Ciechanów

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Ciechanówwieś w woj. dolnośląskim, w pow. górowskim, w gminie Jemielno.

Współrzędne: 52°52'N 20°38'E / 52.867, 20.633

Ciechanów
Herb
Herb Ciechanowa
Województwo mazowieckie
Powiat ciechanowski
Gmina
• rodzaj
Ciechanów
miejska
Założono XI wiek
Prawa miejskie 1266
Prezydent Waldemar Wardziński
Powierzchnia 32,51 km²
Położenie (punkt) 52° 52' N
20° 38' E
Wysokość 150-200 m n.p.m.
Ludność (2008)
• liczba
• gęstość

45 473
1 398,7 os./km²
Strefa numeracyjna
23
Kod pocztowy 06-400
Tablice rejestracyjne WCI
Położenie na mapie Polski
"Tło mapy lokalizacyjnej, z zaznaczonymi granicami"
"Ciechanów"
Ciechanów
TERC
(TERYT)
1141802011
Miasta partnerskie Francja Meudon
Niemcy Haldensleben
Ukraina Chmielnicki
Słowacja Brezno
Urząd miejski
plac Jana Pawła II 6 06-400 Ciechanów
tel. 23 672-47-93; faks 23 672-29-63
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Ciechanówmiasto w województwie mazowieckim, siedziba powiatu ciechanowskiego.

W latach 1975-1998 miasto było stolicą województwa ciechanowskiego. Położone jest ok. 100 km na północ od Warszawy, nad rzeką Łydynią. Według danych z 31 grudnia 2008, miasto miało 45 473 mieszkańców[1]. Ma powierzchnię 32,51 km².

Spis treści

[edytuj] Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002 6, Ciechanów ma obszar 32,51 km², w tym:

  • użytki rolne: 58%
  • użytki leśne: 3%

Miasto stanowi 3,06% powierzchni powiatu.

[edytuj] Demografia

Dane z 30 czerwca 2005 2:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 46 112 100 24 124 52,3 21 988 47,7
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1418,4 742,0 676,3

Według danych z roku 2002 6, średni dochód na mieszkańca wynosił 1284,08 zł.

[edytuj] Historia

Zamek Książąt Mazowieckich w Ciechanowie
Neogotycka dzwonnica
Ratusz w Ciechanowie
ul. 11 Pułku Ułanów Legionowych
Kamienica Brudnickich
Kamienica Baranowskich
Nowo wybudowany urząd miasta i brama browaru

Na przełomie VI/VII wieku ukształtowało się ciechanowskie państwo plemienne zajmujące tereny wydzielane przez zachodnie lasy w okolicy Żuromina, od północy pogranicze pruskie, od wschodu Puszcza Kurpiowska oraz lasy na południu w rejonie rzek Wisły, Wkry i Narwi. Prawdopodobnie w X wieku wchodzi w skład monarchii piastowskiej.

Historycy podają, że w Ciechanowie, w miejscu gdzie dziś stoi kościół farny, w czasach pogańskich stał gród warowny oraz świątynia Swarożyca, a pobliska góra zwana dziś Farską, nosiła wówczas nazwę Góry Swarożyca, lub po prostu Swarskiej Góry. Gród posiadał obsadę zbrojną szacowaną na ok. 3 tys. zbrojnych [2]. Prawdopodobnie pod Ciechanowem został stłumiony "bunt Miecława" mający związek z reakcją pogańską, wydarzenie znane również jako pacyfikacja Mazowsza. Pierwsza wzmianka o osadzie pochodzi z 1065 r. z dokumentu mogileńskiego wydanego przez Bolesława Szczodrego w którym to nadaje ziemie Kościołowi[3]. W XII w. gród był wielokrotnie najeżdżany przez Pomorzan, Prusów i Jaćwingów, Litwinów, a później przez zakon krzyżacki. Stanowił jeden z najważniejszych ośrodków obronnych na północnym Mazowszu. O znaczeniu ówczesnego Ciechanowa świadczy skupienie wokół miasta skarbów wczesnośredniowiecznych. Ciechanowskie skupisko skarbów liczy łącznie 16 znalezisk.

Ciechanów przez cały czas był siedzibą kasztelanii (potwierdzone w połowie XIII wieku). Listę kasztelanów rozpoczyna w aktach w 1254. Rethiborius Castellanus de Techanow (Racibor, Kasztelan Ciechanowa). W 1266 r. książę czerski Konrad II nadał Ciechanowowi prawa miejskie [4]. Tekst przywileju lokacyjnego, znany dzięki odnalezionemu przez Jerzego Gaczyńskiego Rocznikowi ciechanowskiemu, stanowi: "MCCLXVI° indictionis vero IX° in Assumpcione Beate Virginis Marie Gloriossime in Warka Conradus dux Mazouie et Czirnensis discreto nobili Bolestha de Conari de Golinino sibi sueque legitime posteritati sculteciam in sua Ciuitate Czechonow iure hereditatis contulit racione locacionis eiusden Ciuitatis, cum duabus mansis mensure Sredensis additis, sexta curia libera in Ciuitate, sexto orto libero circa Ciuitatem, tercio denario iudicati, sexta camera pannorum, cum tabernis, macellis, mensis panum et sutorum uniuersis et cum molendinis, que intra metas Ciuitatis construerit. Instituit quoque, ut scultetus et ciues in omnibus causis magnis et paruis iure Theutonice Sredensi seu nouiforensi se aduerterent et ipsos de ceteris iuribus et consuetudinibus, que ius predictum perturbarent, exemit, itaque ergo, prout ius dictum requirit, ciues predicti et alii ad iudicium sculteti pettinentes coram sculteto tenebuntur respondere, foro et iurisdiccionem palatinorum nec non castellanorum non obstantibus, a quorum iudicio perpetualiter sunt exempti, si ipse autem scultetus coram iudicio ducis euocabitur, ibidem suo tamen iure respondebit. Ciuitatem ipsam autem locauit eo iure Theutomico, quo Ciuitas Sredensis est locata et dedit eidem quinquaginta mansos mensure predicte Ciuitatis. Omnibus vero ciuibus plenariam libertatem a censu ducali et a seruiciis nec non grauaminibus uniuersis concedit infra spacium quinque annorum et perpetuo a solucione theloniorum a mercibus ad emendum vel ad vendandum in metis dominii sui" [5].

W czasach rozdrobnienia dzielnicowego Ciechanów staje się osobnym księstwem, którego książęta nosili tytuł: dominus et heres lub dominus et princeps Ciechanoviensis). Pierwszym Piastem noszącym ten tytuł był Kazimierz I 1329-1355) syn Trojdena I (1284/86-1341). Po śmierci Kazimierza I władzę obejmuje jego brat Siemowit III zwany Starszym (1326- 16 VI 1381).

Pomyślny okres dla miasta trwał od XIV do XVI w. W tym czasie liczba mieszkańców sięgnęła 5 tys. Kupcy ciechanowscy handlowali nawet z odległymi miastami, odbywały się wielkie targi i zjazdy rycerstwa. Pod koniec XIV w., na mokradłach Łydyni książę Siemowit III Starszy, rozpoczął budowę zamku. Jego syn Janusz I sprowadził do Ciechanowa zakon augustianów, którzy rozpoczęli w połowie XV w. budowę kościoła i klasztoru (obecnie kościół pw. św. Tekli)

W 1526 r. po śmierci ostatnich książąt mazowieckich Ciechanów włączono do Korony. Miasto i okolice zostały przekazane jako wiano ślubne królowej Bonie, która przyczyniła się znacznie do rozwoju miasta.

W 1559 r. spisano w Ciechanowie prawo bartne po raz pierwszy w Polsce jako samodzielny dokument. Obejmowało ono starostwa przasnyskie oraz ciechanowskie.

Wraz z wiekiem XVII nastąpił powolny upadek miasta, spowodowany najazdami szwedzkimi i pożarami. Ciechanów długo nie mógł powrócić do dawnej świetności.

Po II rozbiorze Polski Sejm Rzeczypospolitej podniósł miasta do rangi stolicy województwa. Po III rozbiorze Ciechanów stał się prowincjonalnym miastem w powiecie przasnyskim.

W 1806 r. podczas kampanii Napoleona na Mazowszu miasto zostało ograbione i zniszczone. W XIX w. ludność Ciechanowa aktywnie wspierała dążenia niepodległościowe. W okolicy toczyło się wiele walk powstańczych. Pod koniec XIX w. nastąpiło ożywienie gospodarcze. W 1864 r. zbudowano tu pierwszy na Mazowszu browar parowy. Trzy lata później Ciechanów stał się miastem powiatowym. W 1877 r. dotarła tu Kolej Nadwiślańska, a w 1882 r. wybudowano cukrownię.

Wybuch I wojny światowej i kilkakrotne zniszczenie, zahamowały rozwój miasta. W 1915 r. pod Ciechanowem przebiegała linia frontu niemiecko-rosyjskiego.

Ważną rolę odegrał Ciechanów w okresie wojny polsko-bolszewickiej w 1920 r. podczas bitwy nad Wkrą. Miasto stanowiło ważny punkt obrony bolszewickiej (mieścił się tu sztab korpusu). Wypad 203 pułku ułanów 15 sierpnia 1920 r. doprowadził do zajęcia, rozbicia sztabu i zniszczenia głównego ośrodka łączności, co stworzyło dogodne warunki do działań 5 armii gen. W. Sikorskiego i rozpoczęcia ofensywy znad Wieprza.

Wraz z odzyskaniem niepodległości, mimo trudności i kryzysów, przystąpiono do odrabiania zacofania narosłego w okresie niewoli. Następuje ożywienie gospodarcze, rozpoczęto realizację długofalowych planów rozwojowych. Szczególnie wiele uczyniono w zakresie oświaty i kultury, tworząc powszechnie akceptowany wzorzec kultury regionalnej. Ciechanów nadal pełnił funkcje powiatowe w obrębie woj. warszawskiego, a jego ludność wzrosła w latach 1921-1938 z 12 tys. do 15,5 tys. osób. Należy też podkreślić rolę, jaką w życiu miasta odgrywał 11 Pułk Ułanów Legionowych im. Marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza.

Z 3 września na 4 września 1939 r. miasto zostało zajęte przez Niemców. Ciechanów został wcielony do Rzeszy i przemianowany na niem. Zichenau jako stolica Rejencji Ciechanowskiej. Rozpoczęła się eksterminacja ludności polskiej i żydowskiej[potrzebne źródło]. Zbudowano 3 obozy pracy, tysiące mieszkańców miasta wywieziono lub rozstrzelano. W mieście stacjonowało komando SS (skierowane m.in. do Jedwabnego).

Z okupantem walczyły tu odziały Armii Krajowej, Narodowych Sił Zbrojnych, Batalionów Chłopskich i Armii Ludowej. 17 stycznia 1945 r. Ciechanów został zdobyty przez oddziały Armii Czerwonej z II Frontu Białoruskiego. Dzień wcześniej, w nocy z 15 na 16 stycznia, hitlerowcy aresztowali i rozstrzelali ok. 100 mężczyzn, których podejrzewali o współpracę z podziemiem.

Po wojnie nastąpił szybki rozwój miasta. W latach 60. XX w. zbudowano kilka filii zakładów przemysłowych z Warszawy. Do 1954 roku siedziba wiejskiej gminy Nużewo. Najlepszym okresem były lata po 1975 r., kiedy Ciechanów był stolicą województwa ciechanowskiego. Po 1989 r. miasto dotknęła fala bezrobocia. W 1998 Ciechanów stał się miastem powiatowym.

[edytuj] Pochodzenie nazwy miasta

Według legendy założycielem Ciechanowa był Ciechan, który w prasłowiańskich czasach szukał dogodnego miejsca na założenie rodziny. Trafił na dobrze usytuowany wzgórek wśród rozległych, pełnych grubego zwierza borów, otoczony z trzech stron rozlewiskami rzeki i urodzajnymi glebami. Zbudował na nim szałas i spłodził ze swoją żoną Dobrogniewą dziesięciu synów, z którymi, gdy dorośli, wzniósł drewniany, obszerny gród.

[edytuj] Zabytki

[edytuj] Zabytki nieistniejące

  • kościół św. Małgorzaty - gotycki, murowany, wzmiankowany ok. 1427 r. Remontowany w 1678 r. Od poł XVIII w. w ruinie. Rozbiórki dokonali Prusacy - po 1797 r. (lokalizacja: skrzyżowanie obecnych ulic Kilińskigo i 17-go Stycznia)
  • kościół św. Ducha - murowany, na planie kwadratu, jednonawowy - erygowany w 1533 r., remontowany w latach 1632-74. W XVIII w. w ruinie. Rozebrany po 1797 r. (lokalizacja: posesja Ropelewskich przy ul. Warszawskiej 25)
  • kościół św. Piotra - wzmiankowany w 1598 r. jako najstarsza świątynia parafialna (XII w.?) Drewniany, jednonawowy o czerech oknach. W ruinie od XVIII w. Rozebrany na pocz. wieku XIX. (lokalizacja: posesja Lenca przy ul. Augustiańskiej, róg Orylskiej)

[edytuj] Atrakcje turystyczne

  • Trakt Książęcy
  • Wieża ciśnień - geometrycznie jest to torus osadzony na hiperboloidzie jednopowłokowej.

[edytuj] Gospodarka

Ciechanów położony jest w rejonie typowo rolniczym[potrzebne źródło]. Jest ośrodkiem przemysłu przetwórczego i precyzyjnego. Regionalnym browarem jest założony w 1864 roku Browar Ciechan.

[edytuj] Organizacje pozarządowe - gospodarcze

  • Mazowiecka Izba Gospodarcza
  • Zrzeszenie Prywatnego Handlu i Usług
  • Regionalny Ośrodek EFS
  • Stowarzyszenie Księgowych w Polsce - Oddział terenowy w Ciechanowie

[edytuj] Transport

[edytuj] Transport drogowy

Przez Ciechanów przebiegają:

  • droga krajowa 50
  • droga krajowa 60
  • droga wojewódzka 615
  • droga wojewódzka 616
  • droga wojewódzka 617

[edytuj] Transport kolejowy

[edytuj] Nauka i oświata

[edytuj] Uczelnie wyższe

[edytuj] Kościoły

W Ciechanowie działa sześć parafii rzymskokatolickich i jedna wspólnota o charakterze ewangelicznym:

[edytuj] Parafie rzymskokatolickie

[edytuj] Inne wspólnoty chrześcijańskie

[edytuj] Kultura

[edytuj] Imprezy cykliczne

  • Koncerty Wielkanocne (kwiecień)
  • Piknik Europejski (maj)
  • Festiwal Pana Tenorka - Ogólnopolski Festiwal Piosenki Dziecięcej (Maj)
  • Ciechanovia Cantans - Międzynarodowy Festiwal Chóralny (Czerwiec)
  • Kupalnocka - Międzynarodowe Spotkania Folklorystyczne (czerwiec/lipiec)
  • Powrót Szwoleżerów Gwardii - biwak historyczny (sierpień)
  • Dionizje - Festiwal Teatralny (wrzesień)
  • Zajazd Szlachecki (wrzesień)
  • Spotkania ze Średniowieczem (wrzesień)
  • Blues na dołku - Spotkania z bluesem (listopad/grudzień)
  • Headache - muzyka elektroniczna (styczeń)

[edytuj] Organizacje artystyczne

  • Chorągiew Rycerstwa Ziemi Ciechanowskiej
  • Mały Ciechanów - Ludowy Zespół Artystyczny
  • Exodus - Teatr
  • Horrendus - Zespół Muzyki Dawnej
  • Sine Nomine - Chór, Stowarzyszenie Ciechanowskie Forum Muzyczne

[edytuj] Media

[edytuj] Prasa

[edytuj] Radio

  • Katolickie Radio Ciechanów - 103,9 MHz
  • RMF MAXXX Ciechanów (w planach) - 89,6 MHz
  • Radio dla Ciebie - 101,9 MHz

[edytuj] Portale internetowe

  • Portal internetowy www.CiechanowOnline.pl
  • Portal internetowy eCiechanów.pl

[edytuj] Sport i rekreacja

[edytuj] Baza sportowo-rekreacyjna

  • Stadion Miejski przy ul. 3 Maja 7
  • Pływalnia przy ul. 17 Stycznia 60B
  • Basen otwarty przy ul. Józefa Ignacego Kraszewskiego
  • Kąpielisko otwarte „Krubin"
  • Obiekt hotelowo-gastronomiczny „Olimpijski"
  • hale sportowe:
  1. hala sportowa przy ulicy Józefa Ignacego Kraszewskiego 8 im. Ireneusza Palińskiego
  2. hala widowiskowo-sportowa przy ul. 17 Stycznia 60C
  3. hala sportowa przy Szkole Podstawowej nr 3
  4. hala sportowa przy Szkole Podstawowej nr 4
  5. hala sportowa przy Szkole Podstawowej nr 7

[edytuj] Kluby sportowe

[edytuj] Sport wyczynowy

Piłka ręczna – I liga,
Koszykówka – III liga,
Tenis stołowy – III liga,
Kolarstwo
Piłka nożna – IV liga,
  • Ciechanowski Ludowy Klub Sportowy „Mazovia”
Podnoszenie ciężarów – I liga,
  • Międzyszkolny Pływacki Klub Sportowy „Orka”
Pływanie
  • Ludowy Klub Sportowy MATSOGI
Taekwon-Do ITF
  • Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej Miejskie Ognisko „Promyk”
Taekwon-Do WTF
Kick-boxing
Brydż sportowy
Biegi lekkoatletyczne
Szachy
  • Ciechanowski Klub Jeździecki
Jeździectwo

[edytuj] Sport szkolny

  • Uczniowski Klub Sportowy „Krasiniak”
  • Uczniowski Klub Sportowy „Jedynka”
  • Szkolny Klub Sportowy „Trójka”
  • Uczniowski Klub Sportowy „Olimpikus”
  • Uczniowski Klub Sportowy „Atak”
  • Uczniowski Klub Sportowy „Maraton”
  • Uczniowski Klub Sportowy „Nike”
  • Uczniowski Klub Sportowy „Spring”

[edytuj] Polityka i administracja

Prezydentem miasta jest Waldemar Wardziński.

Parlamentarzyści są wybierani z okręgu wyborczego Płock.

[edytuj] Okolice

  • Hotel Parkowa (Opinogóra)
  • Gospodarstwo Agroturystyczne Agrotur (Niestum)
  • Gospodarstwo Agroturystyczne Gaja (Pęchcin)
  • Gospodarstwo Agroturystyczne Uroczysko (Pniewo Wielkie)
  • Gospodarstwo Agroturystyczne Zacisze (Pajewo Szwelice)
  • Gospodarstwo Rolne Koni Wierzchownych Panderoza (Pęchcin)
  • Kraina Westernu (Sarnowa Góra)
  • Stadnina Koni Wierzchownych Agro Diana (Wola Młocka)

[edytuj] Osiedla

  • 40-lecia
  • Powstańców Wielkopolskich
  • Aleksandrówka
  • Aleksandrówka II
  • Śródmieście
  • Płońska
  • Słoneczne (dawne osiedla Bielin, Krubin i Krubinek)
  • Przemysłowe
  • Jeziorko
  • Kwiatowe
  • Bloki
  • Kargoszyn
  • 13 dzielnica
  • Podzamcze
  • Zachód
  • Śmiecin

[edytuj] Miasta partnerskie

[edytuj] Meudon

Kraj: Francja Francja
Data podpisania umowy: 4 listopada 1972
Formy współpracy:
  1. wymiana doświadczeń w zakresie funkcjonowania administracji lokalnej, wizyty delegacji oficjalnych
  2. wymiana kulturalna, koncerty zespołów, udział w Targach Bożonarodzeniowych miast partnerskich, współpraca zespołów artystycznych
  3. wymiana grup sportowych
  4. współpraca szkół - realizacja wspólnych programów edukacyjnych

[edytuj] Haldensleben

Kraj: Niemcy Niemcy
Data podpisania umowy: 25 września 1992
Formy współpracy:
  1. kontakty oficjalne, wymiana doświadczeń w zakresie funkcjonowania administracji lokalnej i przedsiębiorstw komunalnych
  2. wymiana grup dzieci i młodzieży
  3. współpraca kulturalna, wspólne warsztaty artystyczne, koncerty zespołów, uczestnictwo w imprezach kulturalnych obu miast
  4. współpraca szkół
  5. działania artystyczne plastyka ciechanowskiego Marka Zalewskiego w Haldensleben - sympozja, plenery, wystawy

[edytuj] Chmielnicki

Kraj: Ukraina Ukraina
Data podpisania umowy: 27 listopada 1997
Formy współpracy:
  1. wymiana kulturalna, koncerty zespołów artystycznych, udział w imprezach kulturalnych
  2. pośrednictwo w nawiązywaniu kontaktów gospodarczych obu miast
  3. wymiana doświadczeń w zakresie restrukturyzacji gospodarczej i przeobrażeń społecznych

[edytuj] Brezno

Kraj: Słowacja Słowacja
Data podpisania umowy: 21 czerwca 2001
Formy współpracy:
  1. wymiana kulturalna, koncerty zespołów artystycznych, udział w imprezach kulturalnych
  2. pośrednictwo w nawiązywaniu kontaktów gospodarczych obu miast
  3. wymiana doświadczeń w zakresie restrukturyzacji gospodarczej i przeobrażeń społecznych

[edytuj] Urodzeni w Ciechanowie

Lista osób urodzonych w Ciechanowie, które mają biogram na Wikipedii:

[edytuj] Honorowi mieszkańcy, zasłużeni

[edytuj] Ciechanowskie legendy

  • Zakochany paź - miłość pazia do księżnej doprowadziła do ucieczki przed karę księcia ciechanowskiego Janusza I
  • Legenda o Łydyni - powstanie nazwy rzeki Łydynii od słów "Ale łydy ma, łydy ma" wypowiedzianych przez rybaka na widok królowej Bony pomylonej z jej służebną
  • Ciechan - rycerz osiadły z ukochaną na Farskiej Górze
  • Żabusia
  • Hanna z Ciechanowa
  • O nieszczęsnej kasztelanowej
  • Czarny pies
  • O pasterce, która chciała być królową
  • Niefortunne polowanie

[edytuj] Sąsiednie gminy

[edytuj] Sąsiednie miejscowości

W sąsiedztwie 'Ciechanowa' znajdują się następujące miejscowości:
Mława Grudusk Przasnysz
Strzegowo
N
W E
S
Maków Mazowiecki
Płońsk Nowe Miasto Pułtusk

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-05, s. 89. ISSN 1734-6118. [dostęp 2009-07-07]. 
  2. (Bogusław Gierlach "Zapiski Ciechanowskie, tom II s. 9-12, MOBN Ciechanów 1977 oraz "Studia nad archeologią średniowiecznego Mazowsza", Warszawa 1975, s. 24)
  3. (patrz: J. Gaczyński, Dokument mogileński-studium krytyczne, Zapiski Ciechanowskie V, Ciechanów 1983, s. 5-43)
  4. (patrz: J. Gaczyński, Rocznik ciechanowski, Rola i znaczenie Ciechanowa w dziejach Mazowsza, Ciechanów 1995, s. 41-66)
  5. (patrz: J. Gaczyński, Rocznik ciechanowski, Rola i znaczenie Ciechanowa w dziejach Mazowsza, Ciechanów 1995, s. 56-57)

[edytuj] Linki zewnętrzne

Wikisłownik
Zobacz hasło CiechanówWikisłowniku
Utwórz książkę