1 Warszawska Dywizja Kawalerii

1 Warszawska Dywizja Kawalerii (1 DK) - związek taktyczny kawalerii ludowego Wojska Polskiego

Formowanie

Dywizję sformowano na podstawie rozkazów organizacyjnych Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego nr 0116/Org. z 7 maja 1945 roku oraz 0122/org. z 15 maja 1945 roku na bazie 1 Warszawskiej Samodzielnej Brygady Kawalerii. Oprócz jednostek 1 Warszawskiej Samodzielnej Brygady Kawalerii, w skład Dywizji wszedł nowo utworzony 1 Pułk Ułanów oraz zaczęto formowanie 5 Pułku Ułanów, którego jednak nie ukończono. Ponadto, powiększono jednostki artylerii dywizyjnej. Dywizję sformowano w Koszalinie, Trzebiatowie i Sławnie. Jej stan etatowy wynosił 6,6 tys. żołnierzy. Formowanie zakończono w czerwcu 1945 r. Dywizja weszła w skład 2 Armii WP. Jednostka nie uczestniczyła w działaniach bojowych. Była ostatnią w historii Polski dużą jednostką kawalerii.

We wrześniu 1945 r. 1 Dywizję Kawalerii włączono do OW Pomorze. Wkrótce, w związku z przejściem WP na stopę pokojową, dywizję przeformowano na etaty pokojowe o ogólnym stanie 4,3 tys. żołnierzy. Na początku 1946 r. przeprowadzono kolejną reorganizację, w wyniku której liczba żołnierzy została zmniejszona do 3,7 tys. W listopadzie 1946 r. dywizję wyłączono z OW Pomorze i podporządkowano dowódcy OW Warszawa zmieniając jej miejsce dyslokacji na Garwolin.

Dywizja została rozwiązana rozkazem Naczelnego Dowódcy WP nr 28/Org. z 27 stycznia 1947 roku. Z jej oddziałów wydzielono tylko 100 kawalerzystów tworząc z nich reprezentacyjny szwadron ułanów, który włączono do batalionu wartowniczego stacjonującego w Warszawie. W połowie 1948 r. szwadron ten został też rozformowany.

Za walki podczas wojny, historyczny sztandar dywizji został odznaczony Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy.

Struktura organizacyjna dywizji

Struktura organizacyjna dywizji latem 1945 roku

• Dowództwo 1 Warszawskiej Dywizji Kawalerii wg etatu K 3/1 o stanie 138 ludzi
• 1 Pułk Ułanów wg etatu K 3/2 o stanie 1165 ludzi
• 2 Pułk Ułanów wg etatu K 3/2 o stanie 1165 ludzi
• 3 Pułk Ułanów wg etatu K 3/2 o stanie 1165 ludzi
• 5 Pułk Ułanów wg etatu K 3/2 o stanie 1165 ludzi
• 57 Pułk Artylerii Konnej wg etatu K 3/3 o stanie 634 ludzi
• 10 Samodzielny Szwadron Łączności wg etatu K 3/4 o stanie 85 ludzi
• 12 Samodzielny Szwadron Saperów wg etatu K 3/5 o stanie 117 ludzi
• 4 Samodzielny Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej wg etatu K 3/6 o stanie 249 ludzi
• Samodzielny Pluton Obrony Chemicznej wg etatu K 3/7 o stanie 32 ludzi
• 7 Transport Żywnościowy wg etatu K 3/8 o stanie 57 ludzi
• Samodzielny Pluton Podwozu i Zaopatrzenia w Materiały Pędne wg etatu K 3/9 o stanie 11 ludzi
• 6 Samodzielny Szwadron Sanitarny wg etatu K 3/10 o stanie 51 ludzi
• 5 Ambulans Weterynaryjny wg etatu K 3/11 o stanie 24 ludzi
• 4 Samodzielny Park Artylerii wg etatu K 3/12 o stanie 142 ludzi
• Warsztat Rymarsko-Szewski wg etatu K 3/13 o stanie 21 ludzi
• Samodzielny Pluton Oddziału Informacji wg etatu K 3/14 o stanie 18 ludzi
• 2977 Wojskowa Stacja Pocztowa wg etatu K 3/15 (poczta polowa nr 83412)
• 1950 Polowa Kasa Banku Państwowego wg etatu K 3/16 o stanie 3 ludzi
• Oddział Informacji 1 Warszawskiej Dywizji Kawalerii wg etatu K 3/17 o stanie 24 ludzi

Stan etatowy liczył 6273 żołnierzy i 6558 koni. Na wyposażeniu dywizji miały być 134 pojazdy.

W czerwcu 1945 roku w Koszalinie został sformowany Dywizjon Szkolny.

We wrześniu 1945 roku dywizja została przeformowana na etaty pokojowe Nr 3/20 - 3/31. Stan etatowy został zmniejszony do 4362 żołnierzy.

W wyniku reorganizacji zostały rozformowane:

• 5 Pułk Ułanów
• 4 Samodzielny Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej
• Samodzielny Pluton Obrony Chemicznej
• 6 Samodzielny Szwadron Sanitarny
• 4 Samodzielny Park Artylerii
• 2977 Wojskowa Stacja Pocztowa
• 1950 Polowa Kasa Banku Państwowego

w skład dywizji włączono:

• 5 Dywizjon Artylerii Przeciwpancernej

ze składu dywizji wyłączono:

• Oddział Informacji 1 Warszawskiej Dywizji Kawalerii

W lutym 1946 roku dywizja została przeniesiona na etaty Nr 3/40 - 3/47. Wówczas rozformowano 7 Transport Żywnościowy i Samodzielny Pluton Podwozu i Zaopatrzenia w Materiały Pędne. W ich miejsce, w etacie Dowództwa 1 DK została utworzona kompania transportowo-gospodarcza .

Struktura organizacyjna i dyslokacja dywizji jesienią 1946 roku

• Dowództwo 1 Warszawskiej Dywizji Kawalerii w Legionowie, wg etatu K 3/40
• 1 Pułk Ułanów w Garwolinie, wg etatu K 3/41
• 2 Pułk Ułanów w Ciechanowie, wg etatu K 3/41
• 3 Pułk Ułanów w Przasnyszu, wg etatu K 3/41
• 57 Pułk Artylerii Konnej w Mińsku Mazowieckim, wg etatu K 3/42
• 5 Dywizjon Artylerii Przeciwpancernej w Przasnyszu, wg etatu K 3/43
• Dywizjon Szkolny w Płocku
• 10 Samodzielny Szwadron Łączności w Legionowie
• 12 Samodzielny Szwadron Saperów w Legionowie
• Szwadron Zapasowy w Płocku
• 5 Ambulans Weterynaryjny
• Warsztat Rymarsko-Szewski

Dowództwo

Dowódcy dywizji:

• płk Aleksander Dawidziuk (cz.p.o. 8 V - 14 VI 1945)
• gen. bryg. Mikołaj Prus-Więckowski (15 VI – 18 IX 1945)
• płk Mikołaj Pichowicz (p.o. 18 IX – 28 X 1945)
• płk dypl. / gen. bryg. Włodzimierz Radziwanowicz (28 X 1945 – 31 VII 1946)
• płk Ludomir Wysocki (31 VII - 17 X 1946)
• płk dypl. / gen. bryg. Ksawery Floryanowicz (17 X 1946 - 1947)

Zastępca dowódcy dywizji ds. polityczno-wychowawczych

• ppłk / płk Stanisław Arkuszewski (12 V 1945 – 1947)

Zastępca dowódcy dywizji ds. liniowych

• płk Ludomir Wysocki (3 VI 1945 – 1947)

Szefowie sztabu:

• mjr Leon Lisowski (18 IX 1945 – 17 VI 1946)
• ppłk / płk Żelisław Zawadzki (17 VI 1946 – 1947)

Sztandar, proporczyki, nazwa wyróżniająca i odznaczenia

Sztandar został przejęty od 1 Warszawskiej Samodzielnej Brygady Kawalerii. Na przełomie 1945 i 1946 został częściowo przehaftowany przez te same zakonnice z Lublina, które w 1944 sztandar wykonały. Sztandar ten, jako dywizyjny, na mocy rozkazu Naczelnego Dowódcy WP nr 127 z 8 maja 1946 został udekorowany Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy. W pierwszą rocznicę zakończenia II wojny światowej dokonano uroczystego poświęcenia go przed frontem jednostki. Po przesunięciu dywizji w rejon Warszawy sztandar był przechowywany w 1 Pułku Ułanów w Garwolinie. Po rozformowaniu 1 WDK sztandar przekazano szwadronowi przybocznemu prezydenta RP, a po rozwiązaniu i tej jednostki umieszczono go w Muzeum WP w Warszawie.

Proporczyki sztabu brygady i służb były czerwono-jasnoniebieskie.

Dywizja przejęła od 1 Samodzielnej Brygady Kawalerii nazwę wyróżniającą Warszawska.

Bibliografia

• Jerzy Kajetanowicz, Polskie wojska lądowe w latach 1945-1960, Toruń 2004.
• Stanisław Komornicki: Regularne Jednostki LWP. Warszawa 1987. ISBN 83-11-07419-4