Pazurkowcowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pazurkowcowate
Callitrichidae[1]
J.E. Gray, 1821[2]
Ilustracja
Przedstawiciel rodziny – pigmejka karłowata (Cebuella pygmaea)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

naczelne

Podrząd

wyższe naczelne

Infrarząd

małpokształtne

Parvordo

małpy szerokonose

Rodzina

pazurkowcowate

Typ nomenklatoryczny

Callithrix Erxleben, 1777

Synonimy
  • Hapalidae Wagner, 1840
Rodzaje

zobacz opis w tekście

Pazurkowcowate[3], pazurkowce[4][5] (Callitrichidae) – rodzina ssaków naczelnych z infrarzędu małpokształtnych (Simiiformes) obejmująca między innymi marmozety i tamaryny.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Do pazurkowców należą najmniejsi przedstawiciele naczelnych – wielkości wiewiórki. Długość ich ciała wynosi od 30 do 70 cm[6]. Masa nie przekracza zaś 750 g[7].

Głowy niektórych przedstawicieli noszą grzywy gęstych włosów czy ozdobne czuby. Obserwuje się w rodzajach marmozeta i tamaryna[7].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pazurkowcowate należą do rzędu naczelnych. W obrębie tego rzędu wyróżnia się dwa podrzędy. Pierwszy, Strepsirrhini[8], czyli lemurowe[9], obejmuje lemurokształtne, palczakokształtne i lorisokształtne[8]. Drugi, Haplorrhini, czyli wyższe naczelne, obejmuje 3 infrarzędy. Pierwszym są wyrakokształtne[8] z pojedynczą rodziną wyraków o licznych cechach typowych dla lemurowych[10], kolejnymi małpy szerokonose i małpy wąskonose[8]. Podczas gdy te ostatnie obejmują małpy Starego Świata, a więc koczkodanowate[11], gibonowate i człowiekowate[12], małpy szerokonose obejmują 5 rodzin małp Nowego Świata[10], w tym właśnie pazurkowcowate, ale także płaksowate, ponocnicowate[7], sakowate i czepiakowate[13].

Miejsce pazurkowcowatych na drzewie rodowym małp Nowego Świata nie jest już jednak jednoznacznie określone. Niektórzy autorzy widzą w nich prymitywny klad, inni zaś przypisują mu zaawansowanie ewolucyjne, wskazują zaawansowane adaptacje do pobierania pokarmu[7].

Do pazurkowców należy ponad 40 gatunków małp zgrupowanych w kilku rodzajach[14][5]:

Gliwicz (2020) doliczyła się w sumie 44 gatunków, aczkolwiek prawdopodobnie w lasach deszczowych kryje się ich więcej[7].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Rodzina obejmuje gatunki występujące w Amerykę Południową[6].

Behawior i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Pazurkowcowate spożywają głównie owady i żywicę drzew, wiele gatunków zjada także inne bezkręgowce i owoce, tak więc można tu mówić o wszystkożerności[7].

Pazurkowcowate spędzają życie w niewielkich, rodzinnych grupach społecznych. Niekiedy występuje monogamia. Grupę stanowi wtedy para dorosłych osobników oraz ich potomstwo sprzed kilku lat. Kiedy indziej w jednej grupie spotyka się dwóch bądź większą liczbę dojrzałych płciowo samców towarzyszących pojedynczej samicy, co z kolei wskazywałoby na poliandrię. Samica po ciązy wydaje na świat 2 młode. W opiece nad nimi uczestniczy płeć męska[7].

Zwierzętom tym zagrażania niszczenie lasów deszczowych przez człowieka. Wyginięcie zagraża w szczególności marmozetom i tamarynom[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Callitrichidae, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. J.E. Gray. On the Natural Arrangment of Vertebrose Animals. „The London Medical Repository”. 15, s. 298, 1821 (ang.). 
  3. Rozporządzenie komisji (WE) nr 1332/2005 (pol.). Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. [dostęp 2016-11-20].
  4. K. Kowalski (red.), A. Krzanowski, H. Kubiak, B. Rzebik-Kowalska & L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 257, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  5. a b Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 36. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  6. a b A.B. Rylands & R.A. Mittermeier: Family Callitrichidae (Marmosets and Tamarins). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 262. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.)
  7. a b c d e f g h Gliwicz 2020 ↓, s. 122.
  8. a b c d Gliwicz 2020 ↓, s. 117.
  9. Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 28. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  10. a b Gliwicz 2020 ↓, s. 121.
  11. Gliwicz 2020 ↓, s. 125.
  12. Gliwicz 2020 ↓, s. 126.
  13. Gliwicz 2020 ↓, s. 123-124.
  14. C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 174–182. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kazimierz Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: PWN, 1971.
  • Mały słownik zoologiczny: ssaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978.
  • D.E. Wilson & D.M. Reeder (red.): Subfamily Callitrichinae. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-04].
  • Joanna Gliwicz, Rząd: naczelne – Primates, [w:] Czesław Błaszak, Zoologia, t. Tom 3, część 3. Ssaki, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2020, ISBN 978-83-01-17337-1 (pol.).