Marek Matczyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Marek Matczyński
Ilustracja
Herb
Jastrzębiec
Data urodzenia 1631
Data i miejsce śmierci 10 lutego 1697
Jaworów
Ojciec Marek Matczyński
Matka Elżbieta z d. Jankowska

Marek Matczyński herbu Jastrzębiec (ur. 1631, zm. 10 lutego 1697) – senator Rzeczypospolitej Obojga Narodów, zaufany sługa i osobisty przyjaciel króla Jana III Sobieskiego[1].

Dziedzic Waręża, od 1658 chorąży husarski, od 1661 miecznik podolski, od 1663 starosta grodowy grabowiecki, rotmistrz królewski, w 1669 elektor z województwa bełskiego, a w 1674 z województwa ruskiego od 1676 koniuszy wielki koronny, od 1689 podskarbi wielki koronny, od 1692 wojewoda ruski[2][3], starosta bracławski[4], hrubieszowski, bełski, grójecki[1] i piaseczyński. Był też marszałkiem dworu królewskiego i generałem ziem ruskich[2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Marek Matczyński w wieku 62 lat

W młodości służył prawdopodobnie jako chorąży w pułku króla Jana Kazimierza. Uczestniczył w bitwie pod Zborowem w sierpniu 1649 roku, następnie walczył przeciw Kozakom, Rosjanom i Szwedom. Od czasu rokoszu Jerzego Lubomirskiego był stałym towarzyszem Sobieskiego, a w trakcie elekcji 1674 r. propagował wśród szlachty jego kandydaturę na tron Rzeczypospolitej jako Piasta[5]. Elektor Jana III Sobieskiego z województwa ruskiego w 1674 roku[6]. Poseł na sejm koronacyjny 1676 roku[7].

W 1677 r. zakupił podwarszawską wieś Milanów, którą przekazał w użytkowanie Sobieskiemu (zgodnie z prawem Rzeczypospolitej król nie mógł nabywać dóbr ziemskich); to na jej terenie powstał następnie pałac wilanowski. Brał udział w wyprawie wiedeńskiej 1683 roku. W trakcie pierwszej bitwy pod Parkanami 7 października organizował ochronę zagrożonego monarchy. Był filarem stronnictwa regalistycznego, popierając na kolejnych sejmach plany króla w zakresie polityki zagranicznej i wewnętrznej.

Uczestniczył w zbrojnych wyprawach mołdawskich 1686 i 1691 r., których negatywne skutki dały się wkrótce odczuć w postaci wzmożonych najazdów tatarskich z Chanatu Krymskiego. Od 1689 do 1692 r. pełnił urząd podskarbiego koronnego, które otrzymał po Marcinie Zamoyskim, wyróżniając się wyjątkową uczciwością i sumiennością. Po rezygnacji z poprzedniego urzędu, został wojewodą ruskim po hetmanie Jabłonowskim. Od 1693 jego zdrowie ulegało pogorszeniu, dlatego w czasie bezkrólewia w 1696 roku nie odegrał większej roli.

Zmarł 10 lutego 1697 roku w Jaworowie i został pochowany w ufundowanym przez siebie kościele w Warężu. Większość swego majątku zapisał synom Jana III Sobieskiego[1][8][9], a dobra rodowe otrzymał jego bratanek Marek, syn Aleksandra Ignacego Matczyńskiego[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Henryk Kotarski. Matczyński Marek h. Jastrzębiec (1631-1697). „Polski Słownik Biograficzny, t. XX/1975”. s. 175-176. 
  2. a b Seweryn Uruski: Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. T. X. Warszawa: 1913, s. 266.
  3. Jan Władysław Poczobut Odlanicki: Pamiętnik (1640-1684). oprac. Andrzej Rachuba. Warszawa: Czytelnik, 1987, s. 392.
  4. Krzysztof Chłapowski: Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795. Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier: 2017, s. 325.
  5. tak potocznie nazywano pewnych kandydatów, którzy nie mieli nic wspólnego z dynastią Piastów
  6. Volumina Legum, t. V, Petersburg 1860, s. 154.
  7. Krystyn Matwijowski, Pierwsze sejmy z czasów Jana III Sobieskiego, Wrocław 1976, s. 248.
  8. Kadrinazi: Wybawca króla Jana. 2010-04-28. [dostęp 2012-01-11].
  9. Hanna Widacka: Marek Matczyński, przyjaciel Jana III. Muzeum Pałac w Wilanowie. [dostęp 2012-08-28].


Poprzednik
Stanisław Jan Jabłonowski
POL województwo ruskie IRP COA.svg wojewoda ruski
1692 – 1697
POL województwo ruskie IRP COA.svg Następca
Jan Stanisław Jabłonowski