Wyrakowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wyrakowate
Tarsiidae[1]
J.E. Gray, 1825
Przedstawiciel rodziny – wyrak filipiński (Tarsius syrichta)
Przedstawiciel rodziny – wyrak filipiński (Tarsius syrichta)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Infragromada łożyskowce
Rząd naczelne
Podrząd wyższe naczelne
Infrarząd wyrakokształtne
Rodzina wyrakowate
Typ nomenklatoryczny

Lemur tarsier Erxleben, 1777

Synonimy

Rodzaju:

Rodzaje

Wyrakowate[8], wyraki, tarsjusze (Tarsiidae) – rodzina drapieżnych ssaków naczelnych, z infrarzędu wyrakokształtnych (Tarsiiformes) w podrzędzie wyższymi naczelnymi (Haplorrhini). Stanowią jedyną wśród ssaków naczelnych rodzinę o wyłącznie drapieżnym trybie życia.

Zasięg występowania[edytuj]

Wyraki żyją na Sumatrze i Celebes (w Indonezji) oraz na Filipinach[9].

Charakterystyka[edytuj]

Długość ciała 9,7–15 cm, ogona 14,7–31 cm; masa ciała samców 48,1–153 g, samic 52–143 g[9]. Oczy bardzo duże, skierowane do przodu – nieproporcjonalne do głowy. Szyja krótka i bardzo zwrotna, umożliwia obrót głowy o blisko 180°. Kończyny tylne dłuższe. Posiadają długi ogon. Sierść krótka, gęsta, barwy brązowej. Wydłużone kości stępu pozwalają wyrakom wykonywać bardzo precyzyjne skoki. Przeciętna skoczność 1,5 m, a maksymalna do 6 m. Charakterystyczny dla wyraków jest brak ośrodków węchowych w mózgu.

Prowadzą nocny, nadrzewny tryb życia. Są przede wszystkim owadożerne - chwytają owady, skacząc na nie. Ale nie gardzą też ptakami, wężami, jaszczurkami i nietoperzami.

Znane od eocenu Europy. Najlepiej poznany gatunek to wyrak upiorny (Tarsius tarsier).

Systematyka[edytuj]

Etymologia[edytuj]

  • Tarsius: gr. ταρσος tarsos – stęp[10].
  • Macrotarsus: gr. μακρος makros – długi; ταρσος tarsos – stęp[11]. Gatunek typowy: Macrotarsus buffoni Link, 1795 (= Didelphis macrotarsus Schreber, 1778 = Tarsius spectrum Pallas, 1778 = Lemur tarsier Erxleben, 1777).
  • Rabienus: autor opisu rodzaju nie wyjaśnił etymologii[12]. Gatunek typowy: Tarsius spectrum Pallas, 1778 (= Lemur tarsier Erxleben, 1777).
  • Cephalopachus: gr. κεφαλη kephalē – głowa; παχυς pakhus – gruby, zbity[13]. Gatunek typowy: Tarsius bancanus Horsfield, 1821.
  • Hypsicebus: gr. ὑψι hupsi – na wysokości, wysoki; κηβος kēbos – długoogonowa małpa[14]. Gatunek typowy: Tarsius bancanus Horsfield, 1821.
  • Carlito: nazwa Carlito – zdrobnienie „wieśniaka”, od niem. Karl lub Carl (wieśniak); hiszpański przyrostek zdrobniający -ito. Autorzy zaproponowali tę nazwę jako trafny opis wyraków jako małych naczelnych ze wsi, ale w szczególności w uznaniu dla Carlita Pizarrasa, znanego na Filipinach jako „Tarsier Man”, który brał udział w filmach przyrodniczych, i poświęcił swoje życie dążeniu do wiedzy na temat filipińskich wyraków i ich ochrony[6]. Gatunek typowy: Simia syrichta Linnaeus, 1758.

Podział systematyczny[edytuj]

Do rodzaju należą następujące gatunki[8][15][9]:

Przypisy

  1. Tarsiidae, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. J.E. Gray. On the Natural Arrangement of Vertebrose Animals. „The London Medical Repository”. 15, s. 299, 1821 (ang.). 
  3. W. Swainson: On the natural history and classification of quadrupeds. London: Printed for Longman, Rees, Orme, Brown, Green, & Longman, and John Taylor, 1835, s. 352. (ang.)
  4. R.P. Lesson: Species des mammifères bimanes et quadrumanes; suivi d'un mémoire sur les Oryctéropes. Paris: J.B. Baillière, 1840, s. 207, 253. (fr.)
  5. a b Groves&Shekelle 2010 ↓, s. 1077.
  6. G.C.Ch. Storr: Prodromus methodi mammalium. Tubingae: Litteris Reissianis, 1780, s. 33. (łac.)
  7. a b W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński, W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 36. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  8. a b c M. Shekelle, S. Gursky-Doyen, M.C. Richardson: Family Tarsiidae (Tarsiers). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, D.E. Wilson: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 257–261. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.)
  9. Palmer 1904 ↓, s. 664.
  10. Palmer 1904 ↓, s. 394.
  11. Palmer 1904 ↓, s. 600.
  12. Palmer 1904 ↓, s. 169.
  13. Palmer 1904 ↓, s. 342.
  14. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Tarsius. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 2016-11-18]
  15. Groves&Shekelle 2010 ↓, s. 1078.
  16. S. Merker, C. P. Groves. Tarsius lariang: A New Primate Species from Western Central Sulawesi. „International Journal of Primatology”. 27 (2), s. 465-485, 2006. DOI: 10.1007/s10764-006-9038-z. 

Bibliografia[edytuj]

  1. T. S. Palmer: Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. Waszyngton: Government Printing Office, 1904, s. 71-718, seria: North American Fauna. (ang.)
  2. P. Groves, M. Shekelle. The Genera and Species of Tarsiidae. „International Journal of Primatology”. 31 (6), s. 1072–1082, 2010. DOI: 10.1007/s10764-010-9443-1 (ang.). 
  3. Kazimierz Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: PWN, 1971.
  4. K. Kowalski (redaktor naukowy), A. Krzanowski, H. Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Mały słownik zoologiczny: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991. ISBN 83-214-0637-8.
  5. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Tarsidae. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 12 maja 2008]
  6. Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 105. ISBN 83-01-14344-4.