Wilanów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy dzielnicy Warszawy. Zobacz też: inne miejsca o nazwie Wilanów.
Herb Warszawy Wilanów
Dzielnica Warszawy
Ilustracja
Aleja Rzeczypospolitej, jedna z głównych ulic Wilanowa
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Miasto Warszawa
Zarządzający Ludwik Rakowski
Powierzchnia 36,73(1.01.2016)[1] km²
Populacja 
• liczba ludności

32 794(31.12.2015)[1]
• gęstość 893[1] os./km²
Tablice rejestracyjne WW...F, WW...G, WW...H, WW...J, WW...W
Plan Wilanowa
Plan Wilanowa
Położenie na mapie Warszawy
Położenie na mapie
Strona internetowa
Portal Portal Polska
Siedziba Urzędu Dzielnicy Wilanów
Pomnik Jana III Sobieskiego przy ul. Oś Królewska

Wilanów (łac. Villa Nova) – dzielnica Warszawy położona w lewobrzeżnej części miasta.

Jest jedną z 18 jednostek pomocniczych m.st. Warszawy[2].

Do 1951 miejscowość była siedzibą wiejskiej gminy Wilanów[3].

Wilanów ma powierzchnię 36,73 km², a liczba mieszkańców (stan na 31 grudnia 2015) wynosiła 32 794[1]. Jest najrzadziej zaludnioną dzielnicą Warszawy (893 osób/km²)[1]. W ostatnich latach obserwowany jest jednak systematyczny wzrost liczby mieszkańców, związany przede wszystkim z rozbudową osiedla Miasteczko Wilanów.

Informacje ogólne[edytuj]

Podział według miejskiego systemu informacji

Według Systemu MSI Wilanów dzieli się na osiem obszarów:[4]

Wilanów graniczy:

Historia[edytuj]

Wilanów był jedną z najstarszych osad w okolicach Warszawy. Do drugiej połowy XVII w. używano nazwy Milanów. Prawdopodobnie w XIII w. Milanów został nadany klasztorowi Benedyktynów w Płocku. W 1338 r. stał się własnością księcia czerskiego i sochaczewskiego Trojdena. Kolejni właściciele Milanowa to między innymi: Milanowscy, Leszczyńscy, Krzyccy.

Wieś szlachecka Milianowo w 1580 znajdowała się w powiecie warszawskim ziemi warszawskiej województwa mazowieckiego[5].

W 1677 r. dwór w Milanowie został odkupiony przez Jana III Sobieskiego (za pośrednictwem Marka Matczyńskiego), jako Villa Nova (Wilanów). W 1720 r. teren wraz z dworem kupiła Elżbieta Helena Sieniawska. W latach 1730-1733 Wilanów dzierżawił August II Mocny. Następnie dobra wilanowskie przechodziły przez ręce rodów Czartoryskich, Lubomirskich oraz Potockich. W 1892 r., zgodnie z testamentem Aleksandry z Potockich dobra zostały przekazane hrabiemu Branickiemu. Wilanów pozostawał w posiadaniu Branickich do końca II wojny światowej. W 1945 r. cały zespół pałacowo-ogrodowy Wilanowa przeszedł na własność państwa, stając się oddziałem Muzeum Narodowego w Warszawie, który od 1995 jest samodzielną instytucją jako Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie (do września 2013 działające pod nazwą Muzeum Pałac w Wilanowie).

Nazwa[edytuj]

Pierwotnie nazwa brzmiała Milanowo lub Milanów. Pojawia się ona kilkukrotnie w średniowiecznych zapiskach jako: Mylynow (1350), Milonowo (1377), Milonów (1422), Milonowo (1426). Pochodzi ona od nazwy osobowej Milon lub Milan, wywodzącej się prawdopodobnie z imion złożonych typu Milosław, Milobrat.

Obecna forma powstała najprawdopodobniej poprzez nawiązanie do nazwy pałacu Villa Nova, po jego powstaniu w XVII wieku[6].

Pałac w Wilanowie[edytuj]

 Osobny artykuł: Pałac w Wilanowie.

Pałac w Wilanowie to główny obiekt i centrum zabytkowego zespołu pałacowo-ogrodowego. Jest jednym z najcenniejszych zabytków polskiej kultury narodowej. Wilanów był ulubioną letnią siedzibą króla Jana III Sobieskiego.

W ciągu ponad 300 lat swojego istnienia pałac w Wilanowie przeżywał okresy upadku i świetności. Gromadzone w Pałacu zbiory artystyczne, dzieła twórców polskich i zagranicznych świadczą o wysokim poziomie narodowego kolekcjonerstwa pomimo wielu strat w okresach wojennych.

Dzieje muzeum sięgają 1805, kiedy to Stanisław Kostka Potocki (działacz Oświecenia), udostępnił sale swej rezydencji wraz ze zbiorami polskiemu społeczeństwu. Za czasów hitlerowskiej okupacji w kordegardzie pałacowej siedzibę miał mały oddział armii niemieckiej.

W 1944 dawna rezydencja monarsza została znacjonalizowana. W latach 1954-1962 przeprowadzono remont generalny Pałacu i konserwację wielu bezcennych zabytków. Wnętrza pałacowe odzyskały wówczas swój pierwotny wygląd.

Zespół pałacowo-parkowy jest jednym z najpiękniejszych zabytków europejskiego baroku. Jest nie tylko bezcennym świadectwem dawnej świetności Rzeczypospolitej, ale również miejscem wydarzeń kulturalnych, koncertów i spotkań warszawiaków szukających wytchnienia w ogrodach Wilanowa.

Historia Pałacu Wilanowskiego rozpoczęła się 23 kwietnia 1677 roku, kiedy to wioska zwana jeszcze Milanów stała się własnością Jana III Sobieskiego. Wkrótce nazwę zmieniono na Villa Nova, w nawiązaniu do tradycji antycznych, a potem spolszczono ją na Wilanów. Początkowo zbudowana w tym miejscu rezydencja była niewielka, gdyż Augustyn Wincenty Locci, nadworny architekt króla, otrzymał za zadanie wzniesienie jedynie parterowego dworu o układzie typowym dla zabudowy Rzeczypospolitej. Jednakże sukcesy militarne i wzrost znaczenia monarchy w następnych latach wpłynęły na znaczne poszerzenie pierwotnego projektu. Wielka rozbudowa prowadzona była w latach 1677-1696. Po jej zakończeniu budowla połączyła w sobie elementy dworu szlacheckiego, włoskiej willi ogrodowej i francuskiego pałacu w stylu Ludwika XIV.

Po śmierci króla Pałac stał się własnością jego synów, natomiast w 1720 roku mocno podupadłą rezydencję nabyła jedna z najbogatszych kobiet w ówczesnej Polsce – Elżbieta Helena Sieniawska. Przez 9 kolejnych lat kontynuowała prace budowlane rozpoczęte przez Sobieskiego. Wtedy właśnie powstały boczne skrzydła, której to inwestycji król nie zdążył już zrealizować. Po śmierci Sieniawskiej właścicielką Wilanowa została jej córka Maria Zofia Denhoffowa, po mężu Czartoryska. W 1730 roku Pałac na trzy lata znalazł się w rękach króla Augusta II Mocnego, który dokonał w rezydencji wielu zmian, szczególnie jeżeli chodzi o wystrój wnętrz. W połowie XVIII wieku dobra wilanowskie odziedziczyła córka Czartoryskich, marszałkowa Izabela Lubomirska, za rządów której Wilanów znów zaczął błyszczeć dawnym blaskiem. W 69 lat później księżna marszałkowa przekazała Wilanów swojej córce i jej małżonkowi Stanisławowi Kostce Potockiemu. Dzięki jego staraniom w 1805 roku w Wilanowie otwarte zostało jedno z pierwszych muzeów w Polsce. Rodzina Potockich z Wilanowem związana była aż do 1892 roku, kiedy to ostatnia z rodu Aleksandra z Potockich Potocka – żona wnuka Stanisława Kostki, Augusta – zapisała włości swemu kuzynowi Ksaweremu Branickiemu. Ród Branickich zamieszkiwał w Wilanowie do 12 września 1944 r., kiedy to rodzina została ewakuowana przez wojska okupacyjne do Nieborowa, a stamtąd po wyzwoleniu wywieziona przez NKWD i internowana w ZSRR. W 1945 pałac został znacjonalizowany i stał się oddziałem Muzeum Narodowego w Warszawie. Pałac w Wilanowie należy do tych nielicznych zabytków w Warszawie, które w niezmienionej postaci przetrwały okres II wojny światowej.

Kultura[edytuj]

Głównym ośrodkiem i kreatorem życia kulturalnego Wilanowa jest Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, a także Muzeum Plakatu, mieszczące się w dawnej ujeżdżalni pałacowej (oddział Muzeum Narodowego w Warszawie). Do najbardziej znanych imprez należą: Letnie Koncerty Królewskie w Ogrodzie Różanym oraz Międzynarodowa Letnia Akademia Muzyki Dawnej stwarzająca okazję do spotkań muzyków z całego świata.

Rada Dzielnicy[edytuj]

Ugrupowanie Kadencja 2002-2006 [7] Kadencja 2006-2010 [8] Kadencja 2010-2014 [9] Kadencja 2014-2018 [10]
Sojusz Lewicy Demokratycznej 2 1 (LiD) - -
Prawo i Sprawiedliwość 3 4 3 3
Nasz Wilanów 2 - - -
Jutro Wilanowa i Powsina 1 - - -
Platforma Obywatelska 4 8 7 11
Wilanów Zielony 1 - - -
Wilanów Niski 1 - - -
Nasze Osiedle 1 - - -
Wilanów Wysoki i Domki - 1 - -
Przyszłość Wilanowa - 1 - -
Niezależny Wilanów Wysoki i Niski - - 2 -
Stowarzyszenie Mieszkańców Miasteczka Wilanów - - 2 7
Warszawska Wspólnota Samorządowa - - 1 -

Ważniejsze miejsca i zabytki[edytuj]

Kościół św. Anny w Wilanowie
Mauzoleum Potockich w Wilanowie

Rezerwaty przyrody[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d e Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2016 r.. W: Główny Urząd Statystyczny [on-line]. 2015. [dostęp 2015-10-10]. s. 111.
  2. Artykuły 5 i 14 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. z 2002 r. Nr 41, poz. 361)
  3. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 maja 1951 r. w sprawie zmiany granic miasta stołecznego Warszawy, Dz. U. z 1951 r. Nr 27, poz. 199.
  4. Dzielnica Wilanów. W: Zarząd Dróg Miejskich [on-line]. zdm.waw.pl. [dostęp 2016-07-16].
  5. Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 5: Mazowsze, Warszawa 1895, s. 261.
  6. Kazimierz Rymut: Nazwy miast Polski. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 263. ISBN 83-04-02436-5.
  7. Państwowa Komisja Wyborcza: Wybory samorządowe. wybory2002.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-12].
  8. Geografia wyborcza - Wybory samorządowe - Państwowa Komisja Wyborcza. wybory2006.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-12].
  9. Wybory Samorządowe 2010 - Geografia wyborcza - Województwo mazowieckie - miasto st. Warszawa - dz. Wilanów. wybory2010.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-12].
  10. Wyniki wyborów do Rady Dzielnicy Wilanów. www.wilanow.pl. [dostęp 2015-10-12].

Linki zewnętrzne[edytuj]