roku pamięć Sebyły uczcili radni województwa śląskiego.

Imieniem Sebyły zostały nazwane ulice w Częstochowie, Kłobucku i Sosnowcu.

W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, w Płocku został zasadzony Dąb Pamięci honorujący Władysława Sebyłę.

Nazwisko Władysława Sebyły wykuto na pomniku Katyńskim na cmentarzu Kule w Częstochowie

Władysława Sebyłę i jego żonę Sabinę upamiętnia jedna z tablic Praskiej Galerii Sław wmurowanych w chodnik ul. Stalowej w Warszawie w 2017 roku. W 2021 roku na budynku przy ul. Wilczej 21, w miejscu którego znajdowała się kamienica, w której w latach 1929–1932 mieszkał Władysław Sebyła, odsłonięto tablicę pamiątkową.

Zobacz też

• jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku)
• obozy NKWD dla jeńców polskich
• ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Charkowie

Bibliografia

• Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2.

Linki zewnętrzne

• Portret Władysława Sebyły autorstwa Marka Jelińskiego. [w:] Archiwum Miejskiego Ośrodka Kultury w Kłobucku [on-line]. Gazeta.pl Częstochowa. [dostęp 2012-04-16].
• Izabela Filipek: Rocznica Mordu Katyńskiego. naszwojnicz.pl, 14 kwietnia 2012. [dostęp 2014-04-14].
• Władysław Sebyła. katyn-pamietam.pl, 3 kwietnia 2014. [dostęp 2014-04-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (15 kwietnia 2014)].
• Twórczość Władysława Sebyły w serwisie Polona.pl