Marek Matczyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Marek Matczyński
Ilustracja
Herb
Jastrzębiec
Data urodzenia 1631
Data i miejsce śmierci 10 lutego 1697
Jaworów

Marek Matczyński herbu Jastrzębiec (ur. 1631, zm. 10 lutego 1697) – polski szlachcic, wojewoda ruski od 1692, podskarbi wielki koronny od 1689, koniuszy wielki koronny od 1676, starosta grabowiecki[1], starosta bracławski[2].

Marek Matczyński w wieku 62 lat

Był zaufanym sługą i osobistym przyjacielem króla Jana III Sobieskiego. Za wiele lat wiernej służby został przez władcę nagrodzony najpierw podskarbiostwem wielkim koronny, które otrzymał po Marcinie Zamoyskim, a następnie województwem ruskim, otrzymanym po hetmanie Jabłonowskim, którego był wojewodą w latach 1692-1697.

W młodości służył prawdopodobnie jako chorąży w pułku króla Jana Kazimierza. Uczestniczył w bitwie pod Zborowem w sierpniu 1649 roku, następnie walczył przeciw Kozakom, Rosjanom i Szwedom. Od czasu rokoszu Jerzego Lubomirskiego był stałym towarzyszem Sobieskiego, a w trakcie elekcji 1674 r. propagował wśród szlachty jego kandydaturę na tron Rzeczypospolitej jako Piasta[3]. Elektor Jana III Sobieskiego z województwa ruskiego w 1674 roku[4].

W 1677 r. zakupił podwarszawską wieś Milanów, którą przekazał w użytkowanie Sobieskiemu (zgodnie z prawem Rzeczypospolitej król nie mógł nabywać dóbr ziemskich); to na jej terenie powstał następnie pałac wilanowski. Brał udział w wyprawie wiedeńskiej 1683 roku. W trakcie pierwszej bitwy pod Parkanami 7 października organizował ochronę zagrożonego monarchy. Był filarem stronnictwa regalistycznego, popierając na kolejnych sejmach plany króla w zakresie polityki zagranicznej i wewnętrznej.

Uczestniczył w zbrojnych wyprawach mołdawskich 1686 i 1691 r., których negatywne skutki dały się wkrótce odczuć w postaci wzmożonych najazdów tatarskich z Chanatu Krymskiego. Od 1689 do 1692 r. pełnił urząd podskarbiego koronnego, wyróżniając się wyjątkową uczciwością i sumiennością. Po rezygnacji z poprzedniego urzędu, został wojewodą ruskim. Od 1693 r. jego zdrowie podupadało, dlatego w czasie bezkrólewia w 1696 roku nie odegrał większej roli.

Zmarł 10 lutego 1697 roku w Jaworowie i został pochowany w ufundowanym przez siebie kościele w Warężu. Większość swego majątku zapisał synom Jana III Sobieskiego[5][6][7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jan Władysław Poczobut Odlanicki: Pamiętnik. Andrzej Rachuba. Warszawa: Czytelnik, 1987, s. 392.
  2. Krzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 325.
  3. tak potocznie nazywano pewnych kandydatów, którzy nie mieli nic wspólnego z dynastią Piastów
  4. Volumina Legum, t. V, Petersburg 1860, s. 154.
  5. Henryk Kotarski: Matczyński Marek (1631-1697). T. 20. Kraków: Ossolineum-PAN, 1975, s. 175-176, seria: Polski Słownik Biograficzny.
  6. Kadrinazi: Wybawca króla Jana. 2010-04-28. [dostęp 2012-01-11].
  7. Hanna Widacka: Marek Matczyński, przyjaciel Jana III. Muzeum Pałac w Wilanowie. [dostęp 2012-08-28].


Poprzednik
Stanisław Jan Jabłonowski
POL województwo ruskie IRP COA.svg wojewoda ruski
1692 - 1697
POL województwo ruskie IRP COA.svg Następca
Jan Stanisław Jabłonowski