Tramwaje w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tramwaje w Warszawie
Tramwaje w Warszawie
Pesa Swing Duo na linii 2
Lokalizacja  Polska, Warszawa
Rodzaj transportu tramwaj
Data uruchomienia 11 grudnia 1866
Właściciel Tramwaje Warszawskie
Operator Tramwaje Warszawskie
Całkowita długość linii 276 km
Liczba linii dzienne: 26
okresowe: 1
uzupełniające: 1
[1]
Infrastruktura
Długość torowisk
• odcinki jednotorowe
121 km[2]
1,8 km[3]
Torowiska w budowie 2,6 km
Rozstaw szyn 1435 mm
1525 mm (do 1950)
Napięcie zasilania +600V
Tabor
Liczba pociągów
• całkowita
• niskopodłogowych

526
253
Liczba wagonów 774[4]
Strona internetowa
Portal Portal Transport szynowy
Mapa sieci tramwajowe (animowana mapa konstrukcji linii)

Tramwaje w Warszawie – system komunikacji tramwajowej działający, jako jeden z elementów komunikacji miejskiej, w Warszawie. Pierwsza linia tramwaju konnego została uruchomiona w 1866, zaś obecnie eksploatacją sieci tramwajowej oraz świadczeniem usług przewozowych zajmują się Tramwaje Warszawskie Sp. z o.o., wydzielone 1 marca 1994 z Miejskich Zakładów Komunikacyjnych (MZK).

28 września 2011 r. Tramwaje Warszawskie posiadały 837 wagonów tramwajowych[4]. Całkowita długość torów w kwietniu 2010 wynosiła 276,5 km toru pojedynczego, w tym 241,0 km toru pojedynczego eksploatowanych w ruchu osobowym[2]. Planowana jest dalsza rozbudowa sieci o kolejne trasy zarówno w samej Warszawie, jak i poza nią.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Mapa sieci przed 1945 (wersja interaktywna)
Wagon tramwaju konnego w 1867 roku na ulicy Marszałkowskiej
Dawna elektrownia tramwajowa przy ul. Przyokopowej
Przepełniony tramwaj linii „8” z „gronami” pasażerów wjeżdżający na Most Poniatowskiego (po 1945)

Tramwaje konne[edytuj | edytuj kod]

Historia warszawskich tramwajów zaczęła się 11 grudnia 1866, wraz z otwarciem 6-kilometrowej linii tramwajów konnych łączącej Dworzec Wiedeński z Dworcem Petersburskim (obecnym Dworcem Wileńskim) oraz nowo zbudowanym Dworcem Terespolskim (Dworcem Wschodnim). Linia została wybudowana przez Główne Towarzystwo Rosyjskich Dróg Żelaznych by obejść restrykcje nałożone przez władze zaborcze, które nie zezwalały na wybudowanie mostu kolejowego przez Wisłę. Trasa prowadziła przez ul. Marszałkowską, ul. Królewską (z odgałęzieniem od placu Grzybowskiego), Krakowskim Przedmieściem, plac Zamkowy, most Kierbedzia do ul. Targowej z odgałęzieniami w ul. Kijowskiej i do portu przeładunkowego nad Wisłą. Oprócz przewozu towarów oraz podróżnych między dworcami GTRDŻ obsługiwało również tramwaje miejskie jeżdżące na trasie Dworzec Wiedeński – Kościół św. Anny.

W latach 70. magistrat postanowił stworzyć własną sieć tramwajową i w 1881 wybudowana została przez belgijskiego przedsiębiorcę pierwsza miejska linia tramwajowa, od początku przeznaczona do przewozu pasażerów po mieście, biegnąca ul. Nalewkiul. Świętojerskąul. Długąul. WąskąPodwalemKrakowskim Przedmieściem (na odcinku Królewska – Nowy Zjazd obok tramwaju kolejowego) – Nowym ŚwiatemAl. UjazdowskimiBagatelą do Rogatek Mokotowskich. Cała trasa, oddana do użytku 18 października 1881, była jednotorowa, a tramwaje kursowały na niej w godzinach 7:30 – 22:00. 1 listopada 1881 linię wydłużono o odcinek Muranów – Powązki (przez ul. Dziką). Miesiąc później otworzono odcinek w ul. Bielańskiej (miedzy Nalewkami a pl. Teatralnym), a w 1882 r. tory na ul. Senatorskiej.

W następnych latach Towarzystwo Belgijskie „Societe Generale de Tramways Varsoviens” rozwijało swoją sieć, m.in. w 1882 przejęło tramwaj kolejowy, który utracił pierwotne znaczenie po wybudowaniu w 1875 kolei obwodowej wraz z mostem przy Cytadeli. W 1883 wprowadzono projekt reorganizacji stworzony przez Władysława T. Kisiel-Kiślańskiego, a sam pomysłodawca został prezesem tramwajów konnych do czasu ich przejęcia przez miasto (w 1898). Pod koniec 1883 sieć tramwajowa w Warszawie miała 22 km długości i 80 tramwajów obsługujących 11 linii. W latach 1886–1890 powstała trasa w Al. Jerozolimskich między ul. Marszałkowską a Nowym Światem. W 1899 cała sieć, licząca już 30 km i 234 tramwajów obsługujących 17 linii, została wykupiona przez miasto. Prezesem tramwajów konnych został łódzki aptekarz Maurycy Spokorny. W 1908 miasto powierzyło firmie „Siemens & Halske” zastąpienie trakcji konnej tramwajem elektrycznym, kierownictwo tej operacji powierzono prezesowi Spokornemu (który przez kolejne osiem lat pełnił funkcję prezesa tramwajów elektrycznych).

Tramwaje elektryczne[edytuj | edytuj kod]

Bilet imienny okresowy I klasy z 1917 roku

7 lutego 1908 uruchomiono Elektrownię Tramwajów Miejskich, a 26 marca 1908 o godz. 9:35 wyruszył pierwszy tramwaj elektryczny na trasie pl. Krasińskichpl. Unii Lubelskiej.

24 lipca 1919 Zarząd Miejski powołał przedsiębiorstwo Tramwaje Miejskie m.st. Warszawy. 31 grudnia 1921 uruchomiono pierwszą linię nocną na trasie pl. Zbawicielapl. Teatralny. W marcu 1925 otworzono remizę „Praga” przy ul. Kawęczyńskiej.

W okresie od września do 18 października 1939 linie tramwajowe nie kursowały z powodu zniszczeń wojennych. 1 lipca 1941 utworzono przedsiębiorstwo „Städtische Verkehrsbetriebe Warschau”, które zajęło się eksploatacją linii tramwajowych. Od 1 sierpnia 1944 tramwaje faktycznie nie kursowały.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Przedwojenne tory tramwajowe na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie, wydobyte spod asfaltu w czasie remontu w 2007 i zdemontowane

W 1939 roku tabor tramwajowy wynosił 710 wozów tramwajowych, z których wojnę przetrwało niemal 200[5]. Przed wybuchem powstania warszawskiego było w ruchu 186 wozów tramwajowych dla obsługi około miliona pasażerów. Spowodowane było to zarówno zniszczeniami wojennymi, brakiem części zamiennych, jak i polityką okupanta. W trakcie powstania zniszczono lub wywieziono 590 wozów tramwajowych, rozebrano całą sieć trakcyjną, zniszczono 3 podstacje, elektrownię, 5 zajezdni, warsztaty, a tory uszkodzono w ponad 300 miejscach[6].

20 czerwca 1945 uruchomiono pierwszą po wojnie linie tramwajową nr „1” łączącą Kawęczyńską z Wiatraczną i do sierpnia kursowało już 5 linii. We wrześniu tego samego roku po uruchomieniu podstacji na Szczęśliwicach ruszyła pierwsza po lewobrzeżnej stronie miasta linia tramwajowa na Ochocie pomiędzy Okęciem a Pl. Starynkiewicza, a do końca roku dalszych pięć[6].

Od 1945 rozpoczęło się przekuwanie torów tramwajowych z 1525 na 1435 mm, co związane było z tym, że nowe tramwaje dla Warszawy pochodziły z Berlina (67 sztuk) i Wrocławia (60 sztuk) i różniły się rozstawem od dotychczas użytkowanych. Prace rozpoczęto od peryferiów miasta (Mokotów, Boernerowo, Koło, Żoliborz) i modernizacja trwała 3 lata[6].

W tym okresie uruchomiono wtedy zajezdnię „Żoliborz” z remizą przy ul. Słowackiego. 18 maja 1948 zlikwidowano zajezdnię „Rakowiec”. 10 września 1955 uruchomiono zajezdnię „Mokotów” oraz zlikwidowano zajezdnię „Puławska”. 30 czerwca 1963 uruchomiono zajezdnię „Północ” oraz zlikwidowano zajezdnię „Żoliborz”.

Tramwaje w Warszawie w okresie upowszechnienia transportu samochodowego podległy stopniowej likwidacji. 11 września 1973 została zlikwidowana linia tramwajowa do Wilanowa biegnąca ulicami Goworka, Spacerową, Gagarina i Czerniakowską. Był to trzeci szlak miejskiego transportu szynowego biegnący w to miejsce – po wojnie nie odbudowano szerokotorowej trasy tramwajowej prowadzącej do Wilanowa z Placu Trzech Krzyży, która z kolei zastąpiła linię kolejki grójeckiej.

Obowiązujące studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego[7] przewiduje budowę tramwaju do Wilanowa, ale nie Wisłostradą, lecz w ciągu ulic Belwederska – Sobieskiego – al. Rzeczypospolitej do nowej pętli w rejonie ul. Pałacowej. Byłaby to trzecia trasa tramwajowa do Wilanowa (i czwarta trasa szynowa), ale pierwsza w tym korytarzu.

W 1987 doszło w Warszawie, na skrzyżowaniu ulic Wolskiej i Młynarskiej do katastrofy tramwajowej, w której zginęło 7 osób oraz było wielu rannych.

Teraźniejszość[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Tramwaje Warszawskie.

Do 1989 przetrwało w Warszawie zaledwie 28 linii. W latach 1980–2009 otwarto jedynie trzy odcinki tras tramwajowych, wszystkie związane z obecną dzielnicą Bemowo. 1 sierpnia 1992 roku otwarta została budowana przez 13 lat linia Cmentarz Wolski – Osiedle Górczewska, o długości ok. 4 km trasy dwutorowej. 1 marca 1994 z Miejskich Zakładów Komunikacyjnych wyłoniono spółkę zajmującą się prowadzeniem komunikacji tramwajowej na terenie miasta Warszawa, Tramwaje Warszawskie Sp. z o.o.

31 sierpnia 1997 otwarto linię tramwajową z Koła na Nowe Bemowo. Budowa obejmowała ok. 2 km nowej trasy dwutorowej, ok. 900 m drugiego toru na istniejącej trasie do Boernerowa oraz pętlę tramwajową „Nowe Bemowo” (wyposażoną w dwa tory peronowe i jeden tor odstawczy).

21 grudnia 2005 pierwszy raz po torach wzdłuż ul. Powstańców Śląskich i al. Reymonta pojechał tramwaj specjalnej linii „P”, zaś od 2 stycznia 2006 regularnie kursują po nich linie zwykłe. Jest to pierwsza trasa tramwajowa w Warszawie z zastosowanym torowiskiem trawiastym (na części odcinka) i bezwzględnym priorytetem w ruchu dla tramwajów, a także pierwsza inwestycja tramwajowa współfinansowana z funduszy Unii Europejskiej. Trasa liczy ok. 1,9 km długości, a w ramach jej budowy przebudowano pętlę Piaski oraz pętlę Nowe Bemowo (dodatkowy tor peronowy z wyjazdem w stronę północną).

Od 16 czerwca 2007 w związku z rozpoczęciem generalnego remontu torowiska zmieniła się organizacja ruchu tramwajowego w rejonie mostu Poniatowskiego i Alej Jerozolimskich. Utrudnienia z tym związane trwały do 1 października 2007. Remont był elementem projektu modernizacji trasy tramwajowej od pętli Banacha do pętli Gocławek, współfinansowanej ze środków Unii Europejskiej.

W dniu 26 marca 2008 Tramwaje Elektryczne obchodziły stulecie istnienia. W tym samym roku rozpoczęto modernizację trasy tramwajowej od pętli Cm. Wolski do Dworca Wileńskiego. W ramach prac wykonany m.in. został pierwszy odcinek torowiska z dopuszczonym ruchem liniowym autobusów (od placu Bankowego do ul. Jagiellońskiej). W ramach tych prac, w 2008, zamknięty był dla ruchu tramwajowego fragment ul. Wolskiej, natomiast w 2009 w związku z licznymi pracami na trasie W-Z przez dłuższy czas tramwaje nie kursowały na odcinku od placu Bankowego do Dworca Wileńskiego, a także czasowo na pobliskich odcinkach, w tym na trasach prostopadłych (ulice MarszałkowskaAndersa, aleja Jana Pawła II, ulica OkopowaTowarowa), gdzie również wymiennie prowadzone były remonty.

W sierpniu 2010 ogłoszono przetarg na zaprojektowanie i budowę łącznika w ciągu ulicy Powstańców Śląskich od ul. Górczewskiej do Radiowej[8].

W fazie projektowania znajduje się odcinek trasy tramwajowej na Tarchominie wzdłuż ulic Projektowanej i Światowida; odcinek na Trasie Mostu Północnego został zbudowany w ramach przetargu prowadzonego przez Zarząd Miejskich Inwestycji Drogowych w Warszawie, jako jeden z elementów trasy mostowej. W dniu 21 stycznia 2013 nastąpiło otwarcie pierwszego etapu trasy tramwajowej na Tarchomin. Uruchomiono obsługiwaną dwukierunkowymi tramwajami SWING Duo linię numer 2, kursującą między krańcami Metro Młociny i Stare Świdry. W dniu 24 grudnia 2014 przedłużono linię od przystanku Stare Świdry do pętli Tarchomin Kościelny.

Linie tramwajowe[edytuj | edytuj kod]

Oznaczenia linii tramwajowych[edytuj | edytuj kod]

Stan na 6 czerwca 2013

Numer Przeznaczenie Uwagi
1 – 39 Linie zwykłe Kursują codziennie w godzinach od około 4:00 do około 0:30
40 – 49 Linie okresowe Kursują tylko w wybrane dni tygodnia i/lub godziny
50 – 69 Zakres wolny Dawniej zakres ten przeznaczony był dla trolejbusów
70 – 79 Linie zastępcze i uzupełniające Uruchamiane na specjalne okoliczności lub na czas remontów oraz wyłączeń z ruchu na danym odcinku komunikacji szynowej
80 – 99 Zakres wolny
Cx Linie cmentarne Kursują jedynie w okresie dnia Wszystkich Świętych, zapewniając dojazd do stołecznych nekropolii

Uruchamiane są także linie specjalne obsługiwane taborem zabytkowym, np:
D na Dzień Dziecka
W na Wielkanoc, 1 Sierpnia
M na Mikołajki
T jako atrakcja turystyczna

Układ linii tramwajowych[edytuj | edytuj kod]

Stan na 5 maja 2015


Linia Trasa Częstotliwość
[min]
Uwagi Schemat
1 AnnopolBanacha
Annopol – Rembielińska – Matki Teresy z Kalkuty – Odrowąża – rondo Żaba – Starzyńskiego – most Gdański – Słomińskiego – rondo Zgrupowania AK „Radosław” – Okopowa – Towarowa – rondo Daszyńskiego – Towarowa – plac Zawiszy – Grójecka – plac Narutowicza – Grójecka – Banacha
powszednie: 6/6
wolne: 7-8
1tw.png
2 Metro MłocinyTarchomin Kościelny
Zgrupowania AK „Kampinos” – most Skłodowskiej-Curie – Kuklińskiego – Światowida
powszednie: 4/6
wolne: 7-8
2tw.png
3 AnnopolGocławek
Annopol – Rembielińska – Matki Teresy z Kalkuty – Odrowąża – rondo Żaba – 11 Listopada – Targowa – plac Wileński – Targowa – Zamoyskiego – Grochowska
powszednie: 8/12
wolne: 15
3tw.png
4 WyścigiŻerań Wschodni
Puławska – plac Unii Lubelskiej – Marszałkowska – plac Zbawiciela – Marszałkowska – rondo Dmowskiego – Marszałkowska – plac Bankowy – aleja Solidarności – most Śląsko-Dąbrowski – aleja Solidarności – Jagiellońska – Ratuszowa – Targowa – 11 Listopada – rondo Żaba – Odrowąża – Matki Teresy z Kalkuty – Rembielińska – Annopol
powszednie: 8/12
wolne: 15
4tw.png
6 GocławekMetro Młociny
Grochowska – Zamoyskiego – Targowa – plac Wileński – Targowa – Ratuszowa – Jagiellońska – Starzyńskiego – most Gdański – Słomińskiego – Międzyparkowa – Andersa – Mickiewicza – plac Inwalidów – Mickiewicza – plac Wilsona – Słowackiego – Marymoncka – Zgrupowania AK „Kampinos”
powszednie: 8/12
wolne: 15
6tw.png
7 Kawęczyńska-BazylikaP+R Aleja Krakowska
Kawęczyńska – Kijowska – Targowa – aleja Zieleniecka – aleja Poniatowskiego – most Poniatowskiego – Aleje Jerozolimskie – rondo Dmowskiego – Aleje Jerozolimskie – plac Zawiszy – Grójecka – plac Narutowicza – Grójecka – aleja Krakowska
powszednie: 8/12
wolne: 15
7tw.png
9 GocławekP+R Aleja Krakowska
Grochowska – aleja Waszyngtona – aleja Poniatowskiego – most Poniatowskiego – Aleje Jerozolimskie – rondo Dmowskiego – Aleje Jerozolimskie – plac Zawiszy – Grójecka – plac Narutowicza – Grójecka – aleja Krakowska
powszednie: 4/6
wolne: 7-8
Wybrane kursy na skróconej trasie Wiatraczna – aleja Waszyngtona – (...) 9tw.png
10 Osiedle GórczewskaWyścigi
Górczewska – Powstańców Śląskich – Połczyńska – Wolska – Skierniewicka – Kasprzaka – rondo Daszyńskiego – Prosta – rondo Organizacji Narodów Zjednoczonych – aleja Jana Pawła II – Chałubińskiego – aleja Niepodległości – Nowowiejska – plac Politechniki – Nowowiejska – plac Zbawiciela – Marszałkowska – plac Unii Lubelskiej – Puławska
powszednie: 8/12
wolne: 15
10tw.png
11 Metro MarymontMetro Młociny
Popiełuszki – aleja Jana Pawła II – rondo Zgrupowania AK „Radosław” – aleja Jana Pawła II – rondo Organizacji Narodów Zjednoczonych – Prosta – Kasprzaka – Skierniewicka – Wolska – Połczyńska – Powstańców Śląskich – Reymonta – Wólczyńska – Nocznickiego
powszednie: 8/12
wolne: 15
13 Kawęczyńska-BazylikaKoło
Kawęczyńska – Kijowska – Targowa – plac Wileński – aleja Solidarności – most Śląsko-Dąbrowski – aleja Solidarności – Młynarska – Obozowa
powszednie: 8/12
wolne: 15
13tw.png
14 BanachaMetro Wilanowska
Banacha – Grójecka – plac Narutowicza – Filtrowa – Krzywickiego – Nowowiejska – plac Politechniki – Nowowiejska – plac Zbawiciela – Marszałkowska – plac Unii Lubelskiej – Puławska
powszednie: 8/12
wolne: 15
14tw.png
15 Marymont-PotokP+R Aleja Krakowska
Mickiewicza – plac Wilsona – Mickiewicza – plac Inwalidów – Mickiewicza – Andersa – plac Bankowy – Marszałkowska – rondo Dmowskiego – Marszałkowska – plac Konstytucji – Marszałkowska – plac Zbawiciela – Nowowiejska – plac Politechniki – Nowowiejska – Krzywickiego – Filtrowa – plac Narutowicza – Grójecka – aleja Krakowska
powszednie: 8/12
wolne: 15
W soboty dodatkowe kursy na skróconej trasie Plac Narutowicza – Grójecka – (...) 15tw.png
17 Tarchomin KościelnySłużewiec
Światowida – Kuklińskiego – Most Skłodowskiej-Curie – Marymoncka – Słowackiego – Popiełuszki – aleja Jana Pawła II – rondo Zgrupowania AK „Radosław” – aleja Jana Pawła II – rondo Organizacji Narodów Zjednoczonych – aleja Jana Pawła II – Chałubińskiego – aleja Niepodległości – Rakowiecka – Boboli – Wołoska – Marynarska
powszednie: 8/12 (4/6)
wolne: 15 (7-8)
Wybrane kursy (jednokierunkowo) na skróconej trasie Metro Marymont – Popiełuszki – (...)
18 SłużewiecŻerań FSO
Marynarska – Wołoska – Woronicza – Puławska – plac Unii Lubelskiej – Marszałkowska – plac Zbawiciela – Marszałkowska – rondo Dmowskiego – Marszałkowska – plac Bankowy – Andersa – Międzyparkowa – Słomińskiego – most Gdański – Starzyńskiego – Jagiellońska
powszednie: 8/12
wolne: 15
18tw.png
20 BoernerowoŻerań FSO
Kaliskiego – Dywizjonu 303 – Obozowa – Młynarska – aleja Solidarności – most Śląsko-Dąbrowski – aleja Solidarności – Jagiellońska
powszednie: 10/12
wolne: 15
20tw.png
22 WiatracznaPiaski
Grochowska – Zamoyskiego – aleja Zieleniecka – aleja Poniatowskiego – most Poniatowskiego – Aleje Jerozolimskie – rondo Dmowskiego – Aleje Jerozolimskie – plac Zawiszy – Towarowa – rondo Daszyńskiego – Towarowa – Okopowa – rondo Zgrupowania AK „Radosław” – aleja Jana Pawła II – Broniewskiego
powszednie: 8/12
wolne: 15
22tw.png
23 CzynszowaNowe Bemowo
Czynszowa – Stalowa (powrót: Stalowa – Środkowa – Wileńska – Czynszowa) – 11 Listopada – Targowa – Ratuszowa – Jagiellońska – aleja Solidarności – most Śląsko-Dąbrowski – aleja Solidarności – Młynarska – Obozowa – Dywizjonu 303 – Radiowa – Powstańców Śląskich
powszednie: 8/12
wolne: 15
23tw.png
24 GocławekNowe Bemowo
Grochowska – aleja Waszyngtona – aleja Poniatowskiego – most Poniatowskiego – Aleje Jerozolimskie – rondo Dmowskiego – Aleje Jerozolimskie – plac Zawiszy – Towarowa – rondo Daszyńskiego – Towarowa – aleja Solidarności – Młynarska – Obozowa – Dywizjonu 303 – Radiowa – Powstańców Śląskich
powszednie: 6/12
wolne: 15
24tw.png
25 AnnopolBanacha
Annopol – Rembielińska – Matki Teresy z Kalkuty – Odrowąża – rondo Żaba – 11 Listopada – Targowa – plac Wileński – Targowa – aleja Zieleniecka – aleja Poniatowskiego – most Poniatowskiego – Aleje Jerozolimskie – rondo Dmowskiego – Aleje Jerozolimskie – plac Zawiszy – Grójecka – plac Narutowicza – Grójecka – Banacha
powszednie: 8/12
wolne: 15
25tw.png
26 Osiedle GórczewskaWiatraczna
Górczewska – Powstańców Śląskich – Połczyńska – Wolska – aleja Solidarności – most Śląsko-Dąbrowski – aleja Solidarności – plac Wileński – Targowa – Zamoyskiego – Grochowska
powszednie: 8/12
wolne: 7-8
26tw.png
27 Cmentarz WolskiMetro Marymont
Wolska – aleja Solidarności – Okopowa – rondo Zgrupowania AK „Radosław” – aleja Jana Pawła II – Popiełuszki
powszednie: 8/12
wolne: 15
27tw.png
28 Dworzec Wschodni (Kijowska)Osiedle Górczewska
Kijowska – Targowa – plac Wileński – Targowa – Ratuszowa – Jagiellońska – Starzyńskiego – most Gdański – Słomińskiego – rondo Zgrupowania AK „Radosław” – aleja Jana Pawła II – Broniewskiego – Reymonta – Powstańców Śląskich – Górczewska
powszednie: 8/12
wolne: 15
31 Metro WilanowskaSłużewiec
Puławska – Woronicza – Wołoska – Marynarska
powszednie: 4/12
wolne: 15
31tw.png
33 KieleckaMetro Młociny
Rakowiecka – aleja Niepodległości – Chałubińskiego – aleja Jana Pawła II – rondo Organizacji Narodów Zjednoczonych – aleja Jana Pawła II – rondo Zgrupowania AK „Radosław” – aleja Jana Pawła II – Broniewskiego – Wólczyńska – Nocznickiego
powszednie: 6/6
wolne: 7-8
33tw.png
35 Nowe BemowoWyścigi
Powstańców Śląskich – Reymonta – Broniewskiego – aleja Jana Pawła II – rondo Zgrupowania AK „Radosław” – aleja Jana Pawła II – Stawki – Andersa – plac Bankowy – Marszałkowska – rondo Dmowskiego – Marszałkowska – plac Konstytucji – Marszałkowska – plac Zbawiciela – Marszałkowska – plac Unii Lubelskiej – Puławska
powszednie: 8/12
wolne: 15
35tw.png
37 SłużewiecMetro Marymont
Marynarska – Wołoska – Boboli – Rakowiecka – aleja Niepodległości – Chałubińskiego – aleja Jana Pawła II – rondo Organizacji Narodów Zjednoczonych – aleja Jana Pawła II – rondo Zgrupowania AK „Radosław” – aleja Jana Pawła II – Popiełuszki
powszednie: 8/12
wolne: 15
Linia jednokierunkowa – powrót jako 17 37tw.png
41 WoroniczaŻerań Wschodni
Wołoska – Boboli – Rakowiecka – aleja Niepodległości – Chałubińskiego – aleja Jana Pawła II – rondo Organizacji Narodów Zjednoczonych – aleja Jana Pawła II – rondo Zgrupowania AK „Radosław” – Słomińskiego – most Gdański – Starzyńskiego – rondo Żaba – Odrowąża – Matki Teresy z Kalkuty – Rembielińska – Annopol
powszednie: 8/12 41tw.png
77 WiatracznaPlac Narutowicza
aleja Waszyngtona – aleja Poniatowskiego – most Poniatowskiego – Aleje Jerozolimskie – rondo Dmowskiego – Aleje Jerozolimskie – plac Zawiszy – Grójecka – plac Narutowicza
powszednie: 4/12
wolne: 15
PESA 120N linii 9 w trasie na Okęcie
Tramwaje na pętli Górczewska

Pętle i krańce[edytuj | edytuj kod]

W zestawieniu podano tylko istniejące krańce.

Nazwa Typ Linie Schemat Liczba torów
Aleja Zieleniecka Pętla brak Aleja zielenieckatw.png 2
Annopol Pętla 1, 3, 25 Annopoltw.png 3
Banacha Pętla 1, 14, 25 Banachatw.png 3
Boernerowo Pętla 20 Boernerowotw.png 1
Cmentarz Wolski Pętla 27 Cmentarz wolskitw.png 3
Czynszowa Pętla 23 Czynszowatw.png 1
Dworzec Wschodni (Kijowska) Pętla 28 Dworzec wschodni (kijowska)tw.png 1
Gocławek Pętla 3, 6, 9, 24 Gocławektw.png 3
Kawęczyńska-Bazylika Pętla 7, 13 Kawęczyńska-bazylikatw.png 2
Kielecka Pętla 33 Kieleckatw.png 1
Koło Pętla 13 Kołotw.png 3
Marymont-Potok Pętla 15 Marymont-potoktw.png 2
Metro Marymont Pętla 11, 17, 27, 37 Metro marymonttw.png 3
Metro Młociny Pętla 2, 6, 11, 33 Metro młocinytw.png 6
Metro Wilanowska Pętla 14, 31 Metro wilanowskatw.png 2
Nowe Bemowo Pętla 23, 24, 35 Nowe bemowotw.png 3
Osiedle Górczewska Pętla 10, 26, 28 Osiedle górczewskatw.png 5
P+R Aleja Krakowska Pętla 7, 9, 15 P+r aleja krakowskatw.png 3
Piaski Pętla 22 Piaskitw.png 2
Plac Narutowicza Pętla 77 Plac narutowiczatw.png 5
Plac Starynkiewicza Pętla brak 2
Ratuszowa-ZOO Pętla brak Ratuszowa-zootw.png 1
Służewiec Pętla 17, 18, 31, 37 Służewiectw.png 3
Tarchomin Kościelny Pętla 2, 17 Tarchomin kościelnytw.png 2
Twardowska Pętla brak Twardowskatw.png 1
Wiatraczna Pętla 22, 26, 77 Wiatracznatw.png 4
Woronicza Pętla 41 Woroniczatw.png 2
Wyścigi Pętla 4, 10, 35 Wyścigitw.png 3
Żerań FSO Pętla 18, 20 Żerań fsotw.png 3
Żerań Wschodni Pętla 4, 41 Żerań wschodnitw.png 3

Cała sieć przystosowana jest do obsługi taboru jednokierunkowego umożliwiając tramwajom zawracanie za pomocą pętli. Do 23 grudnia 2014 wyjątkiem był kraniec Stare Świdry, który jako jedyny przystosowany był do obsługi wyłącznie tramwajów dwukierunkowych – zastosowane zostały tam rozjazdy nakładkowe. Obecnie kraniec Stare Świdry przestał pełnić swą rolę i został rozmontowany w związku z uruchomieniem krańca Tarchomin Kościelny.

Za pętle mogą także posłużyć zajezdnie, na terenie których tramwaj zawraca bez zatrzymania się (tj. pierwszy i ostatni przystanek ma przed zajezdnią). Takie rozwiązanie było stosowane na przykład przy budowie Trasy Mostu Północnego, kiedy to linia nr 5 została skrócona do zajezdni Żoliborz.

Planowane zmiany[edytuj | edytuj kod]

W ramach remontu ulicy Wołoskiej w latach 2014–2016 nastąpi remont krańca Woronicza, po którym zamiast obecnych dwóch pętli do zawracania (po jednej w każdym kierunku) istnieć będzie tylko jedna pętla z jednym torem peronowym do zawracania w obu kierunkach[9][10].

W planach jest także wybudowanie krańca Winnica oraz wydłużenie linii tramwajowej MłocinyTarchomin Kościelny do tego krańca. Budowa rozpocznie się w 2015 roku[11].

W planach jest brany również powrót tramwajów na ul. Kasprzaka od ul. Skierniewickiej do ul. Wolskiej (częściowo idący szlakiem zlikwidowanej w latach 90. XX wieku trasy tramwajowej). Budowa zacznie się w 2018 roku[12].

Tabor[edytuj | edytuj kod]

Konstal 105Na za Mostem Poniatowskiego
Konstal 116Na/1 na linii 2 mija pętlę Annopol. Był to jeden z pierwszych niskopodłogowych tramwajów w Warszawie
PESA 128N to obecnie najnowocześniejszy typ wagonu tramwajowego w Warszawie

Tramwaje wysokopodłogowe[13][edytuj | edytuj kod]

Ilustracja Model Eksploatacja w Warszawie od Liczba wagonów Liczba składów
Nowowiejska (tramwaj 74).JPG Konstal 105Na 1984 269 141
Konstal 105Nb 1992-1993 4 2
Konstal 105Nb/e 1994 4 2
Konstal 105Ne 19931994 18 9
35 na przystanku kino ochota.jpg Konstal 105Nf 1994 44 22
Konstal 105Ng 1993 2 1
Konstal 105Ni 1992 12 9
Konstal 105Nm 19961997 14 7
Konstal 105N2k 19952001 60 30
Warsaw 07-13 img09 tram.jpg Konstal 105N2k/2000 2001 62 31
Konstal 105Nz 1997 2 2
Cegielski.123n.JPG FPS 123N 2007 30 17
Razem: 521 273

Tramwaje niskopodłogowe[edytuj | edytuj kod]

Ilustracja Model Eksploatacja w Warszawie od Niska podłoga Handicap reverse blue background.svg Liczba składów
Konstal112N.jpg Konstal 112N 1995 24% 1
Konstal 116N 1998 61% 1
116Na.jpg Konstal 116Na 1999 61% 2
Tramwaj warszawski.jpg Konstal 116Na/1 19992000 61% 26
Warsaw tram PESA 120N at Most poniatowskiego.jpg PESA 120N 2007 100% 15
Warsaw tram PESA 120Na at Most poniatowskiego.jpg PESA 120Na 2010 100% 180
Pesa 120Na Duo.jpg PESA 120NaDuo[14] 2012 100% 6
128N-3601 (1), Warszawa, 2014-11-22.jpg PESA 128N[15][16] 2014-2015 100% 21 z 50
PESA 134N[17] 2015[18] 100% 1 z 30
Razem: 253 z 311
Udział wagonów niskowejściowych i niskopodłogowych: 32,69%

Tramwaje zabytkowe[19][20][edytuj | edytuj kod]

Ilustracja Model Producent Rok produkcji Numery inwentarzowe
Type A electric tram in Warsaw.jpeg A Falkenried/MAN 1908 43
[1] Lw Linke-Hoffman Werke 1925 541
[2] C Lilpop, Rau i Loewenstein 1925 257
[3] K Gdańska Fabryka Wagonów 1940 403
Aleje Jerozolimskie (tramwaj 30, model K).JPG K Wspólnota Interesów Katowice 1940 445
[4] N1 Konstal 1949 607
Konstal N tram in Warsaw.jpeg N3 Konstal 1951 674
[5] 4Nj Konstal 1957 838
Warsaw tram Konstal13N at Old town.jpg 13N Konstal 1969 795
Konstal 102N Poznań RB1.JPG 102N Konstal 1969 5
135 lat tramwajów w Poznaniu - Konstal 102Na (2).JPG 102Na Konstal 1971 42

Kolorem pomarańczowym oznaczono wagony oczekujące na remont.

Statystyka[21][edytuj | edytuj kod]

Typ wagonu Zakład Eksploatacji Tramwajów Razem
R-1 R-2 R-3 R-4
105Na - 26 86 157 269
105Nb - - 4 - 4
105Nb/e - - 4 - 4
105Ne - 4 14 - 18
105Nf - 26 18 - 44
105Ng - 2 - - 2
105Nm - - 14 - 14
105Ni 12 - - - 12
105N2k 60 - - - 60
105N2k/2000 56 - 6 - 62
105Nz 2 - - - 2
112N - 1 - - 1
116N 1 - - - 1
116Na - 2 - - 2
116Na/1 - 26 - - 26
120N - - 15 - 15
120Na 13 42 60 65 180
120NaDuo - - - 6 6
123N 30 - - - 30
128N 8 - - 11 21[22]
134N - - - - 1[23]
Razem 182 129 221 239 774

Numeracja[24][edytuj | edytuj kod]

Typ wagonu Numery inwenarzowe
105Na 1100–1109, 1111–1125, 1127–1131, 1133–1136, 1138–1210, 1212–1362, 1366–1378, 1381, 2001, 2003–2005
105Nb 1379–1380, 1384–1385
105Nb/e 1383, 1387–1389
105Ne 1393–1410
105Nf 1411–1422, 1425–1456
105Ng 1423–1424
105Ni 1363–1364, 1391–1392, 2006–2009, 2038–2039
105Nm 1457–1470
105N2k 1386, 1390, 2010–2027, 2030–2037, 2040–2073
105N2k/2000 2074–2135
105Nz 2028–2029
112N 3001
116N 3002
116Na 3003–3004
116Na/1 3005–3030
120N 3101–3115
120Na 3116–3295
120NaDuo 3501–3506
123N 2136–2165
128N 3601–3650
134N 3801–3830

O taborze[edytuj | edytuj kod]

Obecnie spółka Tramwaje Warszawskie posiada 522 składy. 47% z nich to pojazdy niskopodłogowe[4]. Linie: 6, 27, 28, 14, 15 oraz 31 (w dni wolne) obsługiwane są głównie przez pojedyncze wagony (tzw. solówki). Resztę linii obsługują składy dwuwagonowe lub pojazdy przegubowe. 18 sierpnia 2007 na jedną z brygad linii Z-9 wyjechał po raz pierwszy po trzynastu latach przerwy skład złożony z trzech wagonów. Składy trójwagonowe kursują obecnie na linii 31 (na wybranych brygadach).

W dniu 22 sierpnia 2008 ogłoszony został dwustopniowy przetarg na dostawę 186 wagonów całkowicie niskopodłogowych o pojemności 200/250 pasażerów (w zależności od przyjętego standardu podróży pasażerów stojących), tj. odpowiadających 186 składom dwuwagonowym tramwajów wysokopodłogowych. 155 tramwajów przeznaczonych jest na wymianę istniejącego taboru typu 13N i dużą część 105N, 31 – do obsługi nowej trasy przez Most Północny na Tarchomin. Szacowana wartość kontraktu to niemal 1,5 mld złotych netto.

13 czerwca 2010 pierwszy z nowo zamówionych składów typu 120Na Swing wyjechał na trasę. Według danych producenta kolejny Swing ma się pojawić w Warszawie w połowie lipca, a do końca roku dotrą 33 składy, a do Euro 2012 – 120[25]. 31 grudnia 2012 był ostatnim dniem eksploatacji wagonów typu 13N. W tym dniu uruchomiono również specjalną linę obsługiwaną przez te wagony.

1 czerwca 2012 roku, spółka ogłosiła przetarg na dostawę 45 fabrycznie nowych dwukierunkowych tramwajów. Przetarg wygrała PESA oferując tramwaj z nowej rodziny Jazz (128N). Tramwaje mają dotrzeć do stolicy w latach 2014–2015.

3 lipca 2013 roku, został rozpisany przetarg na dostawę 30 nowych tramwajów, tym razem mają być krótsze (mają mieć maksymalnie 22 metry)[26].

21 listopada 2013 roku dostarczono ostatniego ze 186 Swingów, tym samym kończąc tzw. kontrakt stulecia.

Podsumowując[27][28]:

  • w roku 2007 zamówiono 15 nowych niskopodłogowych tramwajów Pesa 120N. Dotarły one w tym samym roku;
  • w roku 2008 zamówiono 186 nowych niskopodłogowych tramwajów Pesa 120Na. Dostawa rozpoczęła się w 2010 roku, a zakończyła się w 2013;
  • w roku 2012 zamówiono 45 nowych niskopodłogowych, dwukierunkowych tramwajów Pesa 128N. Rozpoczęła się dostawa, która potrwa do 2015;
  • w roku 2013 zamówiono 30 nowych niskopodłogowych tramwajów Pesa 134N. Dostawa rozpoczęła się pod koniec 2014;
  • w roku 2014 zamówiono 5 nowych niskopodłogowych, dwukierunkowych tramwajów Pesa 128N.

Razem Tramwaje Warszawskie w roku 2015 będą w posiadaniu 281 tramwajów w pełni niskopodłogowych na 275 wysokopodłogowych.

Zajezdnie tramwajowe[edytuj | edytuj kod]

Istniejące[edytuj | edytuj kod]

Zajezdnia Adres Ilustracja Rok uruchomienia Obsługiwane linie
ZET R-1 Wola Młynarska 2 POL Warsaw zajezdnia Wola.jpg 1903 1, 9, 10, 11, 13, 14, 15, 20, 22, 23, 24, 26, 27, 28, 31, 77
ZET R-2 Praga Kawęczyńska 16 Zajezdnia Tramwajowa Praga ul. Kawęczyńska.JPG 1925 3, 6, 7, 9, 11, 13, 18, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 77
ZET R-3 Mokotów Woronicza 27 Woronicza zajezdnia 01 beax.jpg 1955 1, 4, 7, 9, 10, 11, 14, 15, 17, 18, 25, 31, 33, 35, 37, 41, 77
ZET R-4 Żoliborz Zgrupowania Kampinos 10 Zajezdnia Żoliborz 1.JPG 1963 1, 2, 3, 4, 6, 11, 13, 17, 22, 26, 27, 28, 31, 33, 35, 37, 41, 77

Planowane lub w budowie[edytuj | edytuj kod]

Nieistniejące[edytuj | edytuj kod]

Zajezdnia Adres Lata istnienia Uwagi
Inżynierska ul. Inżynierska 6 1866–1925 Przejęcie obsługi przez R-2 Praga
Muranów ul. Sierakowska 8 1881–?
Mokotów ul. Puławska 15 1882–1955 Przejęcie obsługi przez R-3 Mokotów
Rakowiec ul. Opaczewska 35 1930–1948 Zlikwidowano ją wraz z tramwajami szerokotorowymi
Solec  ? 1945–1950 Zajezdnia prowizoryczna, zamknięta w 1950 roku wraz z likwidacją tramwajów szerokotorowych, faktycznie zlikwidowano ją w 1961 roku
Żoliborz  ? 1946–1963 Przejęcie obsługi przez R-4 Północ (obecnie Żoliborz)

Warszawski Tramwaj Wodny[edytuj | edytuj kod]

Warszawa jest jednym z sześciu (obok Bydgoszczy, Szczecinka, Gdyni, Gdańska i Krakowa) miast w Polsce, które posiadają tramwaj wodny. W 2006 Warszawski Tramwaj Wodny stanowiły dwa nieduże rzeczne statki wycieczkowe (w 2005 jeden – Wars), które kursowały po Wiśle w okresie letnim. Ich trasa zaczyna się przy Starym Mieście a kończy na Przyczółku Czerniakowskim. Statki te podlegają zarządowi Tramwajów Warszawskich i dlatego właśnie nazywane są tramwajami wodnymi.

Warszawski Omnibus Konny[edytuj | edytuj kod]

Warszawski Omnibus Konny to zabytkowy środek transportu przypominający tramwaj, lecz nie poruszający się po torach. Kursuje on na terenie Śródmieścia Warszawy w okresie wakacyjnym.

Omnibus kursował po stolicy od 1836 do 1881 i został zastąpiony przez tramwaje konne. W 2005 omnibusy powróciły na stołeczne ulice jako atrakcja turystyczna. Żaden z obecnie eksploatowanych omnibusów nie jest jednak dokładną repliką pojazdów z XIX wieku.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Standardową częstotliwością linii tramwajowych w Warszawie jest co 10 minut w szczycie, co 15 minut poza szczytem, w soboty i w święta, oraz co 20 minut wczesnym rankiem i późnym wieczorem.
  • Najczęściej kusującymi liniami tramwajowymi są:
• co 5 minut w szczycie, 7–8 minut poza szczytem oraz w soboty i święta:
1 Annopol – Banacha
9 P+R Al. Krakowska – Gocławek
26 Osiedle Górczewska – Wiatraczna
33 Metro Młociny – Kielecka
• co 5 minut w szczycie, 7–8 minut poza szczytem oraz 15 minut w soboty i święta:
24 Koło – Gocławek
• co 3 minuty w szczycie, 15 minut poza szczytem oraz w soboty i święta:
31 Metro Wilanowska – Służewiec
  • Jednym z największych i najbardziej uczęszczanych węzłów tramwajowych jest Rondo Wiatraczna znajdujące się na Grochowie. Znajduje się tam pętla dwóch linii (22, 26) i przystanki przelotowe dla kolejnych czterech (3, 6, 9, 24). Jest to jedno z najlepiej skomunikowanych miejsc w stolicy. Podobna sytuacja powtarza się w zespole Centrum, gdzie zatrzymuje się 9 linii tramwajowych (4, 7, 9, 15, 18, 22, 24, 25, 35), w zespole Okopowa, gdzie zatrzymuje się 7 linii tramwajowych (1, 20, 22, 23, 24, 26, 27) oraz w zespole Rondo Radosława gdzie spotykają się linie 1, 6, 11, 17, 22, 27, 33, 37 oraz 41.
  • Najdłużej kursującymi liniami tramwajowymi są linie 1, 9 oraz 26 – kursują codziennie do ok. północy. Opłata za przejazd tymi liniami w godzinach nocnych jest taka sama jak w ciągu dnia.
  • Najkrótszą linią tramwajową w Warszawie jest linia 2, kursująca na trasie Metro Młociny – Most Północny – Tarchomin Kościelny. Ma ona 8 przystanków: Metro Młociny, Zajezdnia Żoliborz, Świderska, Stare Świdry, Myśliborska, Tarchomin, Mehoffera i Tarchomin Kościelny. W latach 2015–2016 linia będzie wydłużona do pętli „Winnica”.
  • Na ulicy Stawki, Stalowej, Nowowiejskiej między Politechniką a Placem Zbawiciela, 11 Listopada oraz Młynarskiej w kierunku Bemowa torowisko jest ułożone na ulicy, a tramwaje mają podobne prawa co pojazdy kołowe. Na ulicy Młynarskiej w kierunku Centrum oraz na Moście Śląsko-Dąbrowskim torowisko również jest położone na ulicy, jednak został tam wydzielony specjalny pas dla tramwajów i autobusów.
  • 31 to jedyna warszawska linia, na której można spotkać potrójne zestawy wagonów 105Na.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. http://www.ztm.waw.pl/rozklad_nowy.php?c=182&l=1
  2. 2,0 2,1 Wskaźniki eksploatacyjne. Tramwaje Warszawskie Sp. z o.o.. [dostęp 2010-06-15].
  3. Jak to będzie z 20-ką. Autobus Czerwony, 2010-05-05. [dostęp 2010-06-15].
  4. 4,0 4,1 4,2 Stan inwentarzowy taboru. W: Tabor tramwajowy [on-line]. Tramwaje Warszawskie. [dostęp 2011-09-28].
  5. Janusz Oleksiewicz. Ochota – bardzo dobry adres. „Stolica”. Nr 1 (1413) (5 stycznia 1975), s. 2–3. WWP RSW „Prasa Książka Ruch”. 
  6. 6,0 6,1 6,2 Jan Kubalski. Dwa resorty, których odbudowa dała najlepsze wyniki. Komunikacja. „Stolica”. Nr 2 (11) (19–26 stycznia 1947), s. 4. Naczelna Rada Odbudowy Warszawy. 
  7. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego m.st. Warszawy. Urząd m.st. Warszawy, 2006-10-10. [dostęp 2012-06-14].
  8. Przetarg na zaprojektowanie i wybudowanie trasy tramwajowej w ciągu ul. Powstańców Śląskich (ul. Górczewską – ul. Radiową). Tramwaje Warszawskie. [dostęp 2010-08-27].
  9. http://zmid.waw.pl/index.php?id=64
  10. http://zmid.waw.pl/uploads/media/plan_sytuacyjny_rys_nr_2_ark_5.pdf
  11. http://www.ztm.waw.pl/aktualnosci.php?i=1312&c=100&l=1
  12. Mateusz Szmelter: Tramwaj na Kasprzaka ma wrócić w 2018 roku. Zniknie tunel? (pol.). tvnwarszawa.tvn24.pl. [dostęp 2015-01-09].
  13. http://tramwar.republika.pl/twstat.html.
  14. http://tramwar4.republika.pl/tw120naduo.html.
  15. http://tramwar4.republika.pl/twjazzduo.html
  16. http://www.rynek-kolejowy.pl/53961/tramwaje_warszawskie_z_umowa_na_kolejne_piec_jazzow_duo.htm
  17. http://tramwar4.republika.pl/tw134n.html
  18. Jazz Duo dotrą za rok do stolicy (pol.). kurierkolejowy.eu, 2013-03-21. [dostęp 2013-03-21].
  19. http://kmkm.waw.pl/index.php/tabor-zabytkowy/tramwaje.
  20. http://tramwar2.republika.pl/tramtypy1.html.
  21. http://tramwar.republika.pl/twstat.html.
  22. Nie wszystkie wagony zostały wpisane na stan TW, kursują z pasażerami w ramach jazd obserwowanych.
  23. Wagon nie wpisany na stan TW.
  24. http://tramwar.republika.pl/tramspis.html
  25. Krzysztof Śmietana. Swing wyjeżdża na tory – pierwszy kurs już w sobotę. „Gazeta Stołeczna”, 2010-06-11. 
  26. http://www.rynek-kolejowy.pl/46266/tramwaje_warszawskie_zamawiaja_krotkie_wozy.htm.
  27. http://tramwar.republika.pl/tw-przetargitabor.html.
  28. http://www.rynek-kolejowy.pl/46266/tramwaje_warszawskie_zamawiaja_krotkie_wozy.htm.
  29. Konrad Majszyk, Monika Górecka-Czuryłło: Supertramwaje z zajezdni Żerań (pol.). 2009-03-27. [dostęp 2013-12-03].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]